Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm Cà vạt Đỏ và con cá cuối cùng của tác giả Bách Huệ

Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm Cà vạt Đỏ và con cá cuối cùng của tác giả Bách Huệ

1. Cái nhìn tổng quan

Những truyện ngắn viết theo thể loại “phản địa đàng” thường mang sắc thái phản ánh hiện thực cao, cùng với đó là sự thú vị trong cách nhìn nhận, cách phân tích vấn đề của bản thân tác giả. Có thể nói, “Cà vạt Đỏ và con cá cuối cùng” hội tụ đủ những yếu tố của một truyện ngắn theo thể loại phản địa đàng điển hình. Truyện ngắn này thu hút tôi ngay từ nhan đề độc đáo của nó, và dần chiếm được cảm tình của tôi qua từng dòng văn. Cốt truyện đơn giản, nội dung gãy gọn, không có chi tiết thừa, câu văn sắc lạnh đôi chỗ dửng dưng và giễu nhẹ, tất cả khiến tổng thể câu chuyện trọn vẹn như một món ăn ngon và đẹp mắt.

   2. Chủ đề

Không khó để nhận ra chủ đề mà truyện ngắn này hướng tới là xoay quanh vấn đề khan hiếm lương thực, phải dùng đến thực phẩm nhân tạo trong tương lai gần. Trong bối cảnh đó, sự phản ứng của tầng lớp thượng lưu phản ánh rõ biểu hiện “tiêu chuẩn kép” của xã hội.

Chưa dừng lại ở đó, hình ảnh cái cà vạt đỏ lúc nào cũng có cảm giác như siết lấy cổ nhân vật chính cũng ngầm đại diện cho những định kiến, lề thói quen áp đặt lên người khác. Có thể nói, chính nhan đề truyện đã phần nào nêu bật lên chủ đề cho toàn bộ câu chuyện.

  3. Nội dung và hướng triển khai

Như đã nói ở trên, truyện ngắn này có một cốt truyện đơn giản, nội dung không hề phức tạp hay đánh đố. Truyện kể về một ông nông dân giàu lên nhờ công nghệ làm thực phẩm nhân tạo trong bối cảnh xã hội khan hiếm lương thực. Hôm nay ông ta đeo chiếc cà vạt đỏ sậm vợ mua và đến tham gia buổi đấu giá, mục đích là đấu giá được con cá chép cuối cùng.

Từ cốt truyện cô đọng này, Bách Huệ tập trung tả, kể về buổi đấu giá theo tiến trình thời gian: Từ lúc người đàn ông chuẩn bị tham gia, khi đến buổi đấu giá, giờ nghỉ ăn trưa rồi đến khi buổi đấu giá kết thúc, kết truyện bằng hình ảnh người đàn ông ngồi trên chuyến xe trở về nhà với con cá chép đã đấu giá được. Cách triển khai này có thể xem là cách triển khai cơ bản, dễ theo dõi nhất. Tất nhiên cái hay và cuốn hút của tác phẩm này không nằm ở đây. Với cá nhân tôi, truyện ngắn này lôi cuốn và thú vị như vậy phần nhiều nằm ở giọng văn và cách miêu tả chi tiết của tác giả. Tôi thích những đoạn bạn ấy tả về những đĩa cá nhân tạo, về con công làm từ cá hồi, về phản ứng của những người ăn chúng. Những đoạn miêu tả ấy có cảm giác chân thực và sang trọng vô cùng. Ngoài ra, phản ứng của quan khách trong bữa ăn trưa đó cũng ngấm ngầm biểu thị “tiêu chuẩn kép” của xã hội. Miệng thì khen lấy khen để thực phẩm nhân tạo từ công ty của cà vạt Đỏ, nhưng hành động thì lại xa lánh và mỉa mai ông một cách tế nhị. Cái thực trạng khan hiếm thực phẩm không chỉ khiến con người phải ăn đồ “giả” mà cách hành xử cũng trở nên giả dối. Sống trong bầu không khí giả tạo ấy, người đàn ông lúc nào cũng thấy cái cà vạt như đang cố siết cổ mình. Chỉ đến khi cậu học sinh cấp Ba nói thật lòng mình về món cá làm sashimi thì ông mới thấy cái cà vạt lỏng ra hơn một chút, mới thấy dễ thở và thoải mái hơn chút. Có thể nói, chiếc cà vạt đỏ ấy là ẩn dụ rõ ràng nhất cho những định kiến, lề thói và cả sự giả tạo trong xã hội lúc bấy giờ. Mà Bách Huệ cũng khá thông minh khi lựa chọn hình ảnh chiếc cà vạt để làm hình ảnh mang tính ẩn dụ, tính biểu tượng cao. Thứ nhất là vị trí và công dụng của chiếc cà vạt sát với thực tế. Nó là thứ đeo trên cổ áo sơ mi, và chỉ xuất hiện trong dịp cần ăn mặc chỉn chu. Việc để nó xuất hiện phản ánh rõ địa vị xã hội của người đàn ông đã được nâng tầm. Thứ hai, chính vì vị trí và công dụng trên thực tế của chiếc cà vạt đã khiến liên tưởng về định kiến, lề thói, cái nhìn phán xét siết lấy cổ người đàn ông trở nên hợp lý, sinh động mà không kém phần sang trọng. Theo cảm nhận chủ quan của tôi, đây là hình ảnh thể hiện rõ ràng nhất óc sáng tạo của tác giả và cũng làm bật lên nội dung truyền tải ngay trong nhan đề truyện.

Bách Huệ kỳ công tô điểm cho bầu không khí, nhân vật xuất hiện trong buổi đấu giá và trao cho con cá chép những mỹ từ đáng để quan khách phải sửng sốt, ví như là cá thể cuối cùng, ví như lớp vảy óng ánh của nó, vân vân. Nhưng cuối cùng lại kết truyện bằng một dự định không thể bình thường hơn: Trở thành món cá om dưa tầm phào của vợ Cà vạt Đỏ. Hình ảnh này với cá nhân tôi là hình ảnh bình thường hóa những gì mọi người bị vẻ hào nhoáng bên ngoài lừa gạt, đóng vai trò kết thúc tình huống khá bất ngờ và tương đối thú vị trong tác phẩm. Người ta cứ nghĩ con cá chép sẽ trở thành cơ sở nền tảng để phát triển những giống cá mới, cho nên Cà vạt Đỏ mới trả một cái giá không thể chối từ như vậy. Nhưng người ta nào biết công nghệ in cá đã được ông hoàn thành từ lâu. Ông sẵn sàng trả giá đắt để có được con cá ấy chỉ bởi muốn thưởng thức món cá om dưa của bà xã. Mong ước đơn giản và bình dị ấy càng thể hiện sự trân trọng và nâng niu những gì thuộc về “thứ cuối cùng”, biết rõ là sẽ biến mất, phải biến mất và ở vào tâm thế sẵn sàng đón nhận.

4. Nhân vật

Có một điều đặc biệt trong tác phẩm này mà cá nhân tôi khá thích thú, đó là Bách Huệ không cố đi miêu tả chi tiết ngoại hình của tất cả các nhân vật có mặt trong buổi đấu giá. Bạn không cố phô ra cho độc giả thấy những người tham gia buổi đấu giá thuộc tầng lớp thượng lưu, nhưng cái hay là bản thân người đọc vẫn cảm nhận được sâu sắc điều đó. Đạt được hiệu ứng này là bởi Bách Huệ đã dùng việc tả điểm xuyết cùng thoại của nhân vật. Thông qua thoại và những cử chỉ, điệu bộ của nhân vật, độc giả có thể cảm nhận được bầu không khí kể cả, dè chừng, không thật lòng giữa họ, cùng với đó là sự căng thẳng và không hòa nhập được của Cà vạt Đỏ. Đôi khi, không cần phải miêu tả từng tí một về gương mặt, ngoại hình, dáng đi của nhân vật chính và các nhân vật phụ, nhưng độc giả vẫn có thể mường tượng ra khí chất toát ra từ cơ thể họ. Tuy nhiên, để làm được điều này, tác giả cần có kinh nghiệm viết nhất định và khả năng liên tưởng, óc quan sát, khả năng vận dụng từ ngữ nhuần nhuyễn. Cá nhân tôi đánh giá, về mảng này Bách Huệ làm tốt và tương lai sẽ còn tiến xa.

5. Hành văn

Cá nhân tôi thích cách hành văn của tác giả này. Con người tôi khá đơn giản, hợp gu thì là thích. Có nhiều truyện ngắn có cách hành văn hợp gu tôi, nhưng truyện này có lẽ là hợp nhất trong số những truyện tôi đã đọc tính đến thời điểm hiện tại. Đọc từ câu đầu tiên đến câu cuối cùng một mạch mà không cần phải dừng lại lăn tăn bất kỳ một điều gì, có cảm giác tôi đã được Bách Huệ thiết đãi một bàn tiệc ngon, vừa ăn, vừa đủ no, không có món nào quá ngấy và cũng chẳng có món nào khiến tôi phải thòm thèm. Mọi thứ ở cách hành văn của tác giả này đều ở mức tròn trịa và trọn vẹn. Câu từ gãy gọn, tả, kể, thoại đan xen nhịp nhàng không một câu nào thừa. Cá nhân tôi tin rằng, nếu Bách Huệ tiếp tục giữ vững phong độ thế này thì bạn sẽ còn tiến xa.