Chương 10: Bắc kim thang
*****
Chưa kịp chờ mọi người trả lời, lão đã nói tiếp:
– Các vị có biết bài đồng dao trẻ em tên là Bắc kim thang không? Lão sẽ kể cho các vị nghe một dị bản mà lão biết.
Xuôi theo mái chèo. Tiếng chuyện kể ngân vang khắp không gian.
Ngày xửa ngày xưa, tại một cù lao nhỏ ven sông nằm tách biệt hẳn với thôn xóm. Muốn đi từ đây tới nhà dân gần nhất cũng phải mất hơn hai mươi phút đồng hồ. Có hai người bạn thân sống chung dưới một mái nhà. Một người đi soi đèn bắt ếch ban đêm. Một người làm dầu phụng thắp đèn bán vào rạng sáng.
Cù lao nối với bờ bên kia chỉ bởi duy nhất một cây cầu khỉ. Ngày ngày anh bán ếch qua cầu đi bắt ếch. Bắt được đầy giỏ thì đem đi bán. Vì bắt ếch buổi tối nên anh dành hết thời gian buổi sáng để ngủ bù, có hôm bỏ qua luôn bữa cơm trưa ngủ đến chiều mới dậy. Còn anh bán dầu bán ánh sáng cho các gia đình, phục vụ nhu cầu sinh hoạt cả ngày khi trời vẫn mờ sương. Xong việc anh trở về tiếp tục chăm chút cho khu vườn quanh nhà của mình và ép dầu phụng.
Nếp sống hàng ngày có phần khác nhau. Một người chậm rãi, yên bình một người lanh lẹ, tùy hứng. Chính vì vậy dù ở chung nhưng hai người lại chẳng mấy khi đối mặt, chuyện trò với nhau như thuở còn non dại.
Một hôm, trên đường đi soi ếch về chuẩn bị mang ra chợ bán. Anh bán ếch chợt nghe thấy những tiếng chim kêu inh ỏi. Nơi đồng không mông quạnh âm thanh phát ra càng trở lên rõ ràng. Anh bán ếch cảm thấy tò mò liền lần theo tiếng kêu đi tới một bãi đất trống trên đồng. Ở đó đang có hai con chim bị mắc kẹt vào tấm lưới rách. Chúng không ngừng giãy giụa, đập cánh vào nhau cãi cọ:
– Tất cả là tại mầy đấy. Cái đồ tham ăn. Đã béo rồi còn tham ăn.
– Rõ ràng tao nhìn thấy nó trước mà. Mầy cứ táp vào.
– Tao mới là đứa thấy nó trước.
– Đứa nào giây trước mồm còn chê giây sau thì lao nhanh lắm.
– Tại mầy ý.
– Tại mầy.
– Vẫy ít thôi. Đau tao. Lưới quấn bứt hết lông rồi này.
– Không vẫy thì thoát ra kiểu gì.
– Tránh ra, dẫm vào cánh tao rồi.
– Làm gì còn chỗ đâu mà tránh.
– Do mầy hết đấy.
– Do mầy.
Trước mặt anh bán ếch là hai con chim le le và bìm bịp. Một loài là chim nước, sống bầy đàn vùng ao hồ. Một loài chim cạn, sống nơi bụi rậm, ven rừng. Chẳng hiểu duyên cớ gì lại có mặt chung một chỗ nơi đây. Một to béo trông như ngỗng, một mảnh khảnh lanh lẹ. Ghép lại với nhau như đôi đũa lệch. Anh bán ếch nhìn mà bất giác thả nụ cười.
Anh bán ếch không nghe ra chúng nói cái gì. Dưới con mắt của anh chúng chỉ đang vang lên những tiếng kêu vốn có mà mẹ tự nhiên ban tặng. Cứ nguýt nguýt bục bặc… chí chóe không ngừng. Hai chú chim bận cãi nhau đến lúc này mới nhận ra sự xuất hiện của con người. Lo sợ mình bị bắt đi trở thành món ăn trên bàn nhậu. Hai chú chim cùng dập đầu, ra sức năn nỉ anh bán ếch tha mạng cho mình:
– Cầu xin ngài tha cho tôi. Tôi còn mẹ già vợ trẻ ở nhà.
– Xin tha cho tôi. Tôi nhất định sẽ lấy thân báo đáp.
– Nguyện làm trâu làm ngựa.
Anh bán ếch vốn cũng chẳng có ý định gì với hai con chim lắm lời này. Anh rút con dao dắt ở thắt lưng đưa đến trước mặt chúng. Hai con chim hoảng sợ vội ôm chặt lấy nhau khóc bù lu bù loa:
– Tao chưa muốn chết, mầy ơi.
– Tao cũng thế.
Nhát dao đưa xuống cắt rời từng đoạn lưới. Le le và bìm bịp mở mắt đã thấy thân mình được giải thoát. Chúng sung sướng bay vút lên cao lượn mấy vòng liền. Hai con chim không quên anh bán ếch, bay đến trước mặt anh đang lúc anh định rời đi:
– Cảm ơn anh giai nhé!
– Anh cứu đúng chim đấy.
– Chúng tôi nhận ra anh rồi. Nhân vật chính trong câu chuyện gần đây.
– Vì lòng tốt của anh mà chúng tôi sẽ nói cho anh một bí mật.
– Mà chúng tôi nghe lén của bọn tôm tép nghe từ mồm đám chuồn chuồn buôn chuyện với con rắn mối nghe được khi nhậu cùng lũ ếch nghe từ ma da nói mớ nghe trộm quan sai.
– Chuyện liên quan trực tiếp đến anh đấy.
– Anh sắp gặp họa rồi.
– Anh tới số rồi.
– Anh có nghe chúng tôi nói gì không đấy.
– Này! Này!
Chim le le và bìm bịp thấy anh không có phản ứng gì bèn liên tục mổ vào đầu anh để gây sự chú ý. Anh bán ếch đau quá hét lớn:
– Chúng bay đối xử với ân nhân cứu mạng mình thế à?
Anh lấy tay che đầu rồi xua đuổi hai con chim.
– Không ổn rồi. Anh ta không nghe hiểu chúng ta nói gì.
– Chẳng có căn gì cả.
Nói rồi chúng bay đi mất.
*****
Ngày hôm nay tiếp tục diễn ra bình thường như mọi ngày. Anh bán ếch trở về căn nhà trên cù lao nhỏ. Bước trên con đường nối liền với cây cầu khỉ. Xa xa anh đã thấy người bạn chung nhà của mình. Anh bán dầu đang đứng trên mảnh ruộng quen thuộc nhưng không chỉ có một mình. Bên cạnh anh còn có đôi chim một béo một gầy đang đập cánh giữa không trung. Họ đang nói với nhau câu chuyện gì đó.
Nói anh bán ếch không nhận ra hai con chim này thì là bốc phét. Bởi trên vùng đất này cũng chẳng có mấy đôi le le và bìm bịp đi chung với nhau. Anh bán dầu giơ tay ra nói lời tạm biệt với hai chú chim. Chúng không quên căn dặn anh lần cuối:
– Nhớ phải hết sức cẩn thận đó.
– Đừng phạm điều cấm.
Nhìn thế này anh bán ếch không khỏi nghĩ phải chăng thằng bạn mình có khả năng nói chuyện với muôn loài. Dẹp những suy nghĩ mơ hồ sang một bên. Anh bán ếch đi thẳng về nhà. Đánh một giấc đến tận chiều. Khi mở mắt mặt trời đã đến gần đường chân trời phía tây. Hoàng hôn hôm nay nhuộm một màu cam rực lửa. Mặt trời nằm giữa những dặm mây trông khổng lồ hơn bao giờ hết. Những con sếu, con cò bay đuổi theo mặt trời. Làm công việc của mình dần dần hạ mặt trời khuất khỏi tầm nhìn thế gian.
Anh bán dầu bê mẹt thức ăn từ ngoài vào. Mẹt gồm có cơm trắng dẻo, chén nước mắm tỏi ớt ăn kèm cá sông kho tộ, canh chua bông điên điển nấu chung với đám rau tập tàng ngoài vườn và chút khế chua thái hình ngôi sao. Anh bán ếch vừa ngủ dậy có chút lơ ngơ chưa tỉnh táo hẳn nhìn anh bán dầu lên tiếng hỏi:
– Nay cậu ăn sớm thế?
– Xuống đây ăn chung đi. Tôi nấu cho cả anh nữa đấy.
Anh bán dầu đáp lời. Chỉ chờ có vậy anh bán ếch hí hửng nói:
– Lộc ăn! Lộc ăn!
Hai người ăn chung bữa cơm, ánh mắt cùng hướng ra ngoài nhìn về bầu trời phía xa. Rất nhanh trời trở nên tối hẳn. Các loài côn trùng, chim và động vật bắt đầu phát ra tiếng. Con dế kéo thử một vài nốt nhạc, khởi động để làm mát cơ thể. Con tắc kè cất tiếng kêu lớn. Tất cả các con vật cùng chỉnh nhạc cụ về một khối âm thanh đồng nhất.
Nhạc trưởng ếch bước ra giữa khán phòng thiên nhiên rộng lớn. Nhạc trưởng ếch giơ đũa lên cao bắt đầu đung đưa những nốt nhạc đầu tiên. Âm thanh đồng loạt vang lên hòa quyện. Xa xa thỉnh thoảng lại nghe tiếng chim vạc kéo những tiếng khàn đục. Bản giao hưởng báo hiệu cho điều gì đó sắp xảy ra.
Không biết ma xui quỷ khiến thế nào anh bán ếch mở lời:
– Cậu biết mấy ngày trước tôi nghe thấy cái gì không? Chẳng là tôi đi qua chỗ người ta làm thịt. Có mấy bà mấy cô xúm xụm vào nói: Làm cái nghề này sát sinh, tạo nghiệp lắm. Chả tốt đẹp gì đâu... Dòm người ta xong quay ra dòm lại mình, thấy cũng chả khác nhau mấy.
Anh bán ếch nở nụ cười tự giễu, nhìn sang giàn cây cà tím trong vườn. Những mảnh vườn không hề lớn, nhưng lúc nào cũng có rau có trái. Luôn phát ra nguồn sinh khí dồi dào:
– Nhiều khi tôi cảm thấy ghen tị với cậu đấy. Cậu sống một cuộc đời thảnh thơi. Có nhiều cái tôi không thể đối xử giống như cậu được. – Anh kết bằng một câu cảm thán. – Phước để đâu cho hết chứ!
– Trời không thương thì có những người như tôi cầu chúc cho anh mà. – Anh bán dầu nhẹ nhàng nói. – Anh như thế nào thì có rất nhiều người kể cả tôi đều thấy rõ.
– Há há há
Anh bán ếch phá lên cười xua tan cái bầu không khí không đúng ý mình lắm. Tự dưng nói chuyện linh tinh cái gì đâu:
– Thôi đến giờ rồi. Tôi đi làm đây.
– Tôi đi với anh. – Anh bán dầu nói.
– Hả?
Từ thuở cha sinh mẹ đẻ đến nay anh bán ếch chưa từng thấy anh bán dầu đi bắt ếch bao giờ. Thậm chí có đợt anh bán ếch còn trêu rủ anh bán đầu đi chung, anh bán dầu chỉ trả lời độc một chữ: không. Vậy mà bây giờ lại mở lời trước.
*****
Anh bán ếch chuẩn bị đồ nghề: Là đuốc tre để soi vào mắt ếch khiến chúng bị lóa mà đứng bất động. Là vợt cán dài để chụp ếch từ xa. Là giỏ mây treo bên hông. Anh quấn thêm xà cạp bằng vải dày quanh chân.
– Đi thôi.
Anh bán ếch hướng về cây cầu khỉ duy nhất nói. Trông sang bạn mình vẫn là bộ dáng như thường ngày. Vẫn áo dài, quần đen, khăn rằn, guốc mộc. Có chút hoài nghi.
– Hôm nay chúng ta đi đường này.
Anh bán dầu nhìn phía chiếc xuồng buộc cẩn thận bên bờ cù lao. Xung quanh là hàng lau sậy đang lay nhẹ theo khúc nhạc giao hưởng của buổi đêm.
Anh bán ếch: Được luôn. Cậu thích thì tôi chiều.
Anh bán dầu cầm mái chèo chở anh bán ếch đi xuôi theo bờ. Hai người rẽ lái vào đoạn sông nhỏ xuyên qua cánh rừng. Hai bên bờ là những cây thân gỗ cao hơn đầu người. Mặt trăng tuy chưa tròn nhưng cũng đủ phản chiếu lung linh mọi vật. Anh bán ếch ngồi rảnh rỗi lấy tay gạt bèo nước qua một bên.
Chốc chốc anh bán dầu lại dừng nơi bụi cỏ rậm ven bờ bảo anh bán ếch xuống bắt ếch. Cứ vậy mà ếch cũng được gần hai chục con. Con nào con nấy cũng bự tổ chảng. Anh bán ếch hào hứng đến không khép được miệng lại:
– Biết cậu giỏi như này thì ngày nào tôi cũng kéo cậu đi bắt ếch cho bằng được.
Thấy anh bán dầu không hùa theo lời nói của mình chút nào, anh bán ếch bồi thêm:
– Đùa đùa.
Đi đến vùng đồng ruộng anh bán dầu đậu xuồng vào bờ. Hai người đi thêm mấy mẫu ruộng lớn nhỏ nữa hòng bắt cho đầy giỏ. Vẫn theo quy trình cũ anh bán dầu chỉ tay năm ngón, anh bán ếch lội bùn. Anh bán ếch chẳng cần dùng tới kinh nghiệm của mình chút nào.
Hai anh nghỉ chân ăn bữa khuya trên một gò đất cao. Lấy cỏ làm chiếu, cây cối là quạt, bầu trời đầy sao làm thước phim. Tay cầm cơm nắm muối mè ăn một bữa thịnh soạn.
– Về thôi. – Anh bán dầu nói.
Trên đường đi về anh bán ếch thấy một con ếch to béo, định bụng giơ vợt chụp thì bị anh bán dầu ngăn lại:
– Đừng bắt nó. Nó chưa đến lúc phải chết.
Anh bán ếch ngơ ngác xòe tay vào giỏ mây đặt gọn trên xuồng:
– Thế chúng thì sao?
– Chúng sinh mệnh đã sắp đi đến hồi kết rồi. Bắt cũng không sao. – Anh bán dầu nói tiếp: – Lần sau gặp cứ tha cho nó đi. Nhớ đấy.
*****
Những ngày sau vào mùa khô hạn, ếch ít đi hẳn. Chúng trốn sâu vào hang mất tăm mất tích. Anh bán ếch đã đi hết cả đêm rồi mà bắt chưa đến hai con. Tình cờ anh bắt gặp chú ếch hôm nào. Hình dáng có chút quen mắt nhưng gạt dòng suy nghĩ qua một bên. Anh bỏ qua lời nhắc của người bạn chung nhà. Cho ếch vào giỏ.
Anh bán ếch: Chưa với cả đến!
Rạng sáng anh trở về nhà cũng là lúc anh bán dầu gánh hàng ra chợ. Bước trên cù lao xanh anh bán dầu đã thấy trên tay anh bán ếch là sinh mạng chú ếch kia. Giữa cầu quan sai đã đứng chờ sẵn. Anh bán dầu quẳng đòn gánh sang một bên chạy thật nhanh tới trước. Cứ vậy chân trơn trượt rơi xuống nước.
Anh bán ếch chứng kiến cảnh bạn mình ngã ngay trước mắt. Mới vừa mới vài giây đây thôi, anh bán ếch còn tưởng anh bán dầu ra đón mình đang định vẫy tay chào. Vậy mà mọi chuyện diễn ra quá nhanh.
Chờ mãi không thấy anh bán dầu trồi lên khỏi mặt nước. Anh bán ếch lo lắng nhảy xuống tìm. Con sông ngày nào hai đứa trẻ cùng nô đùa, mực nước không quá sâu. Nay tìm mãi không ra một người. Anh bán ếch ngụp lặn mấy hồi khiến nước đục ngầu. Tìm đến lúc mệt lử, ngồi thụp đầu trên mặt đất.
Chim le le và bìm bịp bay đến, thấy ân nhân của mình đau lòng. Cất tiếng kêu thảm thiết:
– Không kịp rồi!
– Muộn mất rồi!
– Đến chậm một bước.
Con ma da hô vang:
– Có người thế mạng cho ta rồi.
Linh anh bán dầu đưa đi dọc theo dòng sông. Âm thanh bài đồng dao lẩn khuất trong không gian. Như xa như gần. Là tiếng nhạc đồng ca của trẻ nhỏ chậm rãi cất từng từ. Nghe não nề như xé nát tim can. Là tiếng kêu của đôi chim le le và bìm bịp như tiếng kèn trống đám ma tiễn biệt người.
Bắc kim thang cà lang bí rợ…
Cột qua kèo là kèo qua cột…
Chú bán dầu qua cầu mà té…
Chú bán ếch ở lại làm chi…
Con le le đánh trống thổi kèn…
Con bìm bịp thổi tò tí te tò te.
*****
Câu chuyện kết thúc cũng là lúc đi đến bờ bên kia.
– Anh bán ếch sau đó như thế nào ạ? – Hiểu Sương tò mò hỏi lão lái đò.
– Ta không biết. Chuyện chỉ có đến đó.
Nghĩ nghĩ rồi lão lại nói:
– Mấy vị chỉ trả đủ tiền để nghe kể được đến đấy thôi.
– Trả tiền? – Niên Thanh, Hiểu Sương và Hạ Vi cùng thắc mắc không biết mình đã đưa gì cho ông lão lái đò.
– Trả bằng tuổi đời. Xuống. Xuống. Cập bến rồi.
Nhìn đoàn người đặt chân lên đất liền. Ông lão nói một câu cuối cùng:
– Chúc các vị có một chuyến đi vui vẻ.