Buồm lạ ngoài cửa đầm
Buổi trưa có một đoàn thuyền đi ngược sông Nhị.
Lão Câm không thấy chúng. Lão chỉ nghe tiếng người ở công trường ồ lên, rồi tiếng chân chạy ra phía bờ đê để xem. Có tiếng trẻ con reo. Có tiếng một ông cai quát phu quay về chỗ. Rồi có tiếng súng.
Không phải súng bắn. Súng chào. Một phát, rồi một phát nữa, cách nhau đúng chừng người ta nhai xong một miếng trầu. Tiếng nổ rền qua mặt sông, dội vào bờ thành cũ, lăn qua mái quán bỏ hoang, rung cả mấy mảnh ngói còn sót.
Lão Câm co người lại. Lão không muốn co. Cái thân lão tự co, hai đầu gối kéo sát lên ngực, hai tay ôm lấy đầu, như một con tôm bị ném vào chảo. Lão nằm như thế rất lâu sau khi tiếng súng đã dứt. Người ta đi qua, nhìn lão. Có đứa trẻ cười.
Lão biết đoàn thuyền ấy có buồm gì, dù lão không nhìn. Lão biết chúng có buồm vải trắng, xếp chéo, căng gió nghiêng nghiêng như cánh một con chim lớn.
Đêm mùng năm tháng Năm năm Nhâm Tý, Mão ngủ trên ghe.
Ghe chất đầy hàng. Lần này là lụa Tàu, ba chục cây, chú Hưng mua của một thuyền mành Quảng Đông ghé Thị Nại hồi tháng Ba, và một khoang đường phổi. Hàng của chú Hưng, chở ra Phú Xuân, Mão ăn tiền cước và được chia một phần ba tiền lời. Muốn được chia, hắn phải góp vốn, mà hắn không có vốn, nên chú Hưng cho mượn thêm. Thêm vào cái món nợ cũ không biết đã thành bao nhiêu. Tờ giấy nợ mới hắn đã điểm chỉ từ tháng Ba, lần này tay không run, và hắn cũng không cười.
Đi theo ghe có một người của chú Hưng, A Phúc, một gã người Minh Hương chừng hai mươi lăm, mặt trắng, tay mềm, chưa bao giờ đi biển, được chú Hưng cử theo để “trông hàng”. Mão biết trông hàng là trông ai.
Ghe định nhổ neo sáng mùng sáu. Gió nồm đã thổi đều từ đầu tháng. Ghe nào ở bến cũng đã đi chuyến đầu mùa. Ghe của Mão đi muộn, vì phải chờ hàng, rồi chờ ngày tốt. Hôm trước, hắn đã mua một con gà trống, một nải chuối, một xị rượu, cúng ông Hà Bá ở đầu mũi ghe. Hắn khấn xin ông cho đi êm, về êm, cho cái chân cột buồm giữa khỏi gãy.
Cái chân cột ấy vẫn quấn dây mây. Hắn đã quấn thêm ba lớp từ mùa đông. Hắn đã định thay cột mới, nhưng thay cột thì mất năm quan, mà năm quan thì hắn phải mượn chú Hưng. Hắn nghĩ: một chuyến nữa thôi, chuyến này về rồi thay.
Liễu không muốn hắn ngủ trên ghe.
Chiều hôm ấy chị ra bến đưa cơm, con Hĩm địu sau lưng, thằng Cu lẽo đẽo theo sau, tay cầm một con cù bằng gỗ mà Mão đẽo cho nó dịp Tết. Con Hĩm mới hơn một tuổi, chưa đi vững, ngủ gục trên lưng mẹ, nước miếng chảy ướt cả vai áo chị. Chị đặt cái gà mên cơm lên mui ghe, cơm độn khoai, một khúc cá ngừ kho tiêu, rồi đứng đó, không về.
“Mấy bữa nay thuyền chiến về đậu đông quá.” Chị nói, mắt nhìn vào trong đầm. “Lính đi tới đi lui. Đêm nghe tiếng trống canh không ngủ được.”
“Thì thuyền chiến của mình. Có chi mà sợ.” Mão nói, tay vẫn giật giật sợi dây chằng.
“Thuyền chiến về đậu đông thì là có chuyện. Năm nào thuyền chiến về đông là năm đó có chuyện.” Liễu nói, đưa tay vuốt mấy sợi tóc gió thổi tạt vào mặt.
Mão không đáp. Hắn đang kiểm lại mấy cái chằng dây trên mui. Liễu nhìn theo tay hắn, rồi nhìn lên cột buồm giữa, chỗ quấn dây mây.
“Cái cột đó ông chưa thay hả?” Chị hỏi, hất cằm lên phía cột buồm.
“Chuyến này về rồi thay.” Mão đáp, không ngẩng lên.
“Năm ngoái ông cũng nói chuyến này về rồi thay.” Chị nói, giọng không gắt, chỉ mệt.
“Năm ngoái thì năm ngoái.” Hắn nói, giọng gắt lên một chút. “Bà biết thay cột mất bao nhiêu không? Năm quan. Năm quan thì tui lấy đâu? Mượn chú Hưng hả? Thêm năm quan nữa hả?”
Liễu im. Thằng Cu ngồi xổm ở cầu tàu, quay con cù trên mặt ván, con cù chạy được mấy vòng thì đổ. Nó nhặt lên, quay lại.
“Đêm nay tui ngủ trên ghe.” Mão nói, dịu giọng xuống. “Hàng của chú Hưng. Thuyền chiến đậu đông thì lính đông. Lính đông thì có đứa lẻn qua ăn cắp. Mất một cây lụa là tui đền bằng gì?”
“Đền bằng gì thì đền. Ông ngủ ở nhà.” Liễu nói, tay vẫn vỗ lưng con Hĩm đang ngủ.
“Ngủ ở nhà rồi mất hàng thì bà đi đền hả?” Mão vặc lại, ném cuộn dây xuống mui.
Hắn biết câu ấy là câu ác. Hắn nói ra rồi mới biết. Liễu không đáp. Chị cúi xuống, gỡ con Hĩm từ trên lưng xuống, ôm vào lòng, vỗ vỗ cho nó ngủ tiếp. Rồi chị nói, không nhìn hắn:
“Ông ngủ trên ghe thì ông nhớ, có chuyện chi thì ông bơi vô. Đừng có ôm hàng.” Chị không nhìn hắn, mắt nhìn vào trong đầm.
“Ừ.” Mão đáp, quay đi buộc lại sợi dây.
“Ông hứa đi.” Chị nói, đứng yên, chờ.
Câu ấy hắn đã nghe ở đâu đó. Hắn nhớ ra: đêm rằm tháng Giêng năm Kỷ Dậu, cái tay nải vải xanh của dì Năm. “Ông hứa đi.” Hắn đã hứa, và hắn đã đưa cái tay nải cho một thằng lính lạ ở gốc đa. Liễu chưa bao giờ hỏi lại về cái áo. Bây giờ chị lại bắt hắn hứa, như thể chị chưa từng biết hắn hứa thì thế nào.
“Ừ thì hứa.” Hắn nói.
Liễu bế con Hĩm đứng dậy, gọi thằng Cu. Thằng Cu cất con cù vào túi áo, nắm vạt váy mẹ. Ba mẹ con đi dọc cầu tàu về phía dãy nhà. Đi được một quãng thì thằng Cu ngoái lại, giơ tay vẫy. Mão vẫy lại. Hắn không biết vì sao, nhưng hắn đứng nhìn theo cho đến khi ba cái bóng khuất sau quán bánh ít.
Đêm ấy trời đầm lặng. Trăng non mới lên được một mảnh. Mão nằm trên mui, gối đầu lên cuộn dây, nghe tiếng nước liếm vào mạn ghe. Xa xa, phía trong đầm, những chiếc thuyền chiến của quân Tây Sơn đậu thành hàng, tối om, chỉ có mấy ngọn đèn dầu leo lét trên mui. Thuyền chiến to, dài, mũi cong như mũi hài, mỗi bên mạn có mấy chục lỗ chèo. Ban ngày lính trên thuyền tắm, giặt, hát hò, chửi nhau. Ban đêm thì im.
A Phúc ngủ trong khoang, cạnh mấy cây lụa, như con chó giữ nhà. Chín Rổ và thằng Cò nằm ở mũi.
Mão ngủ được một giấc, rồi tỉnh. Hắn không biết vì sao tỉnh. Hắn nằm nghe. Đầm vẫn lặng. Không có gió. Gió nồm vốn mạnh nhất vào chiều, đêm thì lặng, đến sáng mới lên. Hắn nằm nhìn trời. Mảnh trăng non đã lặn. Chỉ còn sao.
Rồi hắn nghe thấy tiếng nước.
Không phải tiếng nước vỗ mạn. Tiếng nước bị rẽ. Nhiều. Đều. Từ phía cửa đầm.
Hắn ngồi dậy. Phía cửa đầm, nơi mũi đất Phương Mai đâm ra biển, trời bắt đầu xám. Trên nền xám ấy có những cái bóng.
Ban đầu hắn tưởng là ghe cá về sớm. Rồi hắn đếm. Một. Hai. Năm. Mười. Hắn thôi đếm. Những cái bóng ấy cao. Cao hơn ghe cá, cao hơn ghe bầu, cao hơn cả thuyền chiến Tây Sơn. Chúng có cột buồm, nhiều cột, và buồm trên đó không phải buồm cói.
Buồm vải. Trắng. Căng chéo.
Hắn nhớ ra cái tàu Mã Cao ở xưởng thuyền Phú Xuân. Cái buồm hình thang. Cái đáy ánh đồng.
“Phúc!” Hắn gọi, giọng khàn. “Chín! Cò! Dậy!”
Chín Rổ ngồi bật dậy. Thằng Cò không dậy. A Phúc thò đầu ra khỏi khoang, mắt nhắm mắt mở.
“Gì vậy anh Mão?” A Phúc hỏi, dụi mắt, giọng còn ngái ngủ.
Mão chưa kịp trả lời thì tiếng súng đầu tiên nổ.
Nó không giống tiếng súng nào hắn từng nghe. Không phải tiếng pháo Tết, không phải tiếng súng hỏa mai của lính đi săn. Nó là một tiếng ầm, sâu, nặng, như có ai đánh một cái trống to bằng cả quả đồi. Mặt nước đầm rung lên. Hắn cảm thấy tiếng nổ đi qua ván ghe, qua bàn chân, lên đến bụng.
Rồi một tiếng nữa. Rồi mười tiếng.
Phía trong đầm, chỗ hàng thuyền chiến, có tiếng gỗ vỡ. Tiếng người la. Một ngọn đuốc bùng lên, rồi hai, rồi cả một mạn thuyền cháy.
“Nhổ neo!” Mão hét. “Cò! Nhổ neo!”
Thằng Cò cuối cùng cũng dậy. Nó đứng giữa mũi ghe, nhìn ra cửa đầm, miệng há hốc, không động đậy. Mão chạy ra mũi, xô nó sang một bên, tự kéo dây neo. Neo cắm sâu vào bùn đầm, kéo không lên. Hắn kéo, hai tay tuột dây, rát bỏng.
“Chặt!” Chín Rổ hét. “Chặt dây đi anh!”
Hắn rút dao ở thắt lưng, chặt. Dây neo bằng gai to bằng cổ tay, ba nhát mới đứt. Ghe trôi tự do.
Nhưng trôi đi đâu? Không có gió. Gió chưa lên. Ghe bầu ba buồm mà không có gió thì chỉ là một khúc gỗ.
“Chèo! Chèo vô bờ! Vô rừng đước!” Mão gào, giật lấy cây chèo lái.
Phía Tây đầm, cách chừng nửa dặm, là một dải rừng đước. Nước ở đó nông, tàu lớn không vào được. Mão chộp lấy cây chèo lái. Chín Rổ chộp một cây chèo khác. Thằng Cò vẫn đứng. A Phúc thì đã chui trở lại vào khoang.
Một tiếng nổ, rất gần. Hắn không thấy nó rơi ở đâu. Hắn chỉ thấy một cột nước trắng xóa vọt lên cách mạn ghe chừng hai chục sải, rồi nước đổ ào xuống, ướt sũng cả ghe. Thằng Cò bị nước tạt ngã ngồi. Khi nó đứng dậy, nó đã hiểu. Nó vớ lấy một cây chèo.
Ba người chèo.
Ghe bầu chở nặng, chèo không đi. Mỗi nhát chèo, nó nhích được chừng một sải. Mão chèo mà nhìn sang phải. Phía trong đầm, cả hàng thuyền chiến Tây Sơn đang cháy. Có những chiếc đã kịp nhổ neo, đang chèo ra, mấy chục mái chèo khua nước, nhưng chúng chèo ngược về phía cửa đầm, về phía những con tàu buồm trắng. Chúng chèo như những con cua bị lật ngửa. Mão thấy một chiếc ra được giữa đầm thì một con tàu buồm trắng quay mạn lại, và cả một dãy lửa lóe lên từ mạn tàu ấy, cùng một lúc, như một hàng răng. Chiếc thuyền chiến Tây Sơn vỡ ra. Không phải chìm. Vỡ. Hắn thấy những mảnh gỗ bay lên không trung, quay tròn, rơi xuống. Hắn thấy những cái bóng người bay theo.
Hắn chèo.
Mặt trời lên. Gió bắt đầu thổi. Gió nồm, từ phía Nam, từ biển thổi vào. Nó thổi vào lưng những con tàu buồm trắng, đẩy chúng tiến sâu vào đầm. Và nó thổi những chiếc thuyền đang cháy trôi dạt về phía bờ, về phía những chiếc ghe buôn đang đậu, về phía ghe của Mão.
Có một chiếc thuyền lửa trôi đến.
Mão không biết nó là thuyền chiến Tây Sơn bị đốt hay là thuyền lửa của quân Gia Định thả vào. Hắn chỉ thấy một khối lửa lớn bằng cả cái nhà, trôi trên mặt nước, lửa reo phần phật, khói đen cuồn cuộn. Nó trôi chậm, rất chậm, theo gió. Và nó trôi thẳng về phía hắn.
“Giương buồm!” Hắn hét. “Buồm mũi! Chín! Buồm mũi!”
Chín Rổ lần này không buông dây. Gã kéo. Cánh buồm cói bung ra, đón gió. Ghe chòng chành, rồi bắt đầu đi. Mão kéo buồm lái. Ghe lấy hướng, lao về phía rừng đước.
Chiếc thuyền lửa vẫn trôi theo, nhưng chậm hơn. Mão thấy khoảng cách xa dần. Mười sải. Hai mươi sải.
Hắn hét bảo giương buồm giữa.
Thằng Cò kéo dây buồm giữa. Cánh buồm lớn nhất, nặng nhất, trên cột buồm cao nhất. Nó bung ra, căng gió.
Và Mão nghe thấy tiếng kêu.
Tiếng kêu ấy không to. Nó nhỏ, khô, như tiếng một cành tre bị bẻ. Nó đến từ chân cột buồm giữa, chỗ quấn ba lớp dây mây.
Hắn nhìn. Hắn thấy cột buồm nghiêng. Không gãy ngay. Nghiêng, từ từ, như một người say đứng dậy. Dây mây căng ra, đứt một sợi, hai sợi. Cánh buồm lớn, căng đầy gió, kéo cột buồm đổ về phía mạn phải.
“Buông!” Hắn hét. “Buông dây!”
Thằng Cò buông. Muộn. Cột buồm đổ xuống, kéo theo cả cánh buồm, đập vào mạn phải. Ghe nghiêng hẳn. Nước tràn vào. Lần này không phải tràn qua mạn như hôm ở trong đầm. Lần này là cả một mảng ván mạn bị cột buồm đập vỡ, nước phụt vào qua lỗ thủng to bằng cái nia.
Ghe chìm.
Nó chìm chậm. Mão sẽ nhớ điều ấy suốt đời: nó chìm chậm, như thể nó không muốn chìm. Ghe bầu đáy bằng, đóng bằng gỗ sao, không lật úp mà cứ lún dần, lún dần, nước dâng lên từ khoang, lên đến mạn, lên đến mui. Đường phổi trong khoang tan ra, nước quanh ghe đục ngầu, ngọt lợ. Những cây lụa nổi lên, mở tung, trải ra trên mặt nước như những tấm vải liệm đủ màu: đỏ, xanh, vàng nghệ.
A Phúc bò ra khỏi khoang, ướt như chuột, ôm một cây lụa. Gã không biết bơi. Gã la ơi ới bằng tiếng Quảng Đông.
Chín Rổ đã nhảy xuống nước. Gã bơi về phía rừng đước, bơi như một con trâu, không ngoái lại.
Thằng Cò bám vào cột buồm đổ. Nó khóc.
Mão đứng trên mui, nước đến đầu gối. Hắn nhìn xuống. Dưới chân hắn, những cây lụa đang trôi. Ba chục cây lụa. Hàng của chú Hưng. Tiền mượn của chú Hưng. Một phần ba tiền lời mà hắn chưa có.
Hắn cúi xuống, vớt lấy một cây lụa. Màu đỏ. Nó nặng trĩu nước, ôm vào ngực lạnh buốt. Hắn vớt thêm một cây nữa. Hai cây. Hắn không ôm nổi ba cây.
“Anh Mão!” A Phúc la. “Cứu tôi! Anh Mão!”
Hắn nhìn A Phúc. Gã đang chìm dần, hai tay vẫn ôm cây lụa, đầu ngoi lên ngụp xuống. Cách gã chừng hai sải có một mảnh ván mạn vỡ trôi lềnh bềnh.
Mão có hai cây lụa trong tay. Muốn kéo A Phúc thì phải buông một cây.
Hắn đứng đó, nước lên đến hông. Hắn nhìn cây lụa đỏ, nhìn cây lụa xanh, nhìn A Phúc. Đầu óc hắn trống rỗng, không nghĩ được gì. Chỉ có hai bàn tay hắn, những bàn tay đã quen đếm tiền, đang cân hai cây lụa.
Hắn buông cây lụa xanh. Hắn đẩy mảnh ván về phía A Phúc. Gã chộp lấy, bám chặt, ho sặc sụa.
Cây lụa xanh trôi đi, mở ra, trải thành một vệt dài trên mặt nước.
Hắn bơi vào bờ với một cây lụa đỏ.
Hắn không nhớ mình bơi bao lâu. Hắn chỉ nhớ cây lụa nặng như ôm một xác người, nước đầm mặn chát trong miệng, và sau lưng hắn tiếng súng vẫn nổ, không dứt, đều đặn như nhịp đầm nện đất. Khi chân hắn chạm được bùn, hắn bò. Bùn rừng đước đen, nhão, hôi mùi cua chết, ngập đến bắp đùi. Rễ đước chĩa lên như những ngón tay xương. Hắn bò qua, rễ cào rách áo, rách da. Hắn không buông cây lụa.
Hắn lên đến một khoảng đất khô dưới tán đước thì nằm vật ra. Cây lụa đỏ nằm trên ngực hắn, nặng, lạnh, nước rỉ ra từng giọt.
Một lúc sau, thằng Cò bò lên, rồi A Phúc, kéo theo mảnh ván. Chín Rổ thì không thấy. Về sau người ta bảo gã bơi vào được bờ, rồi chạy luôn về Phù Cát, không quay lại lĩnh tiền công.
Bốn người, ba người nằm dưới tán đước. Không ai nói gì. Họ nằm nghe tiếng súng. Họ nhìn qua kẽ lá.
Đầm Thị Nại cháy.
Mão chưa bao giờ thấy nước cháy. Bây giờ thì hắn thấy. Cả một vùng đầm phía trong, nơi hàng thuyền chiến Tây Sơn đậu đêm qua, là một biển lửa. Khói đen che mất nửa trời. Những con tàu buồm trắng đi lại giữa đám khói, chậm rãi, ung dung, như những con cò đi trên ruộng sau mùa gặt. Thỉnh thoảng một con quay mạn, và một dãy lửa lóe lên. Rồi tiếng nổ đến sau, muộn hơn ánh lửa một nhịp.
Hắn nhìn những con tàu ấy, và trong đầu hắn hiện ra cái hình vẽ bằng nước chè trên mặt bàn quán ở Phú Xuân. Cái hình những góc nhọn. “Bên này đánh trận giỏi. Bên kia làm thành giỏi. Tôi bán cho cả hai.”
Bên kia không chỉ làm thành giỏi.
Đến xế chiều thì súng thôi.
Những con tàu buồm trắng giương buồm, quay mũi ra cửa đầm. Gió nồm vẫn thổi, nhưng chúng đi ngược gió, đi chéo, đi theo một cách mà Mão không hiểu được: ghe bầu không bao giờ đi ngược gió như thế. Chúng ra khỏi cửa đầm, nhỏ dần, nhỏ dần, thành những cánh buồm trắng trên nền biển xanh, rồi mất hút.
Chúng không đổ bộ. Chúng không chiếm thành. Chúng đến, đốt, rồi đi. Như người ta đi chợ, mua xong món cần mua thì về.
Mão ngồi dậy. Toàn thân hắn đau, rát, bùn khô thành vảy trên da. Hắn mở cây lụa đỏ ra. Nó ướt sũng, nhàu nát, dính bùn, có mấy chỗ bị rễ đước móc rách. Hắn sờ nó. Lụa Tàu ướt nước mặn thì phai màu, khô thì cứng, rách thì không ai mua giá lụa. Cả một cây lụa đỏ, ngày hôm qua có thể bán ở Phú Xuân được ba quan, bây giờ có khi chỉ đáng nửa quan.
Hắn ngồi nhìn cây lụa, và hắn tiếc.
Không phải tiếc chiếc ghe. Không phải tiếc ba mươi cây lụa. Không phải tiếc mười hai năm đi bạn ghe, tám năm dành dụm, cái răng hàm gãy năm mười bảy tuổi. Hắn tiếc cây lụa đỏ này. Hắn tiếc nó vì nó ướt. Vì nếu nó không ướt thì nó vẫn đáng ba quan. Hắn đã ôm nó bơi vào bờ, đã bò qua bùn, đã buông cây lụa xanh để cứu A Phúc, và cái cây lụa còn lại thì ướt.
Hắn ngồi đó tiếc như thế, rất lâu, cho đến khi chính hắn thấy cái tiếc ấy là quái gở.
A Phúc ngồi cạnh, run cầm cập. Gã nhìn cây lụa đỏ, rồi nhìn Mão.
“Anh Mão.” Gã nói, giọng lơ lớ, rất khẽ. “Chú Hưng sẽ hỏi.”
“Hỏi gì?” Mão hỏi, nghiêng đầu nhìn gã.
“Hỏi sao còn có một cây.” A Phúc nói, mắt liếc cây lụa đỏ trên ngực Mão.
Mão không trả lời. Hắn nhìn A Phúc, nhìn cái mặt trắng của gã bây giờ đầy bùn, nhìn đôi tay mềm của gã bây giờ trầy xước. Gã sống được là nhờ cây lụa xanh. Gã biết điều ấy không? Hắn không biết gã biết không. Hắn không định nói.
“Sao không hỏi sao còn có một người.” Hắn nói.
A Phúc im.
Đêm ấy họ không về được. Lính Tây Sơn trên bờ chạy loạn, chặn hết các đường. Có lệnh bắt tất cả những ai ở gần đầm, tra hỏi xem có phải nội ứng của quân Gia Định không. Ba người nằm lại trong rừng đước, ăn cua sống bắt dưới rễ cây, uống nước mưa đọng trong lá.
Gần sáng, nước triều rút.
Mão bò ra mép rừng đước nhìn. Đầm cạn hẳn đi, trơ ra những bãi bùn rộng. Trên mặt bùn, xác thuyền nằm ngổn ngang, cháy đen, như những bộ xương cá khổng lồ. Xác người cũng có. Lính Tây Sơn, áo đỏ cháy thành đen, nằm úp mặt trên bùn, có người còn ôm mái chèo. Đã có người dân chài ra bãi, lom khom bới tìm. Họ bới đinh, bới sắt, bới đồ đồng. Có một người đàn bà đi giữa bãi, lật từng cái xác lên nhìn mặt, rồi đặt xuống, đi tiếp.
Ở phía xa, chỗ ghe của hắn chìm, nước rút để lộ ra một cái gì đó.
Mão nheo mắt. Nó nhô lên khỏi mặt nước chừng hai gang tay, đen sẫm, cong cong.
Mũi ghe.
Ghe bầu đáy bằng, chìm chỗ nước nông, nên nước triều rút thì mũi ghe nhô lên. Và trên mũi ghe, hai con mắt đỏ mà người thợ đóng ghe vẽ cho nó từ ngày nó hạ thủy, hai con mắt để nhìn đường, để tránh đá ngầm, để đuổi thủy quái, vẫn còn đó. Sơn đỏ đã bong một nửa. Nhưng vẫn còn đó.
Chúng nhìn về phía hắn.
Mão ngồi xuống bùn. Lần đầu tiên từ sáng hôm qua, hắn thấy mắt mình cay. Nhưng hắn không khóc. Hắn ngồi nhìn hai con mắt đỏ, và hai con mắt đỏ nhìn hắn, và giữa họ là một bãi bùn đầy xác thuyền, xác người, và một người đàn bà đang đi lật từng cái xác lên.
Nước triều bắt đầu lên lại. Nó dâng từ từ, liếm dần lên mũi ghe. Đến trưa thì hai con mắt đỏ chìm hẳn.
Chiều hôm ấy lính rút khỏi các ngả đường, Mão mới về được nhà.
Hắn đi qua bến. Bến tan hoang. Nhiều ghe buôn bị cháy, bị chìm, mấy cái nhà sát mé nước bị đạn bắn sập vách. Người ta ngồi trước cửa, mặt ngây ra, không khóc. Lão Sáu Bèo ngồi trên một khúc gỗ cháy dở, cầm cái ống điếu, không hút. Con Thơm đứng ở cửa quán bánh ít, thấy Mão đi qua thì há miệng ra như định nói gì, rồi thôi.
Nhà hắn còn nguyên. Mái tranh, vách đất, cái chum nước ở góc nhà phía đầm. Thằng Cu ngồi trên bậc cửa, ôm con Hĩm trong lòng. Con Hĩm khóc khản cả tiếng. Thằng Cu bốn tuổi, ôm em vụng về, hai tay khóa lại ngang bụng em như ôm một bao gạo.
Nó thấy Mão thì đứng bật dậy, suýt đánh rơi em.
“Cha! Má đi kiếm cha! Má đi từ sáng!” Thằng Cu nói một hơi, hai tay vẫn khóa chặt ngang bụng em.
“Má đi đâu?” Mão hỏi, buông gánh xuống bậc cửa.
Thằng Cu chỉ tay ra phía đầm.
Mão quay lại. Hắn đứng ở bậc cửa, nhìn ra bãi bùn phía xa, nơi nước triều đã lên một nửa. Và hắn nhớ ra cái bóng người đàn bà sáng nay, đi giữa bãi xác, lật từng cái xác lên nhìn mặt, rồi đặt xuống, đi tiếp.
Hắn đứng đó, và lần này hắn không tính gì.
Liễu về khi trời đã nhá nhem. Chị đi từ phía đầm vào, váy xắn lên đến đùi, hai chân đen kịt bùn đến tận bẹn, hai bàn tay cũng đen, móng tay đen, có một vết xước dài trên cánh tay. Chị đi chậm, đầu cúi, như người đi về từ một đám ma. Đến cách nhà chừng mươi bước thì chị ngẩng lên.
Chị thấy Mão.
Chị đứng sững. Rồi chị đi tiếp, đều bước, không nhanh hơn, không chậm hơn. Chị đi đến trước mặt hắn, nhìn hắn từ đầu đến chân. Chị nhìn cái áo rách, nhìn những vết rễ đước cào trên tay hắn, nhìn cái mặt đầy bùn khô. Rồi chị nhìn xuống cái bọc vải đỏ hắn đang ôm trước ngực.
“Tui lật hết rồi.” Chị nói. “Lật hết cả bãi. Không thấy ông.”
“Tui ở trong rừng đước.” Mão nói, giọng khàn đặc, không dám bước tới.
“Ừ.” Chị nói, rồi đi ngang qua hắn vào nhà.
Chị nhìn cái bọc vải đỏ lâu thêm một lúc. Rồi chị đưa tay ra, không phải để ôm hắn, mà để lấy con Hĩm từ tay thằng Cu. Chị bế con vào nhà, ngồi xuống chõng, vạch áo cho con bú. Con Hĩm nín bặt.
Mão đứng ở bậc cửa, ôm cây lụa đỏ. Hắn chờ chị nói thêm. Chờ chị hỏi ghe đâu. Chờ chị hỏi hàng đâu. Chờ chị chửi hắn đã không giữ lời hứa, đã ôm hàng. Chị không hỏi gì. Chị chỉ ngồi cho con bú, đầu cúi, và hắn thấy hai vai chị rung lên, rất nhẹ, như mặt nước đầm khi có con cá quẫy ở dưới sâu.
Hắn đặt cây lụa đỏ xuống góc nhà, cạnh cái chum nước. Ngay trên cái chỗ hắn đã chôn mười tám quan tiền từ đêm rằm tháng Giêng năm Kỷ Dậu.
Hắn đứng nhìn cái chum một lúc. Mười tám quan. Không đủ trả chú Hưng. Không đủ mua lại một chiếc ghe. Nhưng nó vẫn ở đó.
Hắn không đào lên. Hắn nghĩ: chưa phải lúc.
Tiếng súng chào trên sông đã dứt từ lâu. Đoàn thuyền đã đi qua, lên phía bến Tràng Tiền.
Lão Câm vẫn nằm co. Lão duỗi chân ra, từng chút một. Đầu gối lão kêu răng rắc. Hai bàn tay lão vẫn còn run.
Có người đặt cạnh chiếu lão một bát nước. Lão không biết ai. Có lẽ là người bán xôi. Có lẽ là thằng bé con người phu xẻ gỗ. Lão nhìn bát nước, mặt nước trong bát còn rung rung, vì đất dưới mái quán vẫn còn rung theo tiếng đầm nện ở công trường.
Lão nhìn vào bát nước, và lão thấy hai con mắt.
Đó là mắt lão. Hai con mắt đục, đỏ ngầu vì sốt, nằm trong một khuôn mặt mà một nửa là sẹo bỏng. Nhưng trong một lúc, trong cái bóng rung rung ấy, lão thấy chúng giống hai con mắt sơn đỏ trên mũi ghe, chìm dần, chìm dần dưới mặt nước triều lên.
Lão uống bát nước. Nó mặn. Hay lão tưởng thế.