Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Tò he của ông điên” của tác giả Ăn Cơm Với Cá

Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Tò he của ông điên” của tác giả Ăn Cơm Với Cá

Cốt truyện gần gũi với nội dung được khai thác giản dị, dễ dàng khiến độc giả rung cảm nhưng vẫn chưa đủ đột phá.

*

1. Cốt truyện và cách triển khai nội dung

“Tò he của ông điên” có lẽ được khơi gợi cảm xúc từ một bài vè của trẻ con và kết hợp với tình yêu thương ẩn giấu sâu thẳm trong lòng của ông nội dành cho cháu gái.

Câu chuyện có cốt không mới, vẫn là một câu chuyện về cuộc đời con người bình dân trong xã hội, nhưng tác giả biết cách lựa chọn các chi tiết gần gũi, sắp xếp lớp lang hợp lý, không gây cảm giác nhàm chán cho người đọc.

Câu chuyện được triển khai theo trình tự hồi tưởng hiện tại – quá khứ - hiện tại khá logic và rõ ràng, kể cả không có dấu phân cách báo hiệu thì người đọc vẫn có thể dễ dàng nhận ra tác giả đang nói về khoảng thời gian nào trong cuộc đời của nhân vật. Theo cá nhân tôi, đây là một điểm sáng, thể hiện khả năng tư duy và sắp đặt của tác giả, chứng tỏ tác giả đã có kinh nghiệm ít nhiều trong việc viết lách.

Những chi tiết được lựa chọn để phát triển nội dung câu chuyện cũng khá ăn nhập với nhau, chi tiết trước làm bệ đỡ cho chi tiết sau, đào sâu thêm nỗi đau trong lòng nhân vật. Có hai chi tiết trong truyện mà theo cá nhân tôi là chi tiết đắt giá, là điểm sáng gây ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc, một là chi tiết chiếc xích đu trong cơn mưa bị gió quật đứt dây, hai là chi tiết thanh kẹo sô-cô-la.

Khi chiếc xích đu do chính tay ông điên làm chưa bị hỏng, Lan ngồi chơi trên xích đu là một hành động mà cá nhân tôi nghĩ là ngầm thể hiện sự công nhận tình cảm của Lan dành cho ông điên. Nhưng sau đó vì sợ ông điên, Lan không còn chơi xích đu nữa, chiếc xích đu cũng bị gió quật đứt dây. Việc xích đu hỏng ấy góp phần khắc họa sâu thêm sự vụn vỡ khi bị chính đứa cháu nội chối bỏ tình cảm.

Chi tiết thứ hai là thanh kẹo sô-cô-la. Chi tiết này xuất hiện ba lần, lần nào cũng mang một ý nghĩa nhất định. Lần thứ nhất là khi Lan còn nhỏ, bị bạn bè khoe mẽ được ăn sô-cô-la Mỹ còn Lan thì chỉ có tò he bằng bột của ông nội. Lần xuất hiện này cho thấy rõ nỗi đau khổ khi thiếu thốn cả về mặt tình cảm lẫn vật chất của Lan trong quá khứ. Chính lần xuất hiện này tạo tiền đề để khắc sâu thêm nỗi đau của Lan khi lớn lên. Lan khao khát sô-cô-la Mỹ thực ra chỉ là một hình ảnh ẩn dụ, thứ mà Lan khao khát là được đổi đời, được thoát khỏi cảnh thiếu thốn và được bằng bạn bằng bè. Nhưng khi lớn lên, hiện thực phũ phàng đã vùi dập Lan tả tơi. Kể cả khi đã đi làm, Lan cũng không tự mua được sô-cô-la. Mặc dù điều này không được tác giả đề cập trực tiếp nhưng cá nhân tôi nghĩ lý do có thể là guồng quay công việc khiến Lan quên đi khao khát thủa ban sơ. Khi ăn sô-cô-la do đồng nghiệp đưa, Lan không cảm thấy thích thú mà chỉ thấy ngọt ngấy và hậu vị đắng nghét. Điều này chứng tỏ Lan không vui vẻ gì với cuộc sống thực tại. Lần cuối chi tiết sô-cô-la xuất hiện là khi Lan mơ màng ngủ quên trên xe trung chuyển. Lần xuất hiện này khiến tôi thương cảm cho Lan nhiều bởi có cảm giác Lan bơ vơ, hoảng hốt giữa thực tại và quá khứ y như đứa trẻ bị lạc đường.

2. Nhân vật

Truyện ngắn này chỉ có hai nhân vật trung tâm là Lan và ông nội. Toàn bộ câu chuyện được kể dưới góc nhìn của Lan. Tác giả tập trung xây dựng tâm lý nhân vật Lan và ngoại hình – tính cách nhân vật ông nội. Đây cũng là điểm bù trừ lẫn nhau trong cách xây dựng nhân vật ở tác phẩm này.

Khi đọc truyện, tôi thấy nhân vật Lan hiện lên với sự gần gũi bởi phản ứng tâm lý rất tự nhiên từ lúc còn là một đứa trẻ cho đến khi trưởng thành, một đứa trẻ chịu nhiều thiệt thòi khi thiếu thốn tình thương và sự giáo dục của bố mẹ. Những hành động đáng yêu, đáng giận của Lan đều gắn liền với hoàn cảnh sống và sự thúc đẩy của các tình tiết khá thuyết phục. Tôi thích cách tác giả diễn giải tâm lý nhân vật này, không để độc giả quá bi lụy cho nhân vật, cũng không khiến độc giả bênh nhân vật bất chấp.

Vì điểm nhìn của truyện đặt vào nhân vật Lan nên nhân vật ông nội không được diễn giải kỹ tâm lý nhưng bù lại được tác giả đi sâu miêu tả ngoại hình và hành động. Nhân vật này từ đầu đến cuối không nói một lời, chỉ qua việc miêu tả hành động, tác giả vẫn cho độc giả thấy được tình cảm mà nhân vật dành cho cháu gái. Đây là một cách viết khéo và tinh tế của tác giả, cá nhân tôi nghĩ những tác giả khác nên học hỏi.

Sự bùng nổ của truyện nằm ở tình huống mâu thuẫn giữa hai nhân vật Lan và nhân vật ông nội. Mâu thuẫn này không quá đao to búa lớn mà chỉ diễn ra chớp nhoáng, nhưng đủ để tạo nên bước ngoặt cho cuộc đời cả hai. Trong lòng Lan luôn tồn tại một nỗi sợ hãi nhất định với ngoại hình quái đản và tính cách lầm lì của ông mình, mặc dù thích tò he của ông là thế nhưng Lan đã phản ứng gay gắt khi bị bạn bè chế giễu sau này cũng sẽ đi bán tò he. Sự mâu thuẫn trong suy nghĩ này của Lan là phù hợp với tâm lý của một đứa trẻ. Còn nhân vật ông nội sau khi đã chịu cảnh mất người thân nhiều lần đã trở nên không còn như trước, nhưng vẫn giữ lại được tình cảm yêu thương thuần túy, chỉ muốn đem lại điều tốt đẹp cho cháu gái mình, ngặt nỗi lại không biết cách biểu đạt. Chính sự mâu thuẫn này đã tạo tiền đề cho Lan không hiểu được lòng ông mình và khiến hai nhân vật ngày càng xa cách về mặt tư tưởng, tình cảm. Cũng chính tình huống mâu thuẫn này về sau đã khiến Lan của hiện tại rơi những giọt nước mắt xót thương muộn màng. Và tôi nghĩ, Lan sẽ còn tiếp tục sống mãi trong sự day dứt về ông nội mình. Đến cuối cùng thì đây vẫn là một đứa trẻ đáng thương hơn là đáng trách.

3. Cách dùng từ và diễn đạt

a. Dùng từ sai nghĩa

“hành lý lót dưới chân” từ “lót” theo từ điển giải nghĩa thì “lót” (động từ)  là “đặt thành một lớp thêm vào ở phía dưới hay phía trong vật gì đó, thường để cho được êm, ấm, cho sạch hoặc lâu hỏng”, “lót” (danh từ) là “lần vải phía trong của áo kép, áo bông”. Trong câu văn xuất hiện “hành lý lót dưới chân” thì tôi vẫn chưa hình dung ra được nhân vật Lan để hành lý như thế nào.

“Một đứng trẻ ở ghế trên đứng nhòm lên để ngắm cảnh” Từ “nhòm” (hay “dòm”) theo từ điển giải nghĩa là “nhìn và quan sát kĩ để dò xét hoặc để tìm kiếm cái gì”, kết hợp “đứng nhòm lên” thì tôi cũng chưa hình dung được trạng thái của đứa trẻ trong câu. Chỗ này nên đổi thành “đứng nhổm lên”, vì “nhổm” mang nghĩa “cử động người để ngồi dậy hoặc đứng lên”.

“…thường hay ngủ trên cái sạp trước hiên nhà. Dáng vẻ lom lom đó khiến trẻ con phát sợ.” Từ “lom lom” diễn đạt cái nhìn chằm chằm, nhìn không chớp mắt. Ngữ cảnh xuất hiện từ này là một loạt các câu văn miêu tả dáng ngủ của ông điên, trừ phi ông điên ngủ mở mắt, bằng không thì câu văn đang sử dụng sai nghĩa từ “lom lom”.

“Mười mấy năm trước, khi cha mẹ Lan hạ mồ…”, “…đổ xô đi làm công nhân ở huyện trên, như cha má Lan ngày xưa”. Dùng “cha mẹ” hay “cha má” thì chỉ nên thống nhất một cách.

b. Diễn đạt

“Tháng Năm mưa và giông nhiều, Sài Gòn vốn tràn ngập ánh nắng cũng không tránh khỏi.” Câu này đang bị diễn đạt hơi cụt, cá nhân tôi mạn phép kiến nghị tác giả có thể sửa lại theo hai cách. Một là “Sài Gòn vốn tràn ngập ánh nắng cũng không tránh hỏi cái mưa và giông nhiều của tháng Năm”, hai là thêm một cụm danh từ vào sau “tránh khỏi”.

c. Lỗi chính tả, lỗi đánh máy

“cằm nhọn hoắc” => “nhọn hoắt”

“khô quắc” => “khô quắt”

“Đồng tác của lão chậm rãi” => “Động tác”

“Cây nhãn đã trồng mười mấy năm rồi mà tới năm nay mới nay mới bắt đầu đơm hoa”=> “mà tới năm nay mới…”

4. Cách “gọi” nhân vật

Lan – nó

Ông điên – ông nội – lão – ông lão

“Động tác của lão chậm rãi, nhưng tò he dưới tay ông lại càng lúc càng sống động như thật” Câu văn không nhất quán cách dùng từ để “gọi” nhân vật, lúc “lão”, lúc “ông”. Hai từ này mang sắc thái biểu cảm khác nhau, chỉ nên chọn một.