Chương 24: Nào thấu tỏ sự đời lắm nỗi

Buổi sớm tinh mơ nơi bến sông Thượng Giang, một lớp sương mỏng còn phủ trên mặt nước. Những mái chèo khua nhẹ, từng tiếng lộc cộc vang lên khi đoàn người lần lượt xuống thuyền. Con thuyền chao nghiêng rồi từ từ rời bờ, men theo dòng nước xuôi về phía Hạ đạo. Qua màn sương bạc, những mái nhà sàn và rặng cây xanh dần lùi xa.

Một luồng gió bất chợt thổi qua, cuốn theo hơi nước tạt thẳng vào mặt Liên. Cái lạnh của sông nước kéo cô về với thực tại. Trong khoảnh khắc ngoái đầu nhìn lại rặng cây đang mờ dần, lòng cô dâng lên cảm giác chông chênh. Những ngày đầu đặt chân đến đây, mọi thứ đều xa lạ. Từ lời ăn tiếng nói đến những phép tắc tưởng chừng hiển nhiên, cô chỉ biết gắng gượng thích nghi từng ngày. Thế rồi qua thời gian, nhịp sống nơi này dần trở nên quen thuộc. Vệt dầu tù mù soi lên từng nét chữ Nôm phức tạp, tiếng nói trầm ấm của người vẫn ngồi lại cùng cô giữa đêm muộn để giảng giải... Trước mặt người ấy, cô chẳng cần gồng mình giả vờ. Sự che chở lặng thầm đó khiến mảnh đất này thôi không còn là một chốn dừng chân tạm bợ.

Trong khoang thuyền, các chị em ngồi thành từng nhóm nhỏ râm ran trò chuyện. Nhạn ngồi bên cạnh Liên, cùng cô kiểm lại danh sách hàng hóa mang theo. Đầu ngón tay nàng lần từng dòng chữ, thỉnh thoảng dừng lại đánh dấu.

Một lúc sau, Nhạn cất tiếng:

"Mấy tháng nay, mỗi lần gặp, cha mẹ đều hỏi thăm em. Ta nói em vẫn khỏe, đang phụ việc trên Thượng đạo. Dạo này trong trại nhiều việc nên chưa về được."

Liên khẽ "dạ" một tiếng.

Cô dời mắt ra khoảng không xám bạc trên mặt nước. Đã mấy tháng rồi... Nếu trở về, liệu cha mẹ của thân thể này có nhận ra sự xa lạ trong ánh mắt cô? Những mảnh kí ức còn sót lại mơ hồ như vệt sương sớm, chẳng đủ để cô tự tin đóng tròn vai người con gái của họ. Điều khiến cô chần chừ hơn cả là nếu họ vẫn dang tay đón cô như con gái ruột, cô sẽ phải đáp lại tình cảm ấy thế nào.

Bàn tay ấm áp của Nhạn đặt lên đôi tay đang nắm hờ của Liên như muốn trấn an.

"Đợi xuống dưới này ổn thỏa vài hôm, ta sẽ thu xếp đưa em về. Cha mẹ cũng mong gặp em."

"Dạ... em nghe theo chị."

Cuộc trò chuyện cứ thế tiếp tục theo nhịp chèo khua nước. Con thuyền chậm rãi xuôi dòng. Những xóm làng ẩn hiện dưới bóng cây xòe tán. Phía xa hai bên bờ, những cánh đồng mênh mông tít tắp. Mỗi khi gió lùa qua, sóng lúa nhấp nhô nối đuôi nhau tựa những dải lụa xanh mướt uốn lượn dưới nắng.

Đến gần trưa, đoàn thuyền cập bến Trường Trầu. Ngay từ xa, Liên đã nghe tiếng người gọi nhau xen lẫn tiếng nước vỗ vào mạn thuyền. Những chiếc ghe lớn nhỏ vẫn liên tục cập vào rồi rời đi. Từng toán người khuân vác thoăn thoắt chuyền hàng từ thuyền lên bến.

Vừa cập bờ, người phụ trách đã nhanh chóng chia hàng thành từng nhóm. Những kiện hàng có khắc cùng kí hiệu được đưa về một hướng, số hàng khác theo người nhận chờ sẵn chuyển đi. Liên cùng mấy chị em nhanh chóng bắt tay vào việc. Người cõng bao vải, người khiêng sọt, cùng hòa vào dòng người xuôi ngược.

Sau khi hàng hóa được đưa vào kho, mọi người bắt đầu tản ra theo sự sắp xếp từ trước. Người theo về xưởng dệt, người ở lại phụ phân loại hàng hóa. Nhạn quay sang ra hiệu cho Liên đi theo mình.

Dọc lối vào khu chợ, những sọt trầu xanh được xếp thành từng dãy. Người mua kẻ bán chen nhau giữa những gánh hàng. Bên đường, vài người phụ nữ ngồi têm trầu, miệng không ngừng chuyện trò. Màu đỏ nơi khóe môi của những người vừa nhai trầu khiến Liên chợt nhớ đến chiếc cơi trầu cũ của bà nội. Hồi nhỏ, cô vẫn thường ngồi bên cạnh nhìn bà tỉ mỉ têm từng miếng mỗi buổi sáng. Ở thời của cô, hình ảnh ấy đã trở nên hiếm hoi. Phần nhiều chỉ còn bắt gặp trong những dịp giỗ chạp hoặc ở vài miền quê.

Chuyện buôn trầu ở Hạ đạo, Liên từng nghe chị Ya Đố kể không ít lần, cũng biết Nguyễn Nhạc có tiếng trong việc này. Nhưng những lời kể ấy vẫn không đủ để cô hình dung ra cảnh tượng trước mắt. Cả một vùng chợ như ngập trong màu xanh của lá trầu, tiếng người gọi nhau và tiếng ghe thuyền cập bến nối tiếp không ngừng.

"Em chưa từng thấy nơi nào có nhiều trầu đến vậy."

Nhạn bước tới, sóng bước bên Liên, ghé vào tai cô thì thầm:

"Buôn trầu mới chỉ là một phần. Sau này từ từ em sẽ biết." Nhạn vỗ nhẹ lên vai Liên. "Đi thôi! Chị đưa em sang cửa hàng vải."

Hai người men qua những dãy hàng chen chúc trong lòng chợ. Bước chân Liên hơi chậm lại khi thấy một đám đông tụ quanh quầy bán gạo. Người đứng ngoài không ngừng ngó vào, tiếng ồn ào vỡ ra từ những cái đầu chụm lại.

"Mùa này trúng đậm, sao giá gạo lại tăng gấp rưỡi vậy?" Một người đàn bà tay cắp thúng, gương mặt hốc hác đang chần chừ trước bao gạo xới dở.

Gã bán gạo vừa đong gạo vừa đáp:

"Lúa ngoài kia bị người ta gom gần hết. Tôi lấy vào giá nào thì phải bán giá ấy."

Gã buông gàu gỗ xuống thành thúng, chìa bàn tay thô ráp nhận lấy xâu tiền từ tay người đàn bà.

"Tiền Thiên Minh à?" Gã cầm đồng tiền mỏng dính, ngắm nghía rồi búng nhẹ một cái, lắc đầu trả lại. "Tôi không nhận."

"Cớ gì lại không nhận?"

"Chẳng riêng gì cái quầy này. Giờ ra ngoài bến hỏi xem có thương lái nào chịu cầm." Gã bán gạo cúi xuống xúc tiếp gạo cho người khách khác.

Người đàn bà ngẩn người nhìn xâu tiền trong tay một lúc rồi giắt trở lại lưng quần, quay người len ra khỏi đám đông. Liên đứng đằng sau, ánh mắt bị cuốn theo bờ vai gầy nhô lên dưới lớp áo vá cho đến khi bóng dáng ấy khuất giữa dòng người.

Qua thêm vài dãy nhà, Nhạn dừng trước một ngôi nhà gỗ ba gian lợp ngói. Trước cửa treo tấm biển gỗ khắc hai chữ "Cẩm Lương". So với những cửa hàng chung quanh, nơi này không quá phô trương. Người ra vào không nhiều, nhưng bên trong vẫn thấp thoáng những bóng người đang làm việc.

Nhạn đẩy cửa bước vào. Ánh sáng từ hai ô cửa sổ lớn hắt lên những chồng vải đủ màu được xếp ngay ngắn trên các kệ gỗ áp sát tường. Mấy người làm đang thoăn thoắt gấp vải, đo hàng, ghi sổ. Thấy Nhạn bước vào, một người trong số họ ngẩng lên chào.

"Chị Nhạn mới xuống đấy à?"

"Ừ. Vừa đến sáng nay."

Người kia gật đầu, nhưng khi ánh mắt chuyển sang Liên, nụ cười trên môi thoáng chững lại. Người bên cạnh cũng ngẩng lên nhìn, rồi cúi xuống tiếp tục công việc.

Nơi góc phòng, một người đàn ông trung niên ngồi sau chiếc bàn gỗ lớn. Trước mặt ông là chồng sổ sách cùng chiếc bàn tính đã sẫm màu. Vừa trông thấy Nhạn, vẻ nghiêm nghị trên gương mặt ông dịu đi đôi chút.

"Ôi, cô Nhạn. Cô xuống từ bao giờ thế? Mời vào trong uống chén trà."

"Cảm ơn bác. Con chỉ ghé qua một lát thôi." Nhạn nghiêng người về phía Liên. "Đây là Liên, em gái con. Lần này xuống đây học việc. Nhờ bác sắp xếp cho em ấy làm quen dần."

Quản sự Trí đưa mắt nhìn Liên một lượt.

"Biết đến đâu làm đến đó. Ở đây hàng ra vào nhiều, sổ sách cũng không ít. Cứ bắt đầu từ việc nhỏ."

Ông gọi người dẫn Liên xuống kho. Một người phụ nữ ngoài ba mươi từ phía sau dãy kệ bước ra. Chị mặc áo nâu đất, mái tóc quấn gọn sau gáy.

"Đây là Thắm. Từ nay cô cứ theo chị ấy học việc."

Nhạn vỗ nhẹ lên vai Liên:

"Có gì không hiểu cứ hỏi. Chị còn phải qua xưởng một lát."

Kho hàng nằm phía sau cửa tiệm, ngăn với gian bán hàng bằng một khoảng sân nhỏ, ánh sáng chỉ lọt vào qua vài ô cửa hẹp trên tường. Những cây vải mới chuyển tới vẫn còn dựng thành từng bó sát nhau.

Thắm dẫn Liên đi một vòng quanh kho, chỉ từng khu vực và các tấm thẻ gỗ ghi kí hiệu.

"Hàng mới nhập phải kiểm đủ số, xem qua chất lượng rồi mới được xếp vào. Chưa quen thì đừng tự ý ghi vào sổ. Có gì không chắc cứ để riêng."

Thắm tháo một bó vải đặt gần cửa sổ, rút ra một xấp thổ cẩm màu chàm đưa cho Liên.

"Cô biết xem vải không?"

Đầu ngón tay Liên miết nhẹ trên mặt vải, rồi lật sang mặt trong.

"Nước nhuộm bị đọng ở hai đầu. Phần giữa màu đều hơn."

Thắm nhìn lại xấp vải trong tay Liên, lật thêm vài lần rồi đặt nó sang một bên.

"Ừ. Cứ kiểm như vậy."

Hai người bắt đầu kiểm từng cây vải. Những loại vải quen thuộc được xử lý nhanh, còn những cây có màu nhuộm không đều hoặc chất liệu khác thường đều được Liên đánh dấu, để riêng kiểm lại.

Một lúc sau, phía trước có người gọi, Thắm đặt cuốn sổ xuống.

"Cô cứ làm tiếp. Chỗ nào không chắc thì để riêng."

Liên gật đầu rồi tiếp tục công việc. Đến cuối buổi, phần lớn số hàng đã được đối chiếu và xếp lại ngay ngắn. Khi cây vải cuối cùng được đặt lên, lối đi giữa kho cũng trở nên thông thoáng hơn. Liên vừa cúi xuống kiểm lại số hàng để riêng thì nghe tiếng bước chân vọng từ phía cửa.

Một bóng người phủ xuống lối đi giữa kho. Quản sự Trí đang đứng ở bậc cửa, ánh sáng từ khoảng sân phía sau hắt lên vai áo ông.

"Xong rồi sao?"

"Dạ. Phần lớn đã kiểm xong. Có mấy cây con không chắc nên để riêng bên kia."

Quản sự Trí bước vào. Tiếng sột soạt vang lên mỗi khi ông kéo từng cây khỏi kệ để xem xét. Đôi mắt ông dừng lại khá lâu trước chỗ hàng Liên để riêng.

"Cẩn thận là tốt. Không chắc thì đừng tự ý ghi. Hàng hóa một khi đã nhập vào sổ, sau này muốn sửa không phải chỉ sửa vài nét mực là xong."

"Dạ. Con hiểu."

Quản sự Trí gật đầu.

"Ngày mai có chuyến hàng từ xưởng chuyển sang. Theo chị Thắm học cách kiểm hàng."

Nói xong, ông quay người bước ra ngoài. Liên nhìn theo bóng ông khuất sau cánh cửa.

Lúc trở lại gian trước, những người trong tiệm vẫn cặm cụi với công việc. Không ai nói gì với cô, nhưng vài ánh mắt vẫn lặng lẽ dõi theo mỗi khi cô đi ngang qua. Liên không vội tìm cách làm thân. Những ánh mắt ấy chỉ khiến cô càng cẩn thận hơn với từng việc mình làm.

***
Khu nhà chung nằm cách cửa hàng một quãng đường không xa. Lúc Nhạn dẫn Liên trở về, trong sân vẫn còn vài người chưa nghỉ. Một người giữ kho đang ngồi kiểm lại hàng dưới ánh đèn dầu.

Ăn cơm xong, hai chị em trở về phòng.

Dưới quầng sáng của đèn dầu, Nhạn miệt mài kê lại số lượng bông thô vừa nhập kho. Liên ngồi đối diện, trải cuốn sổ Quang Bình đưa trước khi cô xuống Hạ đạo ra trước mặt. Cô vẽ phác lại vị trí các loại vải trong kho để khỏi nhầm.

Ngón tay cô di chuyển qua những dòng về tập quán giao thương và cách quy đổi các loại tiền đồng đang lưu hành. Đến một mục ghi chú về đồng tiền Thiên Minh, hình ảnh gã bán gạo hất tay trả lại xâu tiền cho người đàn bà hồi trưa chợt dội về trong trí nhớ. Nếu lời hắn nói không phải chỉ để từ chối một người mua nghèo, việc một loại tiền bị từ chối ở bến hẳn không còn là chuyện riêng của quầy gạo này. Liên tự dặn mình những ngày tới khi làm việc ở Cẩm Lương cần chú ý quan sát thêm cách người ta thu nhận các loại tiền và biến động giá cả. Cô cầm bút, khẽ vạch một dấu hỏi nhỏ bên lề trang sổ.

Hai người ai nấy tập trung vào việc của mình. Được một lúc, Nhạn đặt bút xuống, xoa nhẹ đầu ngón tay đã dính một vệt mực.

"Ngày đầu học việc, em thấy thế nào?"

"Dạ... cũng không mệt lắm." Liên rời mắt khỏi mặt giấy. "Chủ yếu là kiểm hàng với sắp xếp. Em vẫn chưa quen hết cách ghi sổ của cửa hàng."

Liên im lặng một lúc. Ban sáng, cô đã thấy những người cùng xuống từ Thượng đạo được phân đi nhiều nơi. Có người theo xưởng dệt, người phụ việc ở bến trầu, người theo các chuyến hàng. Chỉ có cô được Nhạn dẫn thẳng đến Cẩm Lương. Nghĩ đến những ánh mắt ban chiều, Liên hiểu người trong tiệm không phải không để ý chuyện đó.

"Chị này..."

Nhạn vẫn đang cúi đầu tính toán sổ sách.

"Ừ?"

"Có phải vì có chị nên em mới được vào Cẩm Lương không?"

Nhạn hơi ngẩng đầu lên, ánh mắt thoáng chững lại khi chạm vào vẻ ngập ngừng trên mặt Liên.

"Ở chốn đông người, tiếng ra lời vào là điều khó tránh."

Cơn gió lùa qua khe cửa khiến ngọn đèn dầu chao nghiêng. Ánh sáng trên mặt bàn chập chờn, kéo những cái bóng dài ra rồi lại thu ngắn. Nhạn đưa tay chỉnh lại bấc đèn.

"Em cứ làm cho tốt việc của mình. Người ta muốn nói gì thì cũng chẳng thể nói mãi được."

Liên cúi nhìn cuốn sổ trên tay. Nét chữ dày đặc như phủ kín những suy tư. Cô nhớ lại buổi chiều hôm ấy, khi Quang Bình lần đầu nhắc đến việc đưa cô xuống Hạ đạo. Lúc đó cô chưa rõ mục đích của anh, chỉ lờ mờ cảm nhận anh muốn cô phải can đảm bước ra khỏi sự trốn chạy để đối diện với thân phận - điều cô luôn tìm cách né tránh. Nhìn những trang ghi chép tỉ mỉ từ bến bãi, dòng tiền cho đến các mối buôn, lòng cô lại dấy lên những băn khoăn. Phải chăng đằng sau việc buộc cô đối mặt với thực tại, anh còn muốn trao cho cô một cái nhìn khác về mảnh đất Tây Sơn này?

Thấy Liên ngồi ngẩn ngơ, Nhạn nghiêng người nhìn sang:

"Sổ sách em xem có chỗ nào khó hiểu không?"

Câu hỏi bất chợt kéo Liên rời khỏi những suy nghĩ miên man. Cô hơi giật mình, ngón tay vội miết nhẹ lên mép giấy như muốn che đi nét băn khoăn vừa thoáng qua trên mặt.

"Dạ, cũng có vài chỗ. Nhất là mấy khoản quy đổi tiền với cách ghi hàng. Em xem mấy lần vẫn chưa thể nhớ hết được."

"Đưa chị xem thử."

Liên đẩy cuốn sổ sang.

Ánh mắt Nhạn dừng lại trên những hàng chữ nhỏ chen kín bên lề. Nét chữ ấy nàng nhận ra. Từ cách quy đổi tiền, tập quán mua bán từng vùng đến những thuật ngữ của thương lái, chỗ nào dễ nhầm đều được ghi chú cẩn thận.

Đầu ngón tay Nhạn khẽ chạm lên mép giấy:

"Anh Bình đưa em cuốn này?"

"Dạ. Anh ấy nói em mang theo. Có gì không hiểu thì tự xem trước."

Nhạn im lặng thêm một thoáng, mắt vẫn dừng trên những dòng chữ.

"Có vẻ em đỡ vất vả hơn ta ngày trước."

Một thoáng ngơ ngác hiện lên trong mắt Liên:

"Dạ?"

"Không có gì. Điểm nào chưa tỏ thì ghi lại, lúc rảnh hỏi mấy người quản sự. Làm nhiều rồi tay chân tự khắc quen."

Nhạn khép cuốn sổ của mình lại.

"Đêm cũng khuya rồi, chị em mình cũng đi nghỉ thôi."

Liên gật đầu, cất cuốn sổ vào bên cạnh gối. Nhạn ngồi lại thêm một lúc dưới ánh đèn dầu, ánh mắt dừng trên khoảng trống trước mặt.

***

Những ngày sau đó, công việc ở Cẩm Lương dần đi vào nề nếp. Liên đã nhớ được vị trí của phần lớn hàng trong kho, bắt đầu theo Thắm kiểm hàng và đối chiếu số cây vải với sổ của người giao. Những lời bàn tán ban đầu vẫn chưa hoàn toàn biến mất, nhưng cô cũng không còn để tâm như ngày đầu. Càng bị nghi ngờ, cô càng cẩn thận trong từng việc mình làm.

Buổi trưa hôm ấy, khi đang xếp lại một cây vải vừa chuyển đến, Liên nghe tiếng người loáng thoáng ngoài cửa tiệm.

"Chiều nay dựng sân khấu rồi! Nghe bảo tối có gánh hát về!"

Tiếng một người khác cười nói với người bên cạnh:

"Năm nay không biết diễn vở gì. Năm ngoái đang xem dở thì trời mưa, mất cả hứng."

Liên ngẩng đầu nhìn ra ngoài. Từ mấy hôm trước, cô đã thấy người trong khu chợ nhắc đến lễ hội Kỳ Yên[70]. Những bó nhang lớn đã được đưa về đình làng, đèn lồng cũng bắt đầu xuất hiện dọc các con đường. Thế nhưng việc ở Cẩm Lương khá bận rộn nên cô chưa có dịp hỏi kĩ.

Đến tối, khi công việc vừa xong, Nhạn từ xưởng dệt trở về. Thấy Liên vẫn ngồi bên đèn dầu, nàng bước tới vỗ nhẹ lên vai cô.

"Nay đình làng vào hội. Ban ngày các cụ đã làm lễ xong rồi, tối có diễn Tuồng[71] đấy. Đi ra ngoài một lát cho khuây khỏa."

Liên khép cuốn sổ lại.

"Dạ. Em cũng muốn xem thử."

Từ xa, tiếng trống đã vọng lại từng hồi. Càng đến gần đình làng, người qua lại càng đông. Dọc hai bên đường là những gánh hàng rong và sạp đồ ăn dựng tạm. Trẻ con chạy giữa những hàng quán với chiếc bánh còn cầm trên tay. Khói than quyện cùng mùi thức ăn nóng, mùi nhang và hơi người khiến cả con đường như đặc lại trong không khí náo nhiệt.

Liên đi sát bên Nhạn, thỉnh thoảng phải né sang một bên nhường đường cho những người đang vội vã đi ngược chiều. Khi đi ngang một quán trà hai tầng bên đường, cô vô thức ngẩng đầu nhìn lên. Ánh đèn trong phòng không đủ sáng để nhìn rõ mặt, chỉ thấy bóng người thấp thoáng sau lan can gỗ.

"Ngày hội, mấy quán này đông khách lắm. Người có tiền thường thuê cả gian lầu để vừa uống trà vừa xem hội." Nhạn chỉ liếc qua rồi kéo Liên đi tiếp.

Qua khỏi dãy hàng quán, đình làng hiện ra trước mắt. Khoảng sân rộng đã kín người. Phía trước là sân khấu dựng tạm, những tấm trướng đỏ vàng lay nhẹ trong gió đêm. Nhạn tìm được một khoảng trống rồi trải tấm chiếu nhỏ đem theo xuống nền đá.

"Năm nay họ diễn Sơn Hậu[72]. Vở này phải diễn vài đêm mới hết."

Ba hồi trống chầu vang lên. Tiếng nói chuyện chung quanh dần lắng xuống. Người kép hát mặc chiến bào tiến giữa sân khấu. Gương mặt được hóa trang bằng màu xanh lá chủ đạo, những đường nét kẻ đậm và dứt khoát. Chiếc mũ trụ rung nhẹ theo từng bước chân.

Từ dưới sân, có người hô lên:

"Khương Linh Tá!"

Tiếng gọi ấy lập tức kéo theo vài tiếng reo hò.

Liên chăm chú nhìn. Cô từng nghe nói hát bội dùng nhiều động tác ước lệ, nhưng đây là lần đầu tiên tận mắt nhìn thấy. Mỗi bước chân, mỗi cái xoay người hay động tác đưa tay đều đi cùng tiếng trống và nhịp đàn phía sau. Lời ca, lối xưng hô và những điển tích xa lạ khiến cô nhiều lần phải đoán theo diễn biến trên sân khấu. Nhưng khi nhìn phản ứng của đám đông, cô cũng dần hiểu được ai là người trung, ai là kẻ phản.

Khi Tạ Ôn Đình xuất hiện với khuôn mặt hóa trang trắng đen cùng bộ râu dài, phía sau Liên có người lớn tiếng:

"Mau chém chết tên gian thần ấy đi!"

Trên sân khấu, tiếng trống bất chợt dồn dập. Hai nhân vật lao vào giao chiến. Binh khí va vào nhau trong những đường đánh dứt khoát. Tạ Ôn Đình xoay người, vung đao tung một nhát chém. Khương Linh Tá ngã xuống. Một tấm vải đỏ phủ kín đầu người kép hát.

Cả khoảng sân lặng đi trong thoáng chốc.

Một hồi trống khác vang lên. Người vừa ngã xuống từ từ đứng dậy. Tấm vải đỏ vẫn phủ kín khuôn mặt. Anh đưa hai tay về phía trước, từng bước chậm rãi đi giữa sân khấu như đang lần tìm đường trong bóng tối. Đến giữa sân, người kép hát đột ngột dừng lại. Chiếc mũ trụ được đội trở lại.

Một tràng pháo tay bùng lên.

Liên nhìn không chớp mắt. Chỉ bằng một tấm vải đỏ, vài nhịp trống và những động tác đã được quy ước từ bao đời, nhân vật vừa nằm xuống trên sân khấu đã hóa thành một hồn phách trỗi dậy giữa cõi âm dương. Những cảnh diễn cứ nối tiếp nhau. Đến đoạn Thứ hậu họ Phàn bế ấu chúa xuất hiện, người đào hát bước ra trong bộ xiêm y đỏ. Nàng vừa hát vừa ôm đứa trẻ trong tay, bước chân gấp gáp nhưng vẫn giữ được dáng vẻ kiên cường.

Khi người đào hát quay nghiêng mặt về phía ánh đuốc, tim Liên như hẫng đi một nhịp. Ánh sáng chập chờn khiến đường nét ấy lúc rõ lúc mờ. Ban đầu chỉ là một cảm giác thoáng qua, như ai đó vừa chạm nhẹ vào sợi dây kí ức cũ rồi vụt đi. Liên tự nhủ mình chỉ là ảo giác vì nhớ nhà. Thế nhưng càng cố dằn lòng, mắt cô càng không thể rời đi. Từ vóc dáng đến thần thái, tất cả đều rất giống hình bóng đã khắc sâu trong tâm trí cô suốt những năm tháng cũ. Gương mặt ấy xuất hiện tựa đốm lửa đánh thức mọi nỗi nhớ nhà và sự cô đơn cô vẫn gìm chặt trong lòng.

"Nguyệt..."

Cái tên nghẹn lại nơi cổ họng rồi bật ra thành tiếng thì thầm run rẩy. Bao lâu rồi cô mới lại thốt ra cái tên ấy? Giữa tiếng trống chầu dồn dập và vầng sáng nhập nhằng của đuốc dầu, bóng dáng trên sân khấu như một nhịp cầu mong manh kéo cô rơi ngược về quá khứ, gợi nhớ thế giới mà cô đã từng thuộc về.

Liên chộp lấy tay Nhạn, giọng run run:

"Chị Nhạn... Chị có biết gánh tuồng này ở đâu không?"

Nhạn hơi ngạc nhiên, lúc này mới quay sang nhìn cô:

"Chẳng rõ. Gánh hát rong thường đi khắp nơi. Chỗ nào có hội thì họ đến diễn, hết hội lại đi nơi khác. Nay đây mai đó, làm gì có chỗ ở cố định."

Trên sân khấu, người đào hát vẫn tiếp tục cất lời ca kiên cường. Liên ngồi bất động giữa hàng trăm khán giả, tâm trí như chao đảo. Mọi âm thanh của tiếng đàn, nhịp trống xung quanh như bị đẩy ra xa, còn lại sự hoang mang đang cuộn lên trong lồng ngực.

Màn diễn khép lại trong tiếng vỗ tay rầm rộ. Khán giả bắt đầu đứng dậy, khoảng sân vốn chật kín người nhanh chóng trở nên hỗn độn bởi tiếng gọi nhau và bước chân qua lại. Nhìn người đào hát lui dần vào sau tấm trướng đỏ, lòng Liên như có lửa đốt. Cô phải đến gặp nàng. Chỉ cần nhìn gần thêm một chút, nghe nàng nói một câu... Nếu thực sự chỉ là một người giống Nguyệt, cô cũng phải tận mắt xác nhận để dập tắt nỗi hoang mang này.

"Chị, em muốn sang hậu đài một lát. Cô đào hát đó... rất giống một người bạn cũ của em."

Nhạn nhìn ánh mắt thất thần của Liên, dù chưa hiểu hết nhưng vẫn gật đầu:

"Vậy chờ người bớt đi rồi sang."

Thế nhưng, sự xôn xao náo nhiệt đột ngột chùng xuống. Những người đi xem hội vốn đang chen chúc bỗng lặng lẽ dạt sang hai bên, chừa ra một khoảng trống giữa khoảng sân đình. Từ trong khoảng tối ấy, một gã đàn ông mặc áo gấm màu chàm thong thả bước tới. Theo sau hắn là bốn năm gia nhân vạm vỡ.

Hắn dừng lại ngay trước bậc sân khấu, mùi trầm hương sực nức trên người hắn át đi cả mùi nhang đèn và khói than ngột ngạt. Đôi mắt hẹp dài lướt qua người đào hát vừa đóng vai Thứ Hậu, cất giọng ngả ngớn:

"Khúc hát vừa rồi quả thực mười phần trọn vẹn. Chẳng hay danh tánh của nàng là chi?"

Người đào hát lùi lại một bước, tay chắp trước vạt áo.

"Đa tạ công tử khen ngợi. Ta tên Nguyệt Cầm."

Người đàn ông gật đầu, phẩy nhẹ chiếc quạt. Một gia nhân phía sau lập tức bước lên. Từ trong tay áo, hắn lấy ra một thỏi bạc nén, đặt xuống mép sàn.

"Đêm nay trăng thanh gió mát. Mời nàng sang uống chén trà, tiện thể nói thêm về điển tích vở tuồng vừa rồi."

Nguyệt Cầm nhìn thỏi bạc, bàn tay hơi siết lại:

"Cảm ơn công tử đã có lời. Ta chỉ là người theo gánh hát rong, e rằng không tiện."

Người đàn ông khẽ cười:

"Chẳng qua chỉ là uống vài chén trà. Có gì mà không tiện?"

Thầy Bảy, trùm phường[73], bước vội từ hậu đài ra. Mồ hôi rịn ra trên vầng trán nhăn nheo, gương mặt ông vẫn giữ nụ cười hòa nhã:

"Chẳng hay công tử có nhã ý, chúng tôi thật sự rất cảm kích. Nếu công tử không chê, chúng tôi có thể ở lại hát thêm vài khúc. Công tử muốn nghe gì, chúng tôi đều cố hết sức."

Đôi lông mày của gã công tử hơi nhướng lên. Chiếc quạt trong tay hắn khép hờ, ngón tay thong thả gõ lên nan quạt. Một sự im lặng kéo dài qua vài nhịp thở, đủ để nụ cười trên mặt thầy Bảy dần đông cứng lại.

"Vậy phiền ông trùm thu xếp. Ta không thích phải mời lần thứ hai."

Không khí ngoài sân đình như chùng xuống. Những người vừa ban nãy còn đứng chen chúc xem tuồng đã lặng lẽ lùi ra xa hơn. Có người cúi xuống thu dọn gánh hàng còn dang dở, có người kéo con nhỏ né vào phía sau. Những người trong đoàn đứng nơi hậu đài ngó ra. Tấm trướng chưa kịp tháo xuống, đạo cụ còn ngổn ngang trên sân khấu.

Thầy Bảy quay sang Nguyệt Cầm. Gương mặt ông đã không còn giữ được vẻ bình tĩnh như lúc bước ra. Trong đôi mắt ấy là một sự van nài bất lực.

Nguyệt Cầm nén tiếng thở dài, cúi người nhặt thỏi bạc lên.

"Đa tạ công tử đã chiếu cố. Ta đi cùng công tử một lát."

Gã đàn ông mỉm cười, xoay người thong thả bước đi. Nguyệt Cầm cúi đầu bước theo. Từ sau màn che, người kép hát đóng vai Khương Linh Tá bước vụt ra, tay nắm chặt cán thương gỗ. Chưa kịp thốt ra lời nào, thầy Bảy đã nhanh như chớp chộp lấy cổ tay anh. Lực siết mạnh đến mức khiến ngón tay ông run lên.

"Thu thương lại."

"Thầy..."

"Thu lại." Thầy Bảy hạ thấp giọng. "Đừng để cả đoàn không còn đường mà đi."

Người kép hát nghiến răng, đôi mắt dõi theo bóng Nguyệt Cầm. Một lúc lâu sau, bàn tay đang nắm chặt cán thương mới dần buông lỏng.

Liên đứng giữa đám đông, tim đập liên hồi như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Nhìn bóng lưng người đào hát ấy, nỗi sốt ruột và sự hoang mang cuộn lên thành từng sóng lớn. Rốt cuộc cô ấy có phải là Nguyệt không? Ở cái thời đại mà cô luôn thấy mình như một kẻ độc hành trôi dạt, sự xuất hiện của một gương mặt quen thuộc vừa là niềm hi vọng mãnh liệt, vừa là nỗi sợ hãi chực trào. Nếu thực sự là Nguyệt, làm sao cô có thể giương mắt nhìn bạn mình bị đưa đi? Chuyện gì sẽ xảy ra sau cánh cửa kia?

Bản năng thúc giục cô phải xông ra ngay lập tức, nhưng chút lí trí còn sót lại đã ghì chặt chân cô xuống mặt đất. Sau lưng cô còn có Nhạn, Cẩm Lương, và những người chẳng liên quan gì đến chuyện này. Nếu lúc này xông ra, cô không biết mình có cứu được Nguyệt hay chỉ khiến tất cả cùng bị cuốn vào.

Khi cánh cửa quán trà chỉ còn cách vài chục bước chân, Nguyệt Cầm bất chợt ngoảnh đầu. Ánh mắt nàng quét qua khoảng sân đình đang tản mát, chạm vào Liên trong khoảnh khắc rất ngắn. Giữa ánh đuốc chập chờn, Liên thấy đôi mắt ấy khẽ mở to. Cô không biết ánh mắt ấy là thực sự nhận ra người quen hay chỉ là ảo giác do sự mong ngóng của chính mình tạo nên. Dù thực hư chưa rõ, Liên không thể đứng yên thêm nữa.

Ngay khoảnh khắc Liên định lao ra, một bàn tay bất ngờ siết chặt lấy cổ tay cô kéo giật lại.

"Đừng vội!" Nhạn hạ thấp giọng.

Liên quay phắt lại:

"Chẳng lẽ chúng ta cứ đứng nhìn?"

"Lao ra lúc này chỉ làm mọi sự tồi tệ thêm. Người của ta ngay góc chợ, ở yên đây chờ chị."

Nhạn buông tay Liên, xoay người nhanh chóng hòa vào dòng người đang tản ra.

Phía trước, người đàn ông áo chàm vẫn thong thả bước đi. Chiếc quạt trên tay hắn phe phẩy đều đặn. Nguyệt Cầm theo phía sau.

Liên hít một hơi thật sâu, cẩn trọng dõi theo từng bước chân của họ. Bóng chiếc đèn lồng lụa đỏ của tên gia nhân chao qua chao lại trên mặt đường đá. Liên giữ khoảng cách chừng chục bước, vờ như một người khách tản bộ. Đôi mắt cô giả vờ ngó nghiêng vào những sạp hàng đang dọn dở nhưng từng giác quan đều căng ra hướng về phía trước.

___

[70]Lễ Kỳ Yên (lễ cầu an): lễ tế thần Thành hoàng lớn nhất trong năm của đình thần; nhằm cầu bình an và mùa màng thuận lợi.

[71]Tuồng (Hát bội): Loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống của Việt Nam với đặc trưng hóa trang đậm nét, động tác mang tính ước lệ và dùng hát xướng phối hợp với nhạc cụ dân tộc.

[72]Sơn Hậu: Một vở tuồng cổ kinh điển, xoay quanh cuộc tranh đoạt ngai vàng ở triều Tề và cuộc đối đầu giữa phe trung thần với phe nghịch thần. Trích đoạn như "Tạ Ôn Đình chém Khương Linh Tá" là một trong những lớp diễn nổi tiếng của tuồng.

[73]Trùm phường (ông trùm/bà trùm): người đứng đầu, tổ chức và quản lí một phường nghề hoặc phường hát trong xã hội xưa.