Ông vua thổ huyết
Lão ho ra máu.
Cơn ho đến từ dưới bụng, cuộn lên như một con lươn, mắc lại ở cổ, rồi bật ra. Lão gập người, hai tay chống xuống chiếu, ho đến chảy nước mắt. Khi cơn ho dứt, lão thấy trong lòng bàn tay mình một bãi đờm, màu hồng, lẫn mấy sợi đỏ sẫm.
Lão nhìn nó lâu. Lão không sợ. Lão đã biết từ mấy hôm nay, từ lúc cơn sốt ngồi lên ngực. Lão chỉ không ngờ nó đến bằng màu ấy. Lão tưởng máu trong người lão đã đen từ lâu.
Lão chùi tay xuống mép chiếu. Một con ruồi bay đến, đậu lên chỗ vừa chùi.
Lão nghĩ đến một người khác cũng ho ra máu. Một người mà lão chỉ thấy một lần, từ rất xa, đứng trên mặt thành.
Đoàn phu Bàu Sen lên đường vào sáng mười một tháng Tư năm Quý Sửu.
Mười hai người đàn ông, mỗi người một đôi quang gánh, đi theo một ông đội của quan trấn và hai thằng lính. Đường từ Bàu Sen lên thành Hoàng Đế không xa, đi bộ chưa đến nửa ngày. Nhưng họ không đi thẳng lên thành. Họ đi xuống kho huyện trước, nhận gạo, rồi mới gánh lên thành.
Mỗi người gánh hai thúng. Mỗi thúng một giạ rưỡi. Ba giạ gạo trên một đôi vai.
Ông Ba Rổ năm mươi tuổi, lưng đã còng từ những năm ngồi đan rổ, gánh đi được nửa dặm thì phải dừng lại thở. Ông đội quát. Ông Ba Rổ đứng dậy, gánh tiếp, đi được một quãng lại dừng. Đến lần thứ ba thì Hai Bướm bỏ gánh của mình xuống, đi lại xốc gánh của ông Ba Rổ lên vai mình, rồi quay lại vác gánh của mình. Gã đi hai lượt. Ông đội nhìn, không quát nữa.
Thằng Lừng con ông Bảy Mù mười chín tuổi, khỏe như trâu, gánh ba giạ mà đi như đi chơi. Nó hát. Nó hát một câu hò mà Mão đã nghe ở bến, câu hò của dân chèo ghe, không hiểu nó học ở đâu. Ông đội bảo nó im, nó im được một lúc, lại hát.
Mão gánh mà vai đau như có ai cầm dao cứa. Hai tháng cày cho ông Xã đã làm tay hắn chai, nhưng vai hắn thì chưa quen. Đòn gánh tre cứa vào da, mồ hôi chảy xuống, muối mặn xót vào vết trầy. Hắn đổi vai liên tục, như những người không quen gánh.
Thành Hoàng Đế hiện ra lúc gần trưa.
Hắn đã thấy nó nhiều lần, từ xa, khi đi ghe qua đầm, khi lên chợ Gò Găng. Nhưng đây là lần đầu tiên hắn đi vào. Tường thành bằng đất nện, ốp đá ong, cao gấp ba lần người, chạy dài tít tắp, bốn mặt bốn cổng. Trên tường có những cái chòi gác bằng gỗ, cờ đỏ cắm ở đầu mỗi chòi. Hào nước bao quanh, nước đục, rêu xanh, có mấy con vịt trời bơi.
Đi qua cổng Đông, vào bên trong, hắn thấy cung điện. Mái ngói đỏ, cột gỗ sơn, những cái mái cong vút như mũi thuyền. Không đẹp như cung điện ở Phú Xuân mà hắn từng thấy từ bờ sông Hương, nhưng to. Rất to. To hơn bất cứ cái nhà nào ở Bàu Sen, ở bến Thị Nại, ở chợ Gò Găng gộp lại.
Người dẫn đường bảo đây là nơi ông vua anh ở. Vua Thái Đức. Người Quy Nhơn gọi ông là ông Biện, vì hồi trẻ ông làm biện lại thu thuế ở nguồn Vân Đồn, gọi như gọi một người hàng xóm. Ông đã làm vua mười lăm năm.
Mão nhìn mái ngói đỏ, và hắn không thấy gì cả. Hắn chỉ thấy cái kho gạo ở góc thành, nơi hắn phải đặt hai thúng gạo xuống, để rồi quay lại kho huyện, gánh chuyến nữa.
Hắn gánh được bảy chuyến thì quân Gia Định đến.
Lần này họ không chỉ đến đốt thuyền rồi đi. Lần này họ đổ bộ.
Tin đến trước người. Một sáng cuối tháng Tư, có lính trạm phi về từ phía đầm, la rằng thuyền Gia Định đã vào cửa Thị Nại, đông như kiến, đã lên bờ ở Phương Mai, đang tiến về thành. Rồi tiếng súng. Rồi khói. Rồi những người chạy loạn từ các xóm ven đầm kéo về phía thành, gánh gồng, bế bồng, dắt trâu, đuổi gà.
Cổng thành đóng lại.
Đoàn phu Bàu Sen đang ở bên trong thành. Họ không được ra. Ông đội bảo: phu đã vào thành thì là người của thành. Giữ thành thì cần người. Người gánh gạo thì gánh đá, gánh đất, gánh nước.
Mão không về được Bàu Sen. Hắn không biết Liễu, má, hai đứa nhỏ thế nào. Bàu Sen nằm ở phía Tây, xa đầm. Quân Gia Định đổ bộ ở phía Đông. Hắn tự nhủ thế, mỗi đêm, như một câu kinh.
Thành bị vây suốt tháng Năm.
Quân Gia Định không đánh vào. Họ đóng trại ở ngoài, đào hào, đắp lũy, dựng súng. Ban ngày, họ bắn vào thành mấy phát, như để nhắc người trong thành rằng họ vẫn ở đó. Ban đêm, họ đốt lửa, nhiều lửa, lửa sáng rực một vùng, nhiều đến nỗi người trong thành không biết bên ngoài có bao nhiêu người.
Người trong thành đếm lửa. Đếm xong thì không ai nói gì.
Phu được giao việc gánh đá lên mặt thành, để quân ném xuống nếu quân Gia Định leo lên. Gánh nước từ giếng trong thành lên các chòi gác. Gánh xác những người bị súng bắn trúng xuống chân thành. Mỗi người một ngày hai bữa cháo. Đến giữa tháng Năm thì còn một bữa.
Trong số người chạy loạn vào thành trước khi cổng đóng, có bà Sáu Mập.
Mão gặp bà ở góc sân phía Đông, nơi người chạy loạn được dồn vào, nằm ngồi la liệt dưới mấy cái lán lợp tạm bằng lá dừa. Bà ngồi trên một cái thúng úp ngược, hai bàn chân sưng phù, cạnh bà là một bao tải nhỏ, chắc là chỗ cá khô còn lại. Bà gầy đi trông thấy, cái tên Sáu Mập bây giờ chỉ còn là cái tên.
Bà nhận ra hắn trước.
“Anh Mão ghe bầu!” Bà gọi, rồi tự sửa. “Anh Mão.”
Hắn ngồi xổm xuống cạnh bà. Bà kể, không cần hắn hỏi. Bà kể như người ta cần kể để khỏi phải nghĩ. Thuyền Gia Định vào đầm từ lúc gà gáy. Lần này họ không chỉ bắn thuyền chiến. Họ lên bờ. Cả bến Thị Nại chạy. Ai chạy kịp thì chạy, ai không kịp thì nằm lại. Dãy nhà sát mé đầm cháy trước tiên, vì nó gần nước nhất, vì nó lợp tranh.
“Dãy nhà cuối bến hả bà? Chỗ nhà tui ở hồi trước?” Mão hỏi, ngồi xổm sát lại.
“Cháy hết.” Bà Sáu nói. “Tui chạy qua đó, thấy lửa trùm cả dãy. Con mẹ góa thuê nhà anh hồi trước bồng con chạy ra, tóc cháy xém một bên.”
Mão im. Hắn nghĩ đến cái chum nước. Chum sành thì không cháy. Nhưng mái tranh đổ xuống, cột tre cháy đổ xuống, tro than lấp xuống, và mười tám quan tiền nằm dưới một lớp đất, dưới một cái chum, dưới một đống tro. Không ai biết. Không ai đào.
“Còn kho chú Hưng?” Hắn hỏi, không biết vì sao lại hỏi.
“Kho xây gạch, không cháy.” Bà Sáu cười, một cái cười méo. “Mà chú Hưng đâu có ở đó. Chú đi Hội An từ đầu tháng. Chở hết hàng đi. Đóng cửa kho, để lại hai thằng giữ.”
“Chú biết trước?” Mão hỏi, nhíu mày.
“Ai biết.” Bà nhún vai. “Chú nói chuyện với mọi người. Nghề của chú.”
Bà nói đúng câu mà chính chú Hưng từng nói ở Phú Xuân. Cả bến Thị Nại thuộc câu ấy.
Mão ngồi cạnh bà Sáu Mập một lúc lâu. Rồi bà mở cái bao tải, rút ra một con cá khô nhỏ, cá đù, bằng hai ngón tay, đưa cho hắn.
“Ăn đi. Tui còn có chín con.” Bà nói, dúi con cá vào tay hắn.
Hắn cầm con cá. Hắn nhớ năm Kỷ Dậu, bà tính tiền mỏng mười đồng thành chín. Bây giờ bà còn chín con cá, bà cho hắn một. Hắn không biết có phải bà cũng nhớ không.
Hắn nhai con cá khô, chậm, nhai cả xương. Nó mặn chát, cứng như gỗ. Hắn nhai mãi mới nuốt được.
Một buổi chiều giữa tháng Năm, Mão gánh đá lên mặt thành phía Nam.
Mặt thành rộng, lát đá ong, đủ cho bốn người đi song song. Lính giữ thành ngồi dựa lưng vào tường, mệt mỏi, đói, mắt trũng. Có người ngủ gật với cây giáo trên đùi. Mão đặt đôi thúng đá xuống chỗ chân chòi gác, thẳng lưng lên, lau mồ hôi, và hắn thấy một đám người đang đi tới.
Đi đầu là mấy viên quan, áo thụng, mũ cánh chuồn. Đi sau là lính cầm lọng, cầm quạt. Đi giữa là một ông già.
Ông già ấy to béo, bụng phệ, râu bạc lơ thơ, mặc áo vàng. Không phải vàng chói như Mão tưởng tượng về áo vua. Vàng sẫm, cũ, có chỗ bạc màu. Ông đi chậm, thở nặng nhọc, một tay vịn vào vai một viên quan bên cạnh. Lính trên mặt thành thấy ông thì đứng bật dậy, quỳ xuống. Mão cũng quỳ, vì thấy người ta quỳ.
Ông già đi qua cách hắn chừng mươi bước. Ông dừng lại ở bờ tường, nhìn ra phía ngoài thành, nơi trại quân Gia Định đang bốc khói bếp.
Ông nhìn rất lâu. Rồi ông ho.
Tiếng ho ấy Mão nhớ mãi. Không phải tiếng ho của một ông vua. Nó là tiếng ho của một ông già. Khàn, đặc, kéo dài, cuộn lên từ trong bụng, rồi bật ra. Ông cúi gập người, một tay bám vào tường đá ong. Viên quan bên cạnh vội đưa khăn. Ông cầm khăn, che miệng, ho thêm một tràng nữa. Khi ông bỏ khăn xuống, Mão thấy trên chiếc khăn trắng có một vệt.
Ông già gấp khăn lại, đưa trả cho viên quan. Rồi ông nói một câu gì đó. Mão ở xa, không nghe rõ. Chỉ nghe được mấy tiếng cuối, giọng Tây Sơn đặc sệt, giọng của một ông già nhà quê:
“…thằng cháu nó có tới không?” Giọng ông già khàn khàn, mắt vẫn nhìn ra ngoài thành.
Viên quan cúi đầu, trả lời gì đó. Ông già gật gật, quay đi. Đám người theo sau ông như một cái đuôi.
Mão vẫn quỳ. Bên cạnh hắn, một người lính già cũng quỳ, đầu cúi. Khi đám người đi xa, người lính già ngẩng lên, nhổ một bãi nước bọt xuống mặt đá.
“Mười lăm năm.” Lão nói, không với ai. “Ổng dựng cơ nghiệp mười lăm năm. Chừ phải cầu thằng cháu.”
Quân của ông vua cháu đến vào cuối tháng Năm.
Họ đến bằng đường bộ, từ phía Bắc, đông như một con sông tràn bờ. Mão đứng trên mặt thành nhìn họ kéo đến: hàng hàng lớp lớp, cờ đỏ, voi, ngựa, súng, lính bộ đi rùng rùng làm bụi bốc lên mù mịt. Quân Gia Định ở ngoài thành không đánh. Họ thu trại, rút ra đầm, lên thuyền. Gió nồm đã yếu. Họ đi trước khi gió đổi chiều.
Không có trận đánh nào. Quân Gia Định đến, vây, chờ, rồi đi, như người ta đến đòi nợ mà thấy con nợ có người bảo lãnh thì về.
Cổng thành mở. Người trong thành reo hò. Có người khóc. Lính giữ thành ôm nhau.
Quân của ông vua cháu vào thành.
Mão thấy ngay họ khác. Không phải khác ở áo quần, cũng áo đỏ, cũng khăn đỏ. Khác ở cách đi. Họ đi như người ta đi vào nhà mình. Họ nói giọng Nghệ, giọng Huế, giọng Quảng Trị, nói to, cười to. Họ nhìn lính Quy Nhơn đứng hai bên đường như nhìn người làm trong nhà.
Một gã lính Phú Xuân đi qua chỗ Mão đứng, thấy mấy người phu gầy nhom, áo rách, vai sưng, đứng dồn vào chân tường, gã cười, nói với bạn:
“Lính Quy Nhơn đó hả? Đói như ma. Giữ thành mà để người ta vây cả tháng.” Gã cười, hất hàm về phía mấy người phu.
“Lính nhà quê mà.” Bạn gã nói. “Ông Biện làm vua cũng nhà quê.”
Hai gã cười. Người lính già lúc trước đứng cạnh Mão nắm chặt cây giáo đến trắng cả khớp tay. Lão không nói gì.
Ba ngày sau, Mão hiểu vì sao quân Phú Xuân đi như đi vào nhà mình.
Sáng ngày thứ ba, lính Phú Xuân kéo đến các kho trong thành. Kho gạo, kho tiền, kho vũ khí, kho vải. Họ dán giấy niêm phong lên cửa kho, đóng dấu son, đặt lính của họ đứng gác. Lính Quy Nhơn đang gác thì bị đuổi đi. Có người cãi, liền bị trói.
Rồi họ kéo đến cung điện.
Mão không thấy những gì xảy ra trong cung điện. Hắn chỉ thấy những gì đi ra. Những cái hòm sơn son, những bó lụa, những cái bình sứ, những cái lư hương bằng đồng. Lính Phú Xuân khiêng ra, chất lên xe trâu, kéo ra cổng Bắc. Phu Quy Nhơn, trong đó có Mão, bị gọi ra khiêng giúp.
Hắn khiêng một cái hòm. Hòm nặng, khóa đồng, bên trong có tiếng kim loại va vào nhau lách cách. Hắn khiêng từ cửa cung ra đến xe, cùng với Hai Bướm. Đi qua sân rồng, hắn ngước lên, thấy trên bậc thềm cung điện có một người đàn ông trẻ, chừng hai mươi, áo gấm, đứng nhìn xuống. Mặt người ấy trắng bệch, môi mím chặt. Người ta bảo đó là con trai ông vua anh. Thái tử.
Thái tử đứng nhìn người ta khiêng của nhà mình đi. Không ai ngăn. Không ai hỏi.
“Ông Biện còn sống đó.” Hai Bướm thì thào. “Ổng nằm trong kia. Người ta nói ổng nằm liệt từ hôm quân cháu ổng vô.”
“Sao lại lấy của ổng?” Mão hỏi, ghé vai đỡ cái hòm cho chắc.
“Thì quân ổng không giữ được thành. Quân cháu ổng giữ. Ai giữ thì người đó lấy.” Hai Bướm nói, thở ra một hơi, như than chuyện mất mùa.
Hai Bướm nói như người ta nói chuyện chia ruộng sau mùa lụt. Mão khiêng hòm, nghe tiếng kim loại lách cách bên trong, và hắn nghĩ đến chú Hưng. “Lị chỉ đòi được anh. Tại vì anh là người lị đòi được.”
Vua cháu đòi được vua chú. Vì vua chú không còn ai để đòi lại.
Phu được ăn ít hơn khi quân Phú Xuân vào. Quân Phú Xuân đông, kho gạo trong thành thì đã niêm phong, mỗi ngày mở ra một lần, phát cho quân trước. Phu ăn sau, ăn phần còn lại.
Đến ngày thứ năm, phần còn lại là một bát cháo loãng mỗi ngày.
Chiều ngày thứ sáu, Mão được sai gánh gạo từ kho chính ra bếp quân. Kho chính là cái kho hắn đã gánh gạo vào suốt tháng Tư, bảy chuyến, mười bốn thúng, hai mươi mốt giạ gạo. Gạo trong kho chất cao đến mái. Hắn xúc gạo vào thúng, gánh ra, đổ vào nồi lớn của bếp quân. Một gã cai Phú Xuân đứng ở cửa kho đếm thúng.
Ở chuyến thứ ba, khi xúc gạo, hắn để một nắm vào túi áo.
Hắn không nghĩ. Tay hắn tự làm. Một nắm gạo, chừng nửa bát. Gạo trắng, hạt to, của kho vua. Hắn nghĩ đến hai đứa nhỏ ở Bàu Sen. Không. Hắn không nghĩ đến hai đứa nhỏ. Hắn nghĩ đến bát cháo loãng chiều nay, đến cái dạ dày đang co thắt lại như một nắm tay. Hai đứa nhỏ là cái cớ hắn tìm ra sau, khi tay đã bỏ gạo vào túi.
Gã cai Phú Xuân thấy.
Gã không nói gì ngay. Gã đợi Mão gánh gạo ra đến cửa kho, rồi gã đưa chân ra, ngáng. Mão vấp, ngã sấp. Hai thúng gạo đổ tung. Túi áo hắn bật ra, nắm gạo trắng vãi trên nền đất.
“Ăn trộm gạo vua.” Gã cai nói, giọng Huế, chậm, ngọt. “Mi ăn trộm gạo vua.”
“Bẩm, tui đói…” Mão nói, giọng nhỏ, mặt vẫn úp xuống đất.
“Đói thì ăn trộm hả? Quân cũng đói. Vua cũng đói. Ai cũng đói.” Gã cai nói, gí mũi giày vào vai hắn.
Gã gọi lính. Hai thằng lính lôi Mão ra giữa sân kho, đè sấp xuống, tụt quần. Gã cai lấy một cây roi mây, to bằng ngón tay cái, vụt một cái thử vào không khí, nghe tiếng vút.
“Hai mươi roi. Đếm.” Gã nói, vụt cây roi vào không khí một cái vút.
Roi thứ nhất. Mão không kêu. Roi thứ hai. Hắn cắn chặt răng. Roi thứ ba, thứ tư, thứ năm, hắn kêu. Hắn không muốn kêu, nhưng tiếng kêu tự bật ra, như tiếng chó bị đá. Phu và lính đứng xung quanh xem. Không ai nói gì. Hai Bướm đứng ở cửa bếp, mặt tái. Ông Ba Rổ quay mặt đi.
Đến roi thứ mười, Mão không còn đếm được nữa. Hắn chỉ nghe tiếng roi, tiếng gã cai thở, và tiếng một thằng lính đứng cạnh đếm thay hắn, giọng chán chường như đếm thúng.
Đến roi thứ mười lăm, hắn mở mắt, nhìn ngang.
Ở ngang tầm mắt hắn, ngay dưới đất, là đôi chân gã cai, đi giày vải. Trên cạp quần gã cai, giắt một cái túi gấm nhỏ, phình căng. Khi gã vung roi, cái túi gấm lắc lư, và hắn nghe tiếng lách cách bên trong. Tiếng kim loại.
Hắn đã nghe tiếng ấy. Hôm qua. Trong cái hòm khóa đồng hắn khiêng ra từ cung điện của ông vua anh.
Roi thứ mười sáu.
Mão nhìn cái túi gấm, và hắn cười. Không thành tiếng. Hắn cười bằng cái miệng úp xuống đất, cười đến nỗi đất bụi bay vào miệng. Gã cai thấy hắn rung người, tưởng hắn khóc, vụt mạnh hơn.
Roi thứ hai mươi.
Ông Ba Rổ đắp lá cho hắn đêm ấy.
Ông không biết lá gì. Ông hái ở một bụi cây mọc chân tường thành, giã nhỏ bằng hòn đá, đắp lên lưng, lên mông Mão. Lá mát, đắng mùi. Mão nằm sấp trên manh chiếu trong lán phu, không nhúc nhích được.
“Mầy cười cái gì?” Ông Ba Rổ hỏi. “Lúc nó đánh, mầy cười cái gì?”
Mão không trả lời. Một lúc lâu sau, hắn mới nói, giọng khàn khàn:
“Cái túi của nó.” Mắt hắn nhắm nghiền.
Ông Ba Rổ không hiểu. Hai Bướm nằm bên cạnh, quay sang nhìn Mão. Gã đã hiểu. Gã cũng thấy cái túi gấm.
“Nó ăn cả kho vua.” Hai Bướm nói. “Mầy ăn một nắm. Nó đánh mầy hai chục roi.”
“Ừ.” Mão đáp, mặt vẫn úp xuống chiếu.
“Mầy ngu.” Hai Bướm nói, giọng bực mà không gắt.
“Ừ.” Mão đáp lần nữa, cười khẽ trong cổ họng.
Hai Bướm quay mặt đi. Một lúc sau, gã đẩy sang phía Mão một cái gì đó. Một mẩu khoai lang nướng, nhỏ bằng ngón tay cái, cháy đen một đầu.
Phu Bàu Sen được thả về vào tháng Tám.
Bốn tháng. Mười hai người đi, mười một người về. Thằng Lừng con ông Bảy Mù không về. Nó bị quân Phú Xuân giữ lại, sung vào lính, vì nó khỏe, nó trẻ, và nó hát hay. Người ta bảo quân cần người hát để giữ tinh thần.
Ông Bảy Mù ngồi ở đầu ngõ chờ con suốt một buổi chiều. Khi đoàn phu về đến, ông đếm tiếng chân. Mười một. Ông hỏi thằng Lừng đâu. Không ai trả lời. Ông hỏi lại. Ông Ba Rổ nói. Ông Bảy Mù nghe xong, gật đầu, đứng dậy, chống gậy đi vào nhà. Ông không khóc. Ông chỉ đi rất chậm, gậy gõ xuống đất từng tiếng một, như đang đếm.
Mão về đến nhà khi trời đã tối. Liễu đứng ở ngõ. Chị thấy hắn đi, dáng khập khiễng, lưng cong. Chị không hỏi. Chị đỡ hắn vào nhà, cởi áo hắn ra, nhìn cái lưng.
Hai mươi vết roi đã thành sẹo, chồng lên nhau, ngang dọc, đỏ tím, có chỗ còn rỉ nước vàng. Liễu nhìn rất lâu. Rồi chị lấy nước ấm, lau.
Thằng Cu bò ra từ trong buồng, đứng sau lưng mẹ, nhìn. Nó năm tuổi, đã biết sợ, đã biết tò mò. Nó nhìn những vết sẹo trên lưng cha như nhìn những con rết bò. Rồi nó đưa một ngón tay ra, chạm nhẹ vào một vết, rụt lại ngay.
“Cha bị ai đánh?” Nó hỏi, giọng thì thào, ngón tay vẫn chĩa ra.
Mão không quay lại. Hắn nằm sấp, mặt úp vào cánh tay.
“Vua.” Mão nói, mặt không ngẩng lên.
Thằng Cu đứng im. Nó không hiểu. Nó biết vua là cái người mà ông Xã hay nhắc, cái người ở xa, rất xa, có nhiều lính, có nhiều thuyền. Nó không hiểu vì sao cái người ở xa ấy lại đánh lưng cha nó.
“Vua có đánh con không?” Thằng Cu hỏi, lùi lại một bước, nép vào lưng mẹ.
Liễu quay lại, đẩy thằng Cu vào buồng. Thằng bé đi, nhưng đến cửa buồng thì đứng lại, nhìn thêm một lần nữa. Mão nghe tiếng nó thì thầm với con Hĩm, đứa em hai tuổi chưa biết gì: “Vua đánh cha đó. Vua đánh cha.”
Má đứng ở cửa buồng, nhìn. Bà không hỏi ai đánh. Bà hỏi:
“Bây ăn trộm gì?” Tay bà vịn vào khung cửa.
Mão quay lại nhìn má. Bà không hỏi “ai đánh bây”. Bà hỏi “bây ăn trộm gì”. Bà biết. Bà biết người ta không đánh phu hai mươi roi vì không gánh nổi gạo.
“Một nắm gạo.” Hắn nói.
Má đứng yên một lúc. Rồi bà quay vào buồng. Bà không nói gì thêm.
Đêm ấy, hắn nằm sấp, nghe tiếng má trở mình bên kia vách. Gần sáng, hắn nghe bà nói một mình, rất khẽ, như nói với cha hắn:
“Ăn của làng thì làng không đánh. Ăn của vua thì vua đánh.” Bà trở mình, tiếng chõng tre kẽo kẹt.
Tin vua Thái Đức mất đến Bàu Sen vào cuối tháng Mười Một.
Không có lính trạm phi ngựa. Không có trống. Tin đến theo miệng một người đi chợ Gò Găng về, rồi một người khác, rồi cả xóm biết. Người ta nói ông Biện mất từ đầu tháng. Nằm liệt từ hồi quân cháu vào thành, lấy kho, lấy cung, lấy cả cái ấn của ông. Ông uất. Uất quá thì thổ huyết. Thổ huyết mấy lần thì chết.
Ông Xã Đạt không đánh trống đình. Ông không đọc tờ chiếu nào. Ông chỉ đi một vòng quanh xóm, gặp ai cũng nói một câu: “Từ giờ, thuế nộp về Phú Xuân.”
Người ta gật đầu.
Ở chợ Gò Găng, Mão nghe người ta bàn tán. Có người thương ông Biện. Có người bảo ông Biện già rồi, chết là phải. Có người bảo ông Biện chết là tốt, từ nay chỉ còn một ông vua, khỏi phải nộp thuế hai lần, khỏi phải qua hai trạm. Có người bảo thằng cháu mười một tuổi thì biết gì, quyền là ở mấy ông quan lớn ngoài Phú Xuân. Có người không nói gì, chỉ nghe.
Mão không nói gì. Hắn đứng ở chợ, nghe người ta bàn, và hắn nhớ cái khăn trắng có vệt đỏ. Nhớ câu “thằng cháu nó có tới không?” Nhớ cái túi gấm lách cách trên cạp quần gã cai.
Ông vua ấy đã ho ra máu trước mặt hắn, cách hắn mười bước. Hắn đã quỳ. Hắn đã không thương ông. Ông là vua, hắn là phu. Vua thì ở trên mặt thành, phu thì gánh đá lên mặt thành cho vua đứng. Nhưng bây giờ, nghe tin ông chết vì uất, hắn thấy một cái gì đó, không phải thương, không phải buồn, mà như khi người ta nghe tin một người hàng xóm bị con cháu đuổi ra khỏi nhà.
Hắn đưa tay ra sau, sờ lưng. Những vết sẹo đã khô, cứng lại, gồ lên dưới đầu ngón tay như những sợi dây thừng. Từ hôm về, mỗi khi trời trở lạnh, chúng lại ngứa.
Chúng ngứa suốt đêm ấy.
Lão Câm nhìn vệt máu trên mép chiếu. Con ruồi đã bay đi.
Ông vua ấy chết năm ngoài năm mươi tuổi, trong cung điện của chính mình, bị con cháu tước hết mà không ai đánh một roi. Lão thì sắp chết năm bốn mươi sáu tuổi, dưới mái quán bỏ hoang, không ai tước gì, vì lão chẳng còn gì để tước.
Lão đưa tay ra sau lưng. Những vết sẹo vẫn còn đó, dưới lớp áo rách, gồ lên như dây thừng.
Nhưng chẳng ai đào xác một thằng ăn mày.
Người ta chỉ đào xác vua.