Bỏ qua đến nội dung chính
Đọc to (tiếng Việt) Nhấn phát để bắt đầu
Áo Rách Ngụy Tây

Tin dữ mùa thu

Chiều nay có đám ma đi qua.

Lão Câm nghe tiếng kèn trước. Kèn đám ma người Bắc thổi khác người Quy Nhơn, rền hơn, dài hơn, nghe như tiếng một con trâu bị lạc đàn rống giữa đồng. Sau tiếng kèn là trống, rồi tiếng khóc thuê, rồi tiếng chân người. Đám ma đi từ phía phố Hàng Đào ra cửa ô, qua ngay trước mái quán bỏ hoang. Lão thấy cái kiệu sơn son, cái quan tài phủ vải đỏ, cái lọng. Thấy mấy người con trai mặc áo sô, đội mũ rơm, chống gậy, lưng còng xuống. Đám ma nhà giàu.

Người ở công trường dừng tay. Không phải vì thương người chết. Vì cai phu bảo dừng cho đám ma đi qua, kẻo người nhà người chết bắt vạ.

Khi đám ma đi rồi, một thằng phu nói, giọng to, cố ý cho người khác nghe:

“Người giàu chết thì cả phố đứng lại. Người nghèo chết thì cả phố đi qua.” Gã nói xong thì nhổ toẹt một bãi nước bọt xuống đất.

Có người cười. Cai phu quát. Tiếng đầm lại nện.

Lão Câm nằm nhìn theo cái lọng đã khuất sau cửa ô. Lão nhớ có một lần, người chết là người giàu nhất, và cả nước không ai được đứng lại.

 

Chú Hưng không đến ngay.

Đó là điều làm Mão sợ nhất. Hắn đã chờ chú đến từ cái chiều hắn ôm cây lụa đỏ về nhà. Hắn chờ suốt một tuần, rồi hai tuần. Hắn biết A Phúc đã về báo. Hắn biết cả bến đã biết. Hắn đi qua đầu bến, người ta nhìn hắn rồi nhìn nhau. Hắn đi qua quán bánh ít, con Thơm không chào. Hắn ra chợ Gò Găng mua mớ rau, bà Sáu Mập hỏi thăm, giọng ngọt như mía lùi, và hỏi luôn: chú Hưng đã nói gì chưa?

Chú Hưng chưa nói gì. Chú để hắn chờ.

Đến ngày rằm tháng Sáu, chú đến.

Chú đến một mình, không mang theo thằng hầu nào. Chú mặc áo the xanh, đi guốc mộc, cầm quạt giấy. Chú đứng ở bậc cửa nhìn vào nhà, nhìn Liễu đang ngồi vá áo, nhìn thằng Cu đang chơi con cù, nhìn con Hĩm bò lổm ngổm trên nền đất. Rồi chú nhìn cây lụa đỏ, mà Liễu đã giặt sạch nước mặn, phơi khô, cuộn lại, đặt trên đầu tủ.

“Anh Mão.” Chú nói. “Lị vào được không?”

Đó là nhà của chú. Chú hỏi vào nhà của chú. Mão đứng dậy, mời chú ngồi chõng, bảo Liễu pha nước. Liễu đặt cái kim xuống, đứng dậy, không nói gì, đi vào bếp.

Chú Hưng ngồi xuống. Chú không nói ngay. Chú phe phẩy quạt, nhìn ra cửa, nhìn mái tranh, nhìn chỗ vách đất nứt. Mão ngồi đối diện, hai tay đặt trên đầu gối, chờ.

“A Phúc kể hết rồi.” Cuối cùng chú nói. “Anh Mão buông một cây lụa để cứu nó.”

Mão không đáp.

“Nó là con cháu họ của vợ lị.” Chú nói tiếp. “Cha nó chết ở Hội An năm quân Trịnh vào. Lị nuôi nó từ năm nó mười tuổi. Nó ngu. Nó không biết bơi, không biết buôn, không biết chữ cho đàng hoàng. Nhưng nó là người nhà.”

Chú dừng lại. Liễu mang nước ra, đặt xuống, rồi lui vào. Chú cầm chén nước, uống một ngụm, đặt xuống.

“Lị cảm ơn anh Mão.” Chú nói, đặt chén nước xuống, nhìn thẳng vào Mão.

Mão ngẩng lên. Chú Hưng nhìn hắn. Và trong đôi mắt mí sụp, buồn ngủ ấy, Mão thấy một thứ hắn chưa thấy bao giờ: chú Hưng đang nói thật.

Rồi chú nói tiếp, cùng một giọng, không đổi một âm:

“Còn nợ thì là nợ.” Chú gấp cái quạt lại, gõ nhẹ lên đầu gối.

 

Chú tính cho hắn nghe. Chú tính không cần giấy, không cần bàn tính. Nợ cũ năm Canh Tuất còn lại bao nhiêu. Nợ mới tháng Ba năm nay bao nhiêu. Lãi ba phân, tính đến hết tháng Sáu. Ghe đứng làm tin, ghe đã chìm. Hàng ba chục cây lụa và một khoang đường, hàng của chú, chú chịu một nửa vì chú là chủ hàng, Mão chịu một nửa vì Mão góp vốn bằng tiền mượn.

Con số cuối cùng chú đọc ra làm Mão thấy như ai lấy tay bóp cổ mình.

“Chú…” Hắn nói, rồi không nói được nữa.

“Lị biết anh không có.” Chú Hưng nói. “Lị không bắt anh trả ngay.”

Chú nói chậm, rõ, như đã nói câu này nhiều lần với nhiều người. Mão làm khuân vác cho kho của chú ở bến, công tính trừ vào lãi. Cây lụa đỏ, chú lấy, tính nửa quan. Nhà này vẫn để Mão ở, tiền thuê tính vào nợ. Đến cuối năm, Mão phải trả được ít nhất một phần ba gốc. Không trả được thì…

Chú không nói tiếp. Chú không cần nói.

“Chú Hưng.” Mão nói, và giọng hắn bỗng nhiên to lên, to hơn hắn muốn. “Ghe tui chìm không phải tại tui. Thuyền ông Gia Định vô đốt. Thuyền vua cũng cháy. Cả đầm cháy. Tui có làm gì đâu mà chú bắt tui…”

“Anh Mão.” Chú Hưng ngắt lời, không to, nhưng Mão im. “Ba chục cây lụa là của lị. Lị cũng mất. Ông Gia Định đốt thuyền vua, vua có đền cho lị không? Không. Ông Gia Định có đền cho lị không? Không. Lị phải đòi ai?”

Chú nhìn Mão, đợi. Mão không trả lời được.

“Lị chỉ đòi được anh.” Chú nói. “Không phải lị muốn. Tại vì anh là người lị đòi được.”

Chú đứng dậy. Chú cầm cây lụa đỏ trên đầu tủ, kẹp vào nách. Chú đi ra đến cửa thì quay lại.

“Cái ghe chìm đó, anh Mão thuê người lặn trục lên được không?” Chú hỏi, đứng ở bậc cửa, cây lụa đỏ kẹp dưới nách.

“Ghe vỡ mạn rồi chú.” Mão nói, giọng như nghẹn.

“Vỡ mạn thì còn gỗ. Gỗ sao tốt. Trục lên bán gỗ cũng được mấy quan. Đinh sắt cũng được mấy tiền.” Chú phẩy quạt. “Lị chỉ nói vậy.”

Chú đi. Mão ngồi lại trên chõng. Liễu từ trong bếp bước ra, cầm cái chén chú Hưng uống dở, đổ nước ra sân, rồi úp chén xuống.

 

Hắn làm khuân vác ở kho của chú Hưng suốt tháng Sáu, tháng Bảy.

Kho ở đầu bến, ba gian tường gạch, mái ngói, cửa gỗ lim có then cài. Trong kho chất gạo, đường, muối, cá khô, vải, nồi đồng, chiếu cói, đủ thứ. Mỗi ngày có ghe vào, ghe ra, Mão vác hàng từ ghe lên kho, từ kho xuống ghe. Một bao gạo hai giạ, một tấm chiếu cuộn tròn, một thúng cá khô. Vác từ sáng đến tối.

Hắn từng là chủ ghe. Hắn từng đứng trên mui ghe chỉ tay cho thằng Ngọ, lão Tư Rựa làm. Bây giờ thì những thằng chủ ghe khác chỉ tay cho hắn. Có đứa là đứa hắn từng quen, từng uống rượu chung, từng tranh chỗ đậu. Chúng gọi hắn bằng tên trơn: “Mão, vác cái bao kia.” Không ai gọi “anh Mão ghe bầu” nữa. Hắn đã thành thằng Mão bán mắm ở đầu chợ, thằng lùn, hôi, mà hồi xưa hắn không muốn bị lẫn với nó.

A Phúc làm thư ký ở kho, ngồi sau cái bàn gỗ, cầm sổ ghi hàng ra hàng vào. Mỗi lần Mão vác một bao qua, gã gạch một nét. Gã không nhìn Mão. Mão cũng không nhìn gã. Giữa hai người có một cây lụa xanh đã trôi mất, mà không ai nhắc đến.

Một buổi trưa tháng Bảy, Mão ngồi nghỉ ở hiên kho, ăn nắm cơm Liễu gói. A Phúc đi ra, đứng cạnh hắn, nhìn ra bến. Gã nói, không quay sang:

“Chú Hưng không bắt anh trả lãi tháng Sáu. Chú gạch rồi.” Mắt A Phúc vẫn nhìn ra bến, không quay sang.

Mão nhai, không đáp.

“Tôi xin chú.” A Phúc nói. “Chỉ được tháng Sáu thôi.”

Gã đi vào. Mão ngồi lại với nắm cơm. Hắn nhai mãi một miếng, không nuốt được. Một tháng lãi. Đó là cái giá của cây lụa xanh, của một mạng người. Không phải chú Hưng trả. A Phúc xin. Và nó chỉ đáng một tháng.

Hắn không biết mình nên biết ơn hay nên nhục.

 

Chiều ngày nghỉ đầu tháng Bảy, hắn làm theo lời chú Hưng.

Hắn thuê hai anh em nhà chài ở xóm Cồn, người làng quen lặn bắt bào ngư ở các rạn đá ngoài cửa đầm. Hai anh em đòi một nửa số gỗ và đinh vớt được. Hắn không có tiền để trả công khác, nên hắn chịu. Ba người bơi xuồng ra chỗ cũ, lúc nước ròng.

Ghe nằm nghiêng dưới đáy, cách mặt nước chừng hai sải. Thằng em lặn xuống trước, lên thở, lặn xuống lần nữa, rồi ngoi lên, lắc đầu.

“Vỡ cả mạn phải. Cột buồm đè ngang. Đáy còn, mà bị bùn lấp nửa.” Thằng em nói, vuốt nước trên mặt, thở hổn hển.

Họ làm suốt ba buổi chiều. Hai anh em lặn, buộc dây vào từng tấm ván mạn, Mão ngồi trên xuồng kéo. Ván gỗ sao ngâm nước hơn một tháng nặng như đá, hà đã bám lấm tấm. Có tấm kéo lên thì gãy làm đôi. Đinh sắt thì gỉ, nhổ ra được cái nào thì cong cái đó. Đến buổi chiều thứ ba, họ có được mười hai tấm ván, một đống đinh gỉ, và cái mũi ghe.

Cái mũi ghe thằng anh cưa rời ra dưới nước, mất cả một buổi. Khi họ kéo nó lên xuồng, Mão quay mặt đi. Nhưng rồi hắn vẫn nhìn. Hai con mắt đỏ, sơn đã bong gần hết, chỉ còn mấy vệt đỏ nhạt trên nền gỗ đen. Một con mắt bị hà ăn mất nửa.

“Cái này bán cho ai?” Thằng em hỏi.

“Ai mua cái mũi ghe.” Thằng anh cười. “Chẻ ra làm củi.”

Mão không nói gì. Họ chia gỗ. Hai anh em lấy sáu tấm ván và nửa đống đinh. Mão lấy sáu tấm ván, nửa đống đinh, và cái mũi ghe, vì chẳng ai muốn lấy.

Hắn bán sáu tấm ván cho một ông thợ đóng ghe ở bến, được hai quan. Đinh gỉ thì bán cho lò rèn, được mấy tiền. Tất cả đưa cho A Phúc, ghi vào sổ, trừ vào lãi tháng Bảy.

Cái mũi ghe thì hắn mang về nhà, dựng ở góc bếp. Liễu nhìn nó, không hỏi. Một tuần sau, hết củi, chị chẻ nó ra đun nồi cháo. Mão về thấy góc bếp trống, nhìn vào bếp lửa, thấy mấy khúc gỗ đen đang cháy, có một khúc còn vệt sơn đỏ. Hắn đứng nhìn ngọn lửa liếm lên vệt sơn ấy, cho đến khi nó cháy thành than.

Hắn không trách chị. Củi là củi. Gỗ sao cháy đượm, cháo chín nhanh.

 

Cuối tháng Bảy, chợ bắt đầu lạ.

Ban đầu là chuyện nhỏ. Quan ở trấn ngừng mua gạo. Mấy chiếc ghe chở lương ra Phú Xuân đang chuẩn bị đi thì có lệnh dừng lại, không ai biết vì sao. Một đoàn lính trạm ngựa phi từ hướng Bắc vào thành Hoàng Đế, đi đêm, không đốt đuốc. Rồi lại một đoàn nữa.

Rồi người ta bắt đầu thì thào.

Ở kho của chú Hưng, mấy người khuân vác ngồi nghỉ, kể cho nhau nghe. Vua bệnh. Vua bệnh nặng. Vua bị ma nhập. Vua bị đầu độc. Vua đang chuẩn bị đi đánh Gia Định thì ngã ngựa. Vua đang ngồi chầu thì hộc máu. Mỗi người một chuyện, người nào cũng thề rằng mình nghe từ người có họ hàng làm lính trạm.

Mão nghe, không tin, không cãi. Hắn đã từng bịa chuyện con voi của vua ở tiệc mừng thắng trận. Hắn biết người ta bịa thế nào.

Nhưng đến đầu tháng Tám thì chợ Gò Găng đóng một nửa.

Không ai ra lệnh đóng. Người bán tự không ra. Ai còn gạo thì giữ gạo. Ai còn tiền thì giữ tiền, mà phải là tiền cũ, tiền Thái Bình, tiền chúa, vì tiền mới có khi mai không ai lấy nữa. Giá gạo lên một tiền trong một ngày, rồi xuống, rồi lại lên hai tiền. Bà Sáu Mập không bán cá khô bằng tiền mới nữa, ai mua phải đổi bằng gạo. Cả bến Thị Nại, cả chợ Gò Găng, như một con thuyền mất lái, cứ xoay vòng tại chỗ.

Rồi giữa tháng Tám, một người lính trạm ngựa uống rượu say ở quán đầu bến, gục mặt xuống bàn mà khóc. Gã khóc to, khóc như con nít. Người ta hỏi gì gã cũng không nói. Chỉ đến khi bà chủ quán dọa không cho uống nữa thì gã ngẩng lên, mặt đỏ, mắt đỏ, và nói một câu:

“Ông mất rồi. Ông mất từ hôm hăm chín tháng Bảy rồi.” Gã gục mặt xuống bàn khóc tiếp.

Cả quán im.

 

Mão không nhớ mình đã nghe tin ấy thế nào. Hắn chỉ nhớ những người xung quanh.

Bà chủ quán bánh ít, mẹ con Thơm, ngồi thụp xuống bậc cửa, ôm mặt khóc, khóc như mất chồng. Bà không quen vua. Bà chưa từng thấy vua. Nhưng chồng bà chết năm Mậu Tuất trong một trận đánh của Tây Sơn ở Gia Định, và mười bốn năm nay bà tin rằng chồng bà chết cho một cái gì đó. Bây giờ cái gì đó ấy cũng chết.

Lão Sáu Bèo ngồi trên khúc gỗ cháy, gõ gõ cái ống điếu vào lòng bàn tay, nói đi nói lại một câu: “Phải rồi. Phải rồi.” Không ai biết lão bảo cái gì phải.

Một ông lính già về hưu, cụt một tay, đứng giữa đường mà chửi. Lão chửi tên lính trạm say rượu là đồ láo, là đồ phản. Lão bảo vua chưa chết, vua đang đi đánh Gia Định, lão sắp theo vua đi đánh. Lão chửi đến khàn giọng, rồi ngồi xuống vệ đường, im.

Ông Xã của bến thì đi khắp các nhà, dặn dò từng người: đừng bàn, đừng nói, đừng tụ tập. Quan chưa báo thì coi như chưa có. Ai nói bậy thì bị bắt.

Còn chú Hưng thì đóng cửa kho.

Mão đến kho sáng hôm sau, thấy cửa gỗ lim cài then, khóa đồng. A Phúc ngồi ở hiên, trước mặt là cuốn sổ nợ. Gã không ghi hàng nữa. Gã đang cộng.

“Chú Hưng bảo nghỉ.” Gã nói, không ngẩng lên. “Kho không nhận hàng, không xuất hàng. Đến khi biết ai lên.”

“Ai lên là sao?” Mão hỏi, nhìn cánh cửa kho cài then.

A Phúc ngẩng lên, nhìn Mão như nhìn một đứa trẻ.

“Vua có con trai. Mười tuổi. Ông vua anh ở Quy Nhơn thì còn sống. Ông Gia Định thì ở trong Nam. Anh Mão, anh nghĩ ai lên?” A Phúc nói, gõ ngón tay lên cuốn sổ nợ.

Mão không biết. Hắn đứng ở hiên kho, nhìn cuốn sổ trên bàn A Phúc. Hắn thấy tên mình trong đó. Hắn không đọc được chữ, nhưng hắn biết cái nét chữ ấy, vì hắn đã thấy A Phúc viết nó mỗi ngày suốt hai tháng.

Lần đầu tiên từ hôm nghe tin, hắn nghĩ đến một điều cụ thể. Không phải vua. Không phải nước. Hắn nghĩ: chú Hưng đang cộng nợ. Khi người ta không biết ngày mai ai lên làm vua, người ta thu hết những gì có thể thu.

 

Chú Hưng đến vào ngày mùng ba tháng Mười.

Lần này chú không đến một mình. Chú mang theo hai người. Hai gã đàn ông to con, người Minh Hương, đầu cạo, đuôi sam quấn quanh cổ, tay cầm gậy song. Mão biết hai gã ấy. Chúng là người chú Hưng dùng để đòi nợ những người không trả.

“Anh Mão.” Chú nói, đứng ở bậc cửa, không xin vào. “Lị cần nhà.”

Mão đứng trong nhà, nhìn chú. Liễu ôm con Hĩm đứng sau lưng hắn. Thằng Cu nắm chặt vạt áo mẹ.

“Thời này khó.” Chú Hưng nói. “Lị phải thu hết. Lị không biết sang năm còn ở đây được không. Nhà này lị cho người khác thuê, trả tiền trước. Đồ trong nhà, cái gì đáng tiền, lị tính trừ nợ. Phần nợ còn lại, lị để đó. Lúc nào anh có thì anh trả.”

Chú nói như đọc một tờ giấy. Rồi chú hất hàm.

Hai gã to con bước vào. Chúng không thô bạo. Chúng làm như những người làm việc quen tay. Một gã lấy cái chõng tre, cái tủ gỗ nhỏ, cái rương đựng quần áo. Gã kia đi xuống bếp.

Gã kia đi ra, tay cầm cái nồi đồng.

Đó là cái nồi đồng của Liễu. Cái nồi mẹ chị cho làm của hồi môn, khi chị về làm vợ Mão. Cái nồi đã nấu cơm cho nhà này tám năm, đáy đã đen, quai đã mòn. Liễu chùi nó mỗi tuần bằng tro bếp và vỏ dừa, chùi đến khi nó bóng lên như vàng. Nó là thứ duy nhất trong nhà mà Liễu coi là của mình.

Liễu thấy cái nồi. Chị không nói gì. Chị đứng đó, ôm con Hĩm, nhìn cái nồi đi qua trước mặt mình trong tay một gã đàn ông lạ, đi ra cửa, đi ra sân, được đặt vào một cái sọt tre.

Mão nhìn vợ. Hắn chờ chị khóc, chị la, chị giành lại. Chị không làm gì. Chị chỉ nhìn. Và cái cách chị nhìn làm hắn nhớ đến bà Tám Lợi, ở bên kia rào, nhìn những đồng tiền mỏng trên mặt nia.

“Chú Hưng.” Hắn nói. “Cái nồi đó của vợ tui. Đồ hồi môn.”

“Đồ trong nhà là đồ trong nhà.” Chú Hưng nói. “Lị không biết cái nào của ai.”

“Chú để lại cái nồi. Tui… tui trả chú bằng cái khác.” Mão nói, giọng lạc đi, tay chìa ra như muốn giữ cái sọt.

“Cái khác là cái gì?” Chú Hưng hỏi, nhướn mày, chờ.

Mão im. Hắn liếc nhanh về phía góc nhà, chỗ cái chum nước. Cái liếc chỉ trong một chớp mắt. Rồi hắn nhìn lại chú Hưng.

Chú Hưng nhìn theo cái liếc ấy. Chú nhìn cái chum nước. Rồi chú nhìn lại Mão. Chú không nói gì. Chú chỉ khẽ nhếch mép, cái cười chỉ ở miệng.

“Anh Mão.” Chú nói. “Lị đi đây. Mai người thuê mới đến. Anh dọn đi trước trưa.”

Chú quay đi. Hai gã to con khiêng sọt đồ theo sau. Trong sọt, cái nồi đồng nằm úp, đáy đen bóng dưới nắng.

 

Đêm ấy là đêm cuối cùng nhà Mão ngủ ở bến Thị Nại. Không có chõng. Bốn người nằm trên nền đất, trải một manh chiếu rách. Liễu ôm con Hĩm. Thằng Cu nằm giữa. Mão nằm sát vách, gần cái chum nước.

Hắn không ngủ. Hắn chờ.

Khi tiếng thở của vợ con đều đều, hắn ngồi dậy. Hắn bò đến góc nhà. Hắn đặt tay lên cái chum. Nước trong chum đã vơi gần hết, nhưng chum vẫn nặng. Hắn ôm lấy nó, định nhấc lên, dịch sang bên.

Có tiếng ho ngoài cửa.

Hắn đứng im. Tiếng ho lại vang lên, khẽ, rồi tiếng một người cựa mình trên bậc cửa. Hắn bò ra, nhìn qua khe vách.

Một trong hai gã to con của chú Hưng đang ngồi trên bậc cửa nhà hắn, lưng dựa vào cột, gậy song đặt ngang đùi, mắt nhắm hờ.

Chú Hưng đã nhìn theo cái liếc của hắn.

Mão bò về chỗ cũ. Hắn nằm xuống, nhìn lên mái tranh tối om. Mười tám quan tiền. Gần bốn năm nay hắn không đào lên. Hắn đã giữ nó như giữ một cái gì để dành cho ngày tận cùng. Bây giờ ngày tận cùng đến rồi, và nó nằm dưới chân hắn, cách hắn chừng một sải tay, dưới một lớp đất và một cái chum, mà hắn không lấy được.

Nếu hắn đào bây giờ, gã to con kia sẽ nghe, sẽ vào, sẽ thấy. Mười tám quan sẽ thành của chú Hưng, trừ vào nợ. Mà nợ thì vẫn còn.

Nếu hắn không đào, mười tám quan sẽ nằm đó. Mai người thuê mới đến. Có khi họ sẽ không bao giờ dịch cái chum. Có khi một ngày nào đó, hắn sẽ quay lại, vào một đêm không trăng…

Hắn nằm nghĩ như thế đến gần sáng. Hắn biết mình sẽ không quay lại. Nhưng hắn vẫn nghĩ.

 

Họ rời bến Thị Nại vào buổi sáng, trước trưa.

Mão gánh một đôi quang. Một bên quang là con Hĩm ngồi trong cái thúng, quấn trong cái áo cũ của Liễu, mắt tròn xoe nhìn đường. Bên kia là mấy cái nồi đất, bát sành, cái chiếu rách, cái ống điếu của lão Tư Rựa, và cây dao. Liễu đội trên đầu một cái bọc quần áo. Thằng Cu đi bộ, tay cầm con cù.

Họ đi qua quán bánh ít. Con Thơm đứng ở cửa. Nó nhìn họ đi qua. Nó không nói gì. Nó cũng không đặt bánh ít lên bàn.

Họ đi qua kho của chú Hưng. Cửa kho đã mở lại. A Phúc ngồi ở hiên, cầm sổ. Gã thấy họ, đứng dậy. Gã đi ra đường, đứng chắn trước Mão. Mão dừng lại, đòn gánh trên vai.

A Phúc không nói gì. Gã rút từ trong áo ra một cái gói nhỏ bằng giấy, dúi vào cái thúng có con Hĩm. Rồi gã quay vào, ngồi xuống, cầm sổ lên.

Mão đi tiếp. Đến khúc quanh thì hắn bảo Liễu mở cái gói ra. Trong đó có năm đồng tiền cũ, đồng Thái Bình, dày cộm.

Năm đồng. Không đủ mua một giạ gạo. Liễu cầm năm đồng tiền, nhìn chồng.

“Của ai?” Liễu hỏi, mấy đồng tiền nằm im trong lòng bàn tay chị.

“Của thằng mà tui buông cây lụa xanh.” Mão nói, nhấc đòn gánh lên vai.

Liễu không hỏi thêm. Chị cất năm đồng tiền vào cạp váy.

 

Đường từ bến Thị Nại về Bàu Sen là một buổi đi bộ. Với một đứa trẻ bốn tuổi và một gánh nặng, thì là cả ngày.

Đến chiều, họ dừng nghỉ dưới một cây đa lớn ở ngã ba đường. Gốc đa có một cái miếu nhỏ, bàn thờ bằng đá, bát hương đầy chân nhang. Dưới gốc đa đã có một gia đình khác ngồi trước. Một người đàn ông chừng bốn mươi, gầy đét, cũng gánh một đôi quang, vợ gã bế một đứa con nhỏ, hai đứa lớn ngồi bệt dưới đất.

Mão nhận ra gã. Gã là Hai Giỏi, một người buôn vải ở chợ Gò Găng, có sạp riêng, có nhà ngói. Gã cũng nợ chú Hưng. Gã cũng vừa bị lấy nhà.

Hai người đàn ông nhìn nhau. Không ai chào.

Chỗ bóng mát dưới gốc đa chỉ đủ cho một gia đình. Phía bên kia là nắng chang chang. Gia đình Hai Giỏi đã chiếm chỗ mát. Mão đặt gánh xuống bên rìa bóng mát, chỗ nửa nắng nửa râm.

“Chỗ này có người rồi.” Hai Giỏi nói.

“Đất của vua, ai cũng ngồi được.” Mão nói, đặt gánh xuống, ngồi phịch vào rìa bóng mát.

“Vua chết rồi.” Hai Giỏi nói, giọng khàn, không nhìn hắn.

Mão quay lại nhìn gã. Hai Giỏi nhìn lại. Hai cái mặt đàn ông, cùng hốc hác, cùng đen sạm, cùng cái nhìn của những người vừa mất hết.

“Mầy nói lại coi.” Mão nói, đứng bật dậy.

“Tao nói vua chết rồi. Đất này giờ không phải đất của ai hết. Ai tới trước thì ngồi.” Hai Giỏi cũng đứng lên, hai tay nắm chặt.

Mão bước tới một bước. Hai Giỏi đứng dậy. Hai người đứng đối diện nhau dưới gốc đa, cách nhau ba bước chân. Vợ Hai Giỏi kéo áo chồng. Liễu kéo áo Mão. Con Hĩm trong thúng bắt đầu khóc. Thằng Cu đứng nép sau chân mẹ, tay nắm chặt con cù.

Mão không biết hắn định làm gì. Hắn chỉ biết hắn đang giận. Giận đến tức ngực. Không phải giận Hai Giỏi. Hắn giận chú Hưng, giận ông Gia Định, giận ông vua đã chết, giận cái chum nước, giận cái nồi đồng, giận cột buồm giữa, giận mười tám quan tiền. Nhưng chú Hưng ở xa, ông Gia Định ở xa, ông vua đã chết, và Hai Giỏi thì ở ngay trước mặt hắn, ba bước chân.

“Đánh nhau đi.” Hai Giỏi nói, giọng run run. “Đánh đi. Đánh rồi ai thắng thì ngồi chỗ mát.”

Mão giơ nắm đấm lên.

Thằng Cu khóc òa.

Không phải tiếng khóc của đứa trẻ bị đánh. Tiếng khóc của đứa trẻ sợ. Nó buông con cù, con cù lăn xuống đất, lăn đến chân Hai Giỏi. Hai Giỏi nhìn xuống con cù. Rồi gã nhìn thằng Cu. Rồi gã nhìn hai đứa con của mình đang ngồi bệt dưới đất, mặt cũng sợ, cũng sắp khóc.

Gã cúi xuống, nhặt con cù lên. Gã đưa cho thằng Cu.

Rồi gã ngồi xuống, nhích sang một bên, nhường nửa chỗ mát.

Mão đứng đó, nắm đấm vẫn giơ lên. Hắn hạ tay xuống, chậm, như người ta hạ một cái gì nặng. Hắn ngồi xuống chỗ nửa bóng mát mà Hai Giỏi vừa nhường. Hai người đàn ông ngồi cạnh nhau dưới gốc đa, không nói gì. Hai bà vợ dỗ con. Một con chim sáo đậu trên cành đa kêu mấy tiếng.

Một lúc sau, Hai Giỏi móc trong túi ra một nắm thuốc lào. Gã nhìn cái ống điếu của lão Tư Rựa trong gánh của Mão.

“Cho mượn ống.” Gã nói, chìa tay ra, mắt không nhìn Mão.

Mão đưa. Hai Giỏi nhồi thuốc, hút một hơi, đưa lại. Mão hút một hơi. Khói thuốc bay lên, quyện vào nhau dưới tán đa.

Họ không nói thêm câu nào. Sáng hôm sau, Hai Giỏi đi về phía Bắc, Mão đi về phía Tây.

 

Đến Bàu Sen khi trời đã nhá nhem.

Má hắn đứng ở cổng, chống cái gậy tre, như thể đã đứng đó từ trưa. Bà nhìn đứa con trai gánh đôi quang, nhìn con dâu đội bọc quần áo, nhìn thằng cháu nội đi lảo đảo vì mỏi chân, nhìn đứa cháu gái ngủ gục trong thúng.

“Bây về chi?” Bà hỏi, giọng không giận, không mừng.

Bà hỏi đúng câu bà đã hỏi ba năm trước, khi hắn về mua lúa bằng cái giạ đáy dày. Cùng một câu, cùng một giọng, không giận, không mừng.

Mão đặt gánh xuống. Hắn không trả lời được. Hắn đứng trước cổng nhà, hai tay buông thõng, như đứng trước ông cai mặt rỗ năm Kỷ Dậu.

Bà nhìn hắn thêm một lúc. Rồi bà quay vào, đi về phía bếp. Đi được mấy bước thì bà nói vọng lại, không quay đầu:

“Vô đi. Cơm độn khoai. Không có cá.” Bà không quay đầu.

 

Tiếng kèn đám ma đã tắt từ lâu. Lão Câm nằm nhìn cái khoảng trống ở cửa ô, nơi cái lọng đã khuất.

Năm vua Quang Trung mất, lão không biết người ta chôn vua ở đâu. Không ai biết. Không có đám ma nào đi qua bến Thị Nại. Không có kèn. Không có lọng. Chỉ có một gã lính trạm say rượu gục mặt khóc trong quán, một bà bán bánh ít ôm mặt ngồi trên bậc cửa, và một ông lính cụt tay đứng giữa đường chửi cho đến khàn giọng.

Mười năm sau, lão mới biết người ta chôn vua ở đâu. Lão biết vào đúng cái năm mà người ta đào vua lên.

Bình luận đoạn văn

Bình luận

Trả lời bình luận

Chỉnh sửa bình luận

Thiết lập văn bản

Xem trước

Nội dung sẽ hiển thị như thế này

Chọn font chữ

Cỡ chữ

12px 30px

Báo cáo vi phạm

Truyện này

Bạn cần đăng nhập để gửi báo cáo. Báo cáo giúp đội ngũ Nhà Ong phát hiện và xử lý nội dung vi phạm nhanh hơn.

Đăng nhập