Chương 2 - Hồi 1: Gió thu chốn thư phòng
CHƯƠNG 2: LỬA NGẦM
CHƯƠNG 2 - HỒI 1: GIÓ THU CHỐN THƯ PHÒNG
Thượng Thư Phòng nằm khuất sau một dãy hành lang dài, xa chốn tẩm cung ồn náo, chỉ các Hoàng Tử và con em quan lại quyền quý, qua nhiều lượt tuyển chọn, mới được vào theo học. Căn phòng học dựng bằng gỗ quý, bốn bề mở cửa sổ lớn, gió lồng lộng ra vào. Hương tùng tử thoảng trong từng làn gió, quyện mùi giấy mực nhàn nhạt. Cuối thu, những cánh hoa sữa trắng li ti theo gió lạc vào, đậu nhẹ trên trang sách mở dở, khiến chốn văn thư khô khan cũng thêm đôi phần dịu ấm. Ngoài song, hàng liễu rủ lá đong đưa như đang múa một điệu chậm rãi, an nhàn.
Bàn ghế bày thành hai hàng ngay ngắn, theo đúng thứ bậc tôn ti. Hàng đầu bên trái vốn dành cho vị Hoàng Tử lớn nhất, nay lại là chỗ của Kính Minh; bên phải là Càn Đức. Hàng sau là Càn Quyết và Hưng Tích. Tiếp đến là hai công tử họ Trương, Trương Dũng và Trương Minh, rồi con cháu các quan khác được đặc cách theo học. Trên cùng, đối diện tất cả, là án thư của thầy Bạch. Dưới khung cửa sổ bên phải là chỗ của đám người hầu, họ không học, chỉ lặng lẽ dõi theo chủ nhân.
Trong phòng lặng lẽ, ngoài lời thầy giảng và tiếng đọc sách khe khẽ, chỉ nghe gió lùa qua song cửa. Nhìn quanh, thảy đều là trẻ nhỏ, lớn nhất cũng chỉ mười một, mười hai tuổi, mà ánh mắt mỗi người mỗi vẻ: kẻ ngây thơ, người phóng khoáng, kẻ nặng quầng thâm vì thiếu ngủ, lại có người ôn nhu thong thả như chẳng vướng bận điều chi. Với con em quan lại, được vào đây là cơ duyên hiếm có. Còn với các Hoàng Tử, học hành là thử thách chẳng thể chối từ, Phụ Hoàng bất chợt gọi hỏi bài, đáp không chu toàn, nhẹ thì chịu roi vọt, nặng thì nhịn đói qua bữa. Người đời vẫn nói sinh ra trong hoàng tộc là đặc ân của trời, song cũng là cực hình ít ai thấu. Những đứa trẻ ngồi đây chẳng khác nào đã bước ra giữa trận tiền.
Càn Đức ngồi thẳng lưng nơi hàng ghế đầu, đôi mắt quầng thâm cố dõi theo lời thầy, nhưng cứ một lúc lại lén lấy tay này bấu mạnh vào lòng bàn tay kia để cơn buồn ngủ khỏi sụp mí.
Thầy Bạch dừng giảng, lo lắng bước đến, đặt tay lên vai cậu.
"Điện hạ, học hành tuy vất vả, cũng nên giữ gìn thân thể. Nếu chẳng may đổ bệnh, mọi công phu khổ luyện rồi cũng vỡ vụn cả thôi."
Trái với vẻ mỏi mệt của Càn Đức, Kính Minh ngồi đối diện lại ung dung nhàn nhã. Cậu quay sang, ân cần quan tâm.
"Em có mệt không? Để anh sai người mang trà đến cho em tỉnh táo."
Nói đoạn, cậu vẫy người hầu, sai dâng chén trà nóng đặt trước mặt Càn Đức. Thầy Bạch hài lòng, mỉm cười nói:
"Kính Minh điện hạ thật ra dáng ông Hoàng cả, biết chăm lo cho các em."
Càn Đức nghe vậy thì vội xua tay, gượng gạo chối từ:
"Ta chỉ hơi mệt, chẳng cần trà đâu!" Nói rồi cúi đầu vùi vào trang sách, chẳng để lộ thêm cảm xúc.
Kỳ thực, Càn Đức vốn háo thắng. Cùng một bài thi ca, cậu phải mất trọn ba canh giờ mới thuộc lòng, còn Kính Minh chỉ đọc lướt một lượt đã nhớ không sót một chữ. Sự chênh lệch ấy khiến lòng cậu âm thầm dấy lên một nỗi ghen tị khó gọi thành tên với chính anh mình. Chẳng có thiên phú trời ban, chỉ còn cách nỗ lực không ngừng, chẳng khác con thiêu thân lao vào ánh lửa.
Thấy Càn Đức không vui, thầy Bạch vội quay sang khen: "Hoàng tử Đức lúc nào cũng chuyên cần, nghiêm cẩn nhất, thật là tấm gương cho kẻ trên người dưới noi theo."
"Ta đâu có thiên phú thông tuệ như ông Hoàng cả, chỉ biết lấy cần cù bù khuyết điểm thôi."
Càn Đức đáp lời không nhanh không chậm, nghe chẳng rõ vui buồn, nhưng gương mặt lạnh hơn băng, tựa người sắp ra trận:
"Bệ hạ và Mẫu hậu gửi gắm ở ta nhiều kỳ vọng, nếu ta chẳng chịu khó, phụ lòng ấy há chẳng phải bất hiếu sao?"
Chỉ một câu đã khiến không khí cả phòng chùng xuống. Thầy Bạch đứng ngẩn, Kính Minh thoáng chốc mất hẳn vẻ thư thái.
Ngồi ngay sau lưng Càn Đức, Càn Quyết một tay chống cằm, tay kia giả vờ vẽ nghịch lên lưng áo anh. Càn Đức quay phắt lại, khẽ trách: "Em Quyết! Học cho nghiêm túc. Nếu Phụ Hoàng kiểm tra mà bài vở em chẳng ra gì, kiểu gì cũng bị phạt roi cho mà coi!"
Càn Quyết lè lưỡi cười trừ, rụt tay lại. Khác với anh, cậu vốn thong thả vô tư, chưa từng vắng buổi học nào nhưng bài vở chẳng thu nạp được bao nhiêu.
Thầy Bạch nhìn chỗ trống của Hưng Tích, cau mày hỏi Càn Quyết:
"Hôm nay sao không thấy Hưng Tích điện hạ đến lớp?"
"Hồi sư phụ, nghe người hầu bẩm rằng nó mới ốm dậy, còn chưa đủ tỉnh táo để đến lớp."
Thầy thở dài:
Ngày thì đau chân, ngày thì đau bụng, ngày thì phong hàn, sức khỏe ông Hoàng sáu quả thật chẳng vững."
Hưng Tích vốn là đứa trẻ hiếu động nhất cung, chẳng chịu gò bó, hay trốn học, lại hay trêu chọc người hầu. Chàng ta bị Phụ Hoàng quở trách nhiều nhất trong các điện hạ, mà lại rất ít khi bị đòn roi thật. Thầy Bạch chẳng lạ gì những chiêu trò ấy, có tâu lên Bệ hạ thì Hưng Tích cũng chỉ bị mắng vài câu, hôm sau lại đâu vào đấy, nên ngoài tiếng thở dài cũng chỉ biết cười trừ.
Hàng dưới, Trương Dũng thì thầm với em trai:
"Hoàng tử Tích thật khiến người ta ganh tỵ. Không phải khổ học như các anh, lại được Thái Hậu quá cố cưng chiều nên sinh tính đoảng, mấy phen làm Bệ hạ nổi giận cũng chỉ bị đánh vài trượng rồi thôi."
Trương Minh cảm thán:
"Anh sai rồi, sướng nhất phải là Hoàng tử Quyết. Cậu ấy là con sủng Phi, được sống bên mẹ ruột. Hoàng tử Minh với Hoàng tử Đức chỉ nói sai một chữ là bị đánh đòn, còn cậu Quyết lúc nào cũng cười đùa."
"Ta thấy tội nhất vẫn là Hoàng tử Minh." Trương Dũng dõi theo bóng lưng Kính Minh, phảng phất nét buồn, "Cậu ấy chẳng bao giờ nghịch ngợm, thế mà các em làm sai thì Bệ hạ cũng đánh luôn cả cậu ấy. Làm anh cả khổ thật. Ta thấy cha chúng mình còn dễ chịu hơn Bệ hạ chán!"
"Anh đang tự thương thân đấy à, anh cả!" Trương Minh vừa nói vừa lấy sách che miệng cười. Trương Dũng bị em trêu thì chờ lúc thầy không để ý, vớ sách tán nhẹ vào đầu em, khiến nó "á" lên một tiếng.
"Mấy vị công tử bên dưới học hành nghiêm túc đi!"
Tiếng thầy Bạch vang lên nặng trĩu khiến hai anh em giật mình cúi sầm. Trương Dũng bắt gặp ánh mắt Kính Minh nhìn xuống, cậu mỉm cười nhẹ nhàng, khiến vị công tử cả họ Trương bất giác đỏ mặt.
Càn Đức liếc đồng hồ nước nơi góc phòng, lên tiếng nhắc:
"Sư phụ, xin người tiếp tục giảng bài. Hôm nay ta và anh Kính Minh còn phải về sớm để thỉnh an Phụ Hoàng."
"Phải!... phải rồi, chúng ta tiếp tục." Thầy Bạch vội chỉnh y phục, quay về án thư, “Hôm nay chúng ta bình phẩm về hai nghệ thuật trị quốc đối lập. Chắc các ông Hoàng, công tử cũng đã biết, hiện nay có hai luồng tư tưởng lớn đối lập. Một là pháp trị nghiêm khắc theo tinh thần của Hán Vũ Đế, coi trọng kỷ cương, hình phạt rõ ràng, không phân sang hèn; hai là nhân trị như Hán Văn Đế, Hán Quang Vũ Đế, Tống Nhân Tông đã áp dụng, họ đề cao đạo đức, lấy nhân nghĩa giáo hóa lòng người hơn là cưỡng ép bằng luật lệ.” Sư phụ nhẹ nhàng vừa lật từng trang sách vừa nói, “Triều đình chúng ta, nào giờ vẫn lấy Phật pháp làm gốc, lấy giáo lý từ bi làm nền giáo hóa dân chúng,… vậy các con thấy có phải nên noi theo phương pháp nhân trị là thích hợp nhất không!?”
Càn Đức lên tiếng trước, giọng dứt khoát, mạnh mẽ hẳn lên so với vẻ mỏi mệt ban nãy:
"Hồi sư phụ! Con cho rằng trị quốc phải cứng rắn quyết liệt. Pháp luật cần nghiêm minh, thậm chí có phần độc đoán mới đủ sức bình định thiên hạ. Nhưng phải dựng nên một hệ thống pháp trị thật công bằng, giàu hay nghèo, hễ phạm tội đều xử như nhau, không có ngoại lệ. Đồng thời phải lập cơ quan giám sát riêng của triều đình, theo dõi quan lại các cấp để tránh lạm quyền, tham nhũng."
Kính Minh khẽ lắc đầu, vẫn ôn hòa mà kiên định.
"Con lại thấy con đường phật pháp của chúng ta thích hợp thống nhất theo nhân trị. Phật pháp độ lượng với chúng sinh nhưng không dung túng kẻ ác, gieo nhân nào gặt quả nấy, luật trời vốn công bằng. Pháp luật nên khoan hồng nhưng phải bình đẳng với mọi người. Quá cứng rắn e sẽ khiến lòng dân oán hận. Trị người suy cho cùng phải dùng cả tâm lẫn đức, ép người phục tùng không bao giờ hiệu quả bằng khiến người tự nguyện tận tâm."
Cả phòng thoáng im lặng, ai nấy đều lấy làm lạ. Càn Đức lên tiếng trước là chuyện thường, nhưng Kính Minh chưa bao giờ nhanh nhảu phản bác như vậy, cậu đáp ngay khi Càn Đức vừa dứt lời, luận điểm vững vàng, nói liền mạch không vấp một chữ.
Càn Quyết ngồi sau, mắt đảo giữa hai người anh, đôi mắt tròn trịa lộ rõ vẻ ngây thơ. Trương Dũng liếc nhìn Trương Minh, cả hai đều lộ vẻ nể phục lẫn e dè.
Thầy Bạch nghe hết lời của hai ông Hoàng mà chẳng nói gì, ông đứng im lặng một hồi, trầm ngâm, khóe miệng thoáng nét cười khó đoán. Sau đó nhè nhẹ gật đầu nói:
"Hai điện hạ đều có lý lẽ riêng, cũng đều có chỗ khiếm khuyết." Ông lần lượt nhìn Càn Đức rồi Kính Minh, "Càn Đức điện hạ trọng sự nghiêm minh, công bằng của pháp luật, ấy là điều đáng quý. Nhưng quá cứng rắn độc đoán, e khiến lòng người sinh sợ mà chẳng thật lòng phục, oán hận chất chồng ắt có ngày bùng phát. Kính Minh điện hạ coi trọng nhân đức, cảm hóa lòng người, ấy cũng tốt đẹp. Nhưng quá khoan hồng mà thiếu răn đe, kẻ ác sẽ nhân đó lộng hành, chẳng còn ai kiêng dè phép nước."
Ông chắp tay sau lưng, chậm rãi bước giữa hai hàng bàn:
"Một đường lối trị quốc dù hợp lý đến đâu cũng phải tùy thời thế, tùy lòng người. Triều đình tin theo đạo Phật nhưng cũng phải đoán định lòng người. Dù gì thần phật nơi xa, người mới là trước mắt. Khi thiên tai đói kém, triều đình càng cần độ lượng giúp dân thay vì sưu cao thuế nặng; lòng dân nếu chỉ bị ép buộc trong sợ hãi, đến một ngày sẽ phun trào như lũ vỡ đê. Ngược lại, khi thời loạn, giặc cướp nổi lên khắp nơi, ắt cần bàn tay cứng rắn để dẹp yên, kẻo của cải công sức của dân bị vơ vét sạch trong cơn hỗn loạn."
Ông dừng bước, nhìn thẳng hai vị Hoàng Tử, giọng nói đầy sức nặng:
"Người đứng đầu thiên hạ đừng quá cứng nhắc, đừng quá cực đoan, lại càng không thể mềm yếu. Biết lúc nào nên cương, lúc nào nên nhu, ấy mới là cái đạo trị quốc thật sự. Bởi suy cho cùng, lời phật dạy chỉ để giúp ta định hướng trong tư tưởng không phải không phải là thuốc trị bách bệnh trong trị Quốc."
Lời ấy vang lên trong căn phòng tĩnh lặng, tựa cơn gió mạnh thổi thẳng vào lòng hai cậu bé ngồi đối diện. Gió có thể dập tắt ngọn lửa nhỏ, cũng có thể khiến lửa bùng dữ dội hơn. Chẳng ai biết trong lòng hai vị Hoàng Tử lúc này đang nung nấu điều gì.
-
Cung Thúy Hoa, nơi ở của Hoàng hậu, sau một thời gian đìu hiu, cô quạnh thì nay đã trở về vẻ kiêu sa, đài các trước kia.
"Con mang phần bánh này đến Thượng Thư Phòng cho các Hoàng Tử dùng lót dạ giữa buổi." Minh Châu chỉ khay bánh hạt sen còn tỏa hơi ấm, dặn Thục Khuê, "Đáng lẽ ta nên đi cùng, nhưng đó là chỗ học của các Hoàng tử, công tử, nhưng ta là mẫu hậu mà đến giờ này cũng không hay. Ta sẽ cho người hầu dẫn con đi, kẻo lạc đường."
"Dạ không cần đâu ạ, con và em Nguyệt sẽ tự mang bánh đến! Chúng con từng theo Lệnh Bà và Phụ thân đến đó một lần rồi, con vẫn nhớ đường ạ!" Thục Khuê đáp thánh thót, đầy tự tin.
Thấy con bé tháo vát, Minh Châu thầm nghĩ để nó tự đến gặp Càn Đức là điều hay, nên nhẹ gật đầu ngầm cho phép. Thục Khuê cung kính bưng khay bánh, cùng cung nữ Tô Nhi và Khuê Nguyệt rời cung Thúy Hoa.
Nhưng hoàng cung rộng lớn, hành lang ngoằn ngoèo, mấy cô bé sáu, bảy tuổi sao nhớ nổi. Đi được một lúc, cả ba đã lạc lối. Vừa nãy còn tự tin là thế, giờ Thục Khuê hoảng hốt, chỉ biết ôm đầu đi qua đi lại.
"Cô cả bình tĩnh chút đi, cô đi qua đi lại làm hạ nhân chóng mặt quá!" Tô Nhi lên tiếng trấn an.
"Ta không hoảng sao được! Lát nữa các Hoàng tử tan học rồi, khi ấy mang bánh đến thì có ý nghĩa gì, Lệnh bà mà trách mắng thì biết làm sao!" Thục Khuê mắt rưng rưng, như sắp òa khóc.
"Chị đừng lo, chị cứ đứng đây, em giỏi nhất là tìm đường, để em đi dò trước rồi quay lại dẫn chị đi!" Khuê Nguyệt vẫn còn lộ rõ vẻ thích thú. Trái với chị gái đang sắp khóc đến nơi, Khuê Nguyệt lại toát lên vẻ rạng rỡ kỳ lạ.
"Em đi được không đó? Thôi cứ cùng nhau đi, đi mãi kiểu gì chẳng ra, hoàng cung đâu phải núi non trùng điệp mà lạc mãi được." Thục Khuê nghi ngờ nói, cô bé cố gắng lấy lại sự bình tĩnh. Chợt nhớ giờ mình là chị của người ta, phải ra dáng chị cả, không thể dễ khóc như trước.
"Không sao đâu chị! Em nhớ mà, lần trước qua Ngự Hoa Viên là đến rồi!" Vừa dứt lời, Khuê Nguyệt đã chạy mất. Thục Khuê định giữ lại nhưng con bé chạy quá nhanh, khiến cô bé chới với suýt ngã nhào về trước, may Tô Nhi kịp đỡ. Khuê Nguyệt nhìn em đã chạy đi xa nên đành đứng chờ cùng Tô Nhi nơi một ngã rẽ.
Khuê Nguyệt vốn là con của chú bác Thục Khuê. Từ khi cha ruột mất sớm, ông Dương Tề đón cô về nuôi chung một nhà, xem như con ruột. Thục Khuê nhanh nhẹn tháo vát, đôi mắt long lanh như giọt sương sớm đọng trên cánh hoa, tính điềm đạm chín chắn tựa đóa cúc vàng nở giữa tiết thu. Khuê Nguyệt thì trái lại, gương mặt tròn trịa, đôi má bánh bao ửng hồng như táo chín, mắt tròn xoe ngơ ngác, hiếu động như chú thỏ bông lăng xăng khắp nơi, nhưng động một chút là mắt đã ầng ậc nước.
Một lúc lâu mà Khuê Nguyệt vẫn chưa về, lòng Thục Khuê từ sốt ruột chuyển sang lo thật. "Đáng lẽ ta phải giữ nó lại," cô bé tự trách.
"Cô cả chớ lo," Tô Nhi vội trấn tĩnh, "Dạo gần đây hậu cung bổ sung thêm nhiều thị vệ, thái giám canh gác khắp nơi, không có gì đáng ngại đâu ạ."
"Ta chỉ sợ con bé ham chơi, mải ngắm nghía, hoặc chạy đâu vấp té rồi ngồi đó khóc lóc… Ngươi cũng biết, nó đâu phải thông minh, lanh lợi gì!" Đang định quyết tâm đi tìm thì Thục Khuê nghe tiếng chân lộp cộp chạy đến.
Khuê Nguyệt hiện ra nơi góc hành lang cạnh cửa cung dẫn vào Ngự Hoa Viên, vừa chạy vừa nức nở. Thục Khuê chạy lại, vội ôm em vào lòng, một tay lau nước mắt cho em, tay kia lấy chiếc bánh hạt sen ra từ trong giành ra dỗ.
"Nói chị nghe, đã xảy ra chuyện gì?"
Khuê Nguyệt vừa khóc nấc, vừa kể lại:
"Em... em đang tìm đường ra Ngự Uyển, đột nhiên có con khỉ trên cây ném quả trúng ngay đầu em! Đau quá chị ơi!"
Thục Khuê cau mày khó hiểu:
"Trong hoàng cung sao lại có khỉ hoang được?” Cô bé và Tô Nhi cùng lấy tay xoa nhẹ lên đầu Khuê Nguyệt.
"Em thấy rõ ràng có bóng gì nhảy loắt choắt trên cây mà!" Khuê Nguyệt phụng phịu cãi, "Nếu là người thật thì ai lại giữa trưa nắng chang chang trèo lên cây trốn làm gì chứ?"
Thục Khuê thầm đoán có kẻ tinh nghịch, liền nắm tay em, cùng Tô Nhi đi thẳng về phía Ngự Uyển.
Vừa đến nơi, quả thấy một bóng nhỏ thấp thoáng trên tán cây táo, cố ý rung cành xào xạc để dọa ba cô gái bên dưới. Tô Nhi và Khuê Nguyệt hoảng sợ ôm chặt nhau lùi lại. Riêng Thục Khuê, đôi mắt sáng lên tinh tường, lập tức nhận ra đây chỉ là trò nghịch ngợm.
Cô bé hắng giọng, cất lên những vần thơ nhẹ nhàng như trêu ngược lại:
Gió kia còn biết đưa hương,
Nắng kia còn biết mở đường hoa tươi.
Cớ chi kẻ rảnh nhàn chơi,
Trên cây chọc ghẹo bóng người khuê trung?
Câu thơ vừa dứt, trên tán cây vang lên tràng cười khoái chí. Bóng người không chút do dự nhún mình lao xuống, đáp nhẹ ngay trước mặt Thục Khuê, linh hoạt như một chú sóc nhỏ. Nào ngờ đó lại chính là Hoàng Tử Hưng Tích.
"Thơ của người sao mà lủng củng vậy!" Miệng chê nhưng tay vẫn vỗ không ngớt. Thục Khuê và Tô Nhi thấy diện kiến Hoàng tử, vội thỉnh an:
"Tham kiến ông Hoàng sáu."
Chỉ riêng Khuê Nguyệt vẫn ngẩn người, cô bé lấy vạt áo quẹt ngang hai má, lau đi nước mắt rồi quăng cái nhìn lườm nguýt về phía ông Hoàng Tích.
Hưng Tích mắt sáng long lanh, lấy ra một chiếc khăn thêu hoa, chìa về phía Khuê Nguyệt:
"Khăn này là của ngươi rơi lúc nãy, đúng không !?..."
Khuê Nguyệt ngẩn ra, giật lấy chiếc khăn tay, đôi má vốn hồng hào càng ửng đỏ, không giấu nổi sự tức giận, phụng phịu:
"Điện hạ thật vô lễ, trốn trên cây ném quả trúng đầu người ta còn cười được!"
Hưng Tích nhún vai, cười tủm tỉm chẳng chút áy náy, dáng vẻ ung dung như chưa từng phạm lỗi. Đúng lúc ấy, một nhóm thái giám cuống quýt chạy tới, vừa thở hổn hển vừa gọi:
"Hoàng tử Tích, người đừng chạy nữa! Chúng hạ nhân mệt lắm rồi, mau về cung thôi, Đức Phi Lệnh bà đã nổi trận lôi đình rồi!"
Hưng Tích nhanh tay chộp một chiếc bánh hạt sen trong giỏ Khuê Nguyệt, cắn một miếng ngon lành, rồi bất ngờ véo nhẹ má cô bé một cái.
"Cảm ơn bánh của các ngươi nhé! Đừng tìm đến Thượng Thư Phòng nữa, giờ tan học rồi, về cung mà tự ăn bánh đi!"
Nói xong, cậu chạy biến sau rặng cây, bỏ lại Thục Khuê đứng sững, vừa bực vừa bất lực, cô chẳng biết nên mắng ai trước, trách đứa em gái đang ôm má đỏ bừng, ngẩn ngơ đứng đó, hay vị Hoàng Tử tinh nghịch vừa chạy mất dạng.