Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Đời thương hồ” của tác giả Mèo Mùa Hạ
Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Đời thương hồ” của tác giả Mèo Mùa Hạ
1. Cái nhìn tổng quan
Có lẽ cá nhân tôi sẽ tìm đọc lại tác phẩm này nhiều lần nữa mỗi khi có thời gian rảnh. Có lẽ là do hợp gu. Hoặc là bởi cách viết của tác giả rất thu hút. Hoặc cũng có thể là bởi thông điệp truyền tải giản dị nhưng sâu sắc. “Đời thương hồ” hội tụ nhiều yếu tố của một truyện ngắn hay và đặc sắc dưới góc nhìn chủ quan của tôi, và vì thế, không khó để tác phẩm này chiếm được trọn vẹn tình cảm của cá nhân tôi.
2. Chủ đề
Mèo Mùa Hạ hướng ngòi bút đến cuộc sống của những người làm thương hồ trên sông nước, trong bối cảnh miền Tây dân dã. Từ cái nền này, bạn đã làm bật lên chủ đề về tình cảm gia đình, về sự trưởng thành trong suy nghĩ của một đứa trẻ. Không khó để thấy được nét gần gũi trong cách chọn chủ đề này. Có lẽ, cũng chính vì bối cảnh và chủ đề gần gũi cho nên câu chuyện mà Mèo Mùa Hạ kể dễ dàng được độc giả tiếp nhận. Nhưng nói như vậy không có nghĩa rằng chủ đề này là một chủ đề dễ viết. Việc có thể truyền tải được trọn vẹn tinh thần mà tác giả mong muốn hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.
3. Nội dung và hướng triển khai
“Đời thương hồ” đúng như nhan đề truyện, có một cốt truyện đơn giản, xoay quanh sự đấu tranh nội tâm và phát triển tâm lý của nhân vật Được – con trai của một cặp vợ chồng làm nghề buôn bán trên sông. Thông qua góc nhìn của nhân vật Được, tác giả khéo léo truyền tải đến người đọc cuộc sống mưu sinh đầy gian khổ nhưng cũng đượm sắc màu của những “thương hồ”. Với cốt truyện đơn giản và hướng triển khai mạch lạc, Mèo Mùa Hạ tập trung khai thác các tình tiết bồi đắp câu chuyện, chọn lọc lấy những chi tiết gần gũi với cuộc sống, khiến tổng thể câu chuyện mang hơi thở cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Những chi tiết ấy được truyền tải đến độc giả bằng nhiều kênh, lúc thì do Được nghe người khác kể lại, lúc thì do chính Được tham gia vào cuộc trò chuyện với các nhân vật khác. Điều này khiến các chi tiết được độc giả tiếp nhận một cách tự nhiên, chân thực, không bị gượng ép.
Cá nhân tôi khá là thích cách triển khai câu chuyện của tác giả này. Bạn xoáy ngòi bút vào sự đấu tranh nội tâm của nhân vật Được, thông qua sự biến chuyển tâm lý ấy để truyền tải thông điệp cuối cùng của truyện: Nhà mới là thứ nó nên quý nhất. Cá nhân tôi cảm thấy tác giả là một người viết khá thông minh, có tính toán, suy nghĩ rõ ràng, mạch lạc. Bạn đặt vấn đề trực tiếp ngay từ lúc mở đầu, rồi sau đó diễn giải vì sao nhân vật lại có suy nghĩ đó, sau đó đẩy lên cao trào bằng những mâu thuẫn nội tâm lẫn bộc phát trong lời nói của nhân vật, cuối cùng để nhân vật bừng tỉnh và kết thúc truyện bằng một hình ảnh không thể đẹp và ấm áp hơn: “Ông Phúc đưa tay bật đèn, ngôi nhà di động thoáng chốc ngập tràn ánh sáng.”
Nếu để nhận xét một cách công tâm, cách triển khai câu chuyện đi từ diễn biến tâm lý nhân vật như thế này không phải là mới. Tuy nhiên, để khiến câu chuyện thực sự hay, nhân vật thực sự có hồn thì không phải là điều dễ dàng. Thứ khiến câu chuyện này trở nên khác biệt và triển khai được mượt mà như vậy có lẽ một phần đến từ óc quan sát và tự tích lũy kiến thức ngoài đời thực của chính tác giả, một phần nữa đến từ sự trăn trở, suy ngẫm của tác giả về cuộc sống.
4. Nhân vật
Không khó để nhận ra nhân vật chính trong tác phẩm là cậu bé Được. Toàn bộ câu chuyện xoay quanh sự biến chuyển tâm lý của nhân vật này cho nên Được hiện lên trước mắt người đọc vô cùng sống động từ ngoại hình cho đến tính cách. Những suy nghĩ nội tâm và lời thoại của Được đều khắc họa rõ một cậu bé ở đúng lứa tuổi, có mong ước, có sự so sánh, có nỗi buồn, có khát khao rất trẻ con, những cũng rất thực tế và gần gũi. Ngoài sự thành công trong cách xây dựng nhân vật Được về mặt ngoại hình, tính cách, lời thoại ra, cá nhân tôi cũng rất tán thưởng việc tác giả chọn cho nhân vật cái tên “Được”. Ban đầu, cậu bé rất buồn lòng vì cái tên này, nghĩ rằng mình chẳng được cái gì. Nhưng sau khi mong muốn được có nhà trên bờ thành hiện thực, cậu bé lại nghĩ mình được rồi, nhưng lại như mất đi thứ gì. Cách chơi chữ từ chính cái tên của nhân vật này đã góp phần khắc họa rõ nét diễn biến tâm lý rất tinh tế và tự nhiên. Cá nhân tôi rất thích những tác giả để ý và chỉn chu từ những tiểu tiết như vậy.
Ngoài nhân vật chính ra, “Đời thương hồ” còn có một tuyến nhân vật phụ rất nổi bật, mỗi người một vẻ, tạo nên màu sắc riêng cho tổng thể câu chuyện. Bà Xinh – mẹ Được, mang dáng vẻ tảo tần, khéo tay hay làm, thương cho roi cho vọt, mang hình tượng điển hình của các bà mẹ. Ông Phúc – bố Được, tuy ít nói nhưng là người nặng tình nghĩa, luôn trân quý cái ghe truyền từ đời bố mình. Em của Được ngoan ngoãn, ngây thơ, rất quý anh trai, không muốn anh về ở với bà nội vì sợ bị bác Hai đánh. Chú Tư Dưa Hấu xởi lởi, chân chất. Thắng – bạn của Được, là nhân tố châm ngòi cho sự so sánh sống trên ghe và sống trên bờ trong lòng Được. Tất cả các nhân vật dù đất diễn ít hay nhiều đều làm trọn vẹn vai trò của mình. Điều đó khiến bức tranh tổng thể của cả câu chuyện thêm màu sắc và mang đầy hơi thở cuộc sống sinh hoạt.
5. Thông điệp của truyện
Nếu như nói “Đời thương hồ” chỉ đơn giản kể về cuộc sống mưu sinh của những người buôn bán trên sông thông qua sự đấu tranh nội tâm của cậu bé Được thì có lẽ đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Cá nhân tôi sau khi đọc xong truyện ngắn này sẽ còn đau đáu hoài về việc gìn giữ nét văn hóa, bản sắc truyền thống của miền Tây sông nước. Thông qua sự giằng xé ở lại hay lên bờ, bán ghe hay tiếp tục rong ruổi, tác giả nói lên nỗi lòng của rất nhiều lớp người “thương hồ” giữa guồng quay mưu sinh. Đây cũng chính là câu hỏi của thời đại khi mà những gì gắn với truyền thống đang dần lùi bước và đang dần bị bỏ lại bởi không theo kịp thời đại công nghệ. Ta không đành lòng buông bỏ, ta muốn giữ gìn nhưng bằng cách nào? Đây có lẽ là câu hỏi bỏ ngỏ mà bất kỳ ai trong chúng ta cũng sẽ cần phải suy ngẫm.
Thông qua diễn biến tâm lý nhân vật Được, Mèo Mùa Hạ còn khéo léo làm bật lên ý nghĩa cuối cùng của truyện, đó là ý nghĩa về “nhà”. Trước giờ, không ít người luôn cho rằng nhà là nơi để ở. Và nhà thì lẽ dĩ nhiên phải xây trên đất liền thì mới vững chãi. Nhưng ở đoạn kết của “Đời thương hồ”, khi Được bừng tỉnh, cậu bé nhận ra nhà là nơi có cha mẹ, là nơi nó cảm nhận được hơi ấm tình thương. Một điều giản dị chẳng hề cao siêu nhưng nhiều khi giữa bộn bề cuộc sống lại dễ bị bỏ qua. Hình ảnh ông Phúc bật đèn khiến cái ghe sáng lên giữa đêm mang đầy sự ấm áp và nêu bật trọn vẹn ý nghĩa về “nhà” ở kết truyện giúp thông điệp truyện trở thành điểm sáng, hằn sâu trong tâm trí độc giả.
6. Lối hành văn
Điều khiến tôi cảm thấy truyện ngắn này là một trong những truyện ngắn hợp gu một phần cũng là bởi lối hành văn mang đậm hơi thở cuộc sống của tác giả. Bên cạnh việc tả, kể được kết hợp nhuần nhuyễn, câu từ mượt mà, lựa chọn đúng sắc thái biểu cảm và những hình ảnh so sánh gợi hình gợi cảm ra, nhịp độ các câu văn ngắn – dài đan xen hợp lý, bấm đúng vào cảm xúc nhân vật giúp mạch truyện nhịp nhàng từ đầu đến cuối. Qua câu chữ, có thể thấy tác giả đã có một vốn liếng viết văn riêng cho mình và cũng đã có ít nhiều kinh nghiệm trong việc viết lách.
Một điều không nhỏ góp phần tạo nên thành công của truyện ngắn này không thể không nhắc đến cách viết thoại. Thoại của nhân vật mang tính khẩu ngữ cao, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày và mang đặc trưng vùng miền rõ rệt. Điều đó góp phần không nhỏ trong việc xây dựng nhân vật và tạo không khí chung cho toàn truyện.