Chương 3. Không biết thì cô dạy em

“Chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn

Tiếng ốc xa đưa lẩn trống đồn.

Gác mái, ngư ông về viễn phố,

Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.

Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi

Dặm liễu sương sa khách bước dồn

Kẻ chốn trang đài người lữ thứ

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn.” (1)

 

Sen ngồi thẫn thờ bên song cửa, em nhớ mẹ, nhớ con sóng vỗ bờ của bãi biển Đồng Châu da diết. Em nghĩ, em tham gia cách mạng ba năm này liệu mẹ có nhớ em không, chứ em thì nhớ mẹ lắm, lo cho mẹ nhiều lắm rồi. Bỗng em nghe như có tiếng ai khẽ thở dài, Sen giật mình ngoái người lại. Chẳng biết Nguyệt đã đứng ngoài cửa từ khi nào, cô cầm trên tay cái đèn dầu nho nhỏ, ánh cam đỏ mờ mờ chiếu tới gương mặt cô. 

 

“Kẽo kẹt” 

 

Cánh cửa gỗ cũ vang lên âm thanh phá tan cái tĩnh lặng giữa hai người, tiếng bước chân của cô Nguyệt mỗi lúc một gần hơn, nàng ngồi xuống cạnh em, cất lời hỏi: “Sao chưa ngủ lại đi đọc thơ thất ngôn thế này?” 

 

Nàng đã nghe được lời thơ em đọc, lúc ấy Nguyệt mới chợt nhận ra em mới chỉ là một cô gái nhỏ bé mà thôi. Nàng nâng tay lau đi vệt nước mắt bên má em, giọng dịu dàng như an ủi: 

 

“Tôi nghe ra em đang nhớ nhà nhỉ” 

 

Sen gật đầu nhưng lại chẳng nói lời nào, bởi có nói cũng chẳng giải quyết được điều gì, em tự nguyện đi theo con đường cách mạng, là người nhỏ tuổi nhất trong tiểu đội. 

 

Bàn tay Nguyệt vẫn đặt trên má Sen, nàng vuốt ve gương mặt còn hằn hơi ẩm của nước mắt rồi rằng: 

 

“Em vốn từ tuổi nhỏ lại xa thầy mẹ bạn bè để tham gia con đường này, tôi ngưỡng mộ em nhiều lắm. Thành thử có bao nhiêu người thanh niên áo vải trưởng thành còn chẳng dám dấn thân mà thân em, mới mười bảy đã dám xông pha thế này, người như tôi trông lại thấy xấu hổ vô cùng.” 

 

Nghe Nguyệt nói Sen phải ngẩng đầu nhìn nàng, ánh mắt trong veo lấp lánh như sao giữa trời. 

 

Nguyệt xoa đầu em, ngón tay thon dài nhẹ nhàng vuốt mượt mái tóc Sen:

 

“Tôi thấy em rất dũng cảm, xa nhà thì ai mà chẳng nhớ, có gì đâu phải xấu hổ.” 

 

“Sao cô biết em nhớ nhà, cô hiểu bài tứ tuyệt kia ư?” 

 

Giọng Sen nghẹn, ấy mà nói ra lại làm Nguyệt sững sờ, nàng không nghĩ em sẽ hỏi nàng câu hỏi ấy. Nàng vẫn trả lời:

 

“Ấy là bài thơ Chiều hôm nhớ nhà của Bà Huyện Thanh Quan, bà ấy là vợ của ông quan huyện ở huyện Thanh Quan thời Nguyễn, bài ấy dùng cái tả cảnh ngụ tình tả cái nỗi nhớ và tình cảm của bà. Tôi thấy em đọc bài thơ này, lại cũng đang xa quê nên mới biết em nhớ nhà.” 

 

Dưới cái ánh cam đỏ của đèn dầu Nguyệt thấy Sen đang lặng lẽ buông ra tiếng thở dài, em đáp nàng một tiếng “Vâng” và nỗi lòng buồn sao mà khó để giấu đi. 

 

* * *

 

Vụ mùa tháng năm không thể bảo là được mùa, so ra có thể bảo là kém năm trước nhiều lắm. Lúa chín nặng hạt rũ mình cong cong như vầng trăng khuyết, lá cây lúa đã ngả sang màu cháy vàng báo hiệu thời điểm chín muồi để gặt hái. Thân gọi là con gái lý trưởng Nguyệt vẫn mặc áo vải giản đơn, đội cái nón lá vác liềm ra đồng gặt hái với người làm. Trên đồng lúa vàng ươm đã có lác đác một vài người, xa xa còn có dáng hình của một chàng trai áo vá vải thô, chàng cao, nước da hơi ngăm đen nhưng lại có cái vẻ đẹp khiến biết bao nàng thiếu nữ ngẩn ngơ. Ấy là anh nàng, cậu Tịch. 

 

Hôm nay Nguyệt dậy sớm hơn cả gà mà vẫn chậm chân hơn người kia vài khắc. Nàng cười hắt ra một hơi, rồi đưa cho Sen nắm cơm nàng đem ở nhà đi, dặn dò:

 

“Vết thương của em chửa lành nên tôi chẳng dám cho em lo việc nặng, tạm thời em cứ cầm đồ cho tôi rồi lẩn ra sau khóm tre ngoài kia mà ngồi, người ta chẳng thấy em đâu. Ngồi ngoan chờ tôi nhé.”

 

Nàng chỉnh lại nón, siết lại dây quai cho chặt rồi mới quay đầu đi về hướng ruộng đồng. Bóng lưng nàng quay đi làm Sen bỗng dưng lại thấy lòng mình cồn lên cái thứ xúc động lạ lùng, trái tim em đập rộn ràng ấm áp giống như mỗi lần bên mẹ. Không, thứ cảm giác râm ran ấy nào giống ngày bên mẹ, em không hiểu được chính mình nữa, con mắt sáng ngời cứ dõi theo bóng hình người con gái kia.

 

Tiếng sáo diều vi vu trên bầu trời xanh thăm thẳm, con diều sáo chao liệng trên bầu trời như cánh đại bàng phiêu bạt giữa biển xanh treo ngược đỉnh đầu. Sen nhìn trời lặng lẽ lại nhìn lưỡi liềm cong cong bên cạnh mình, em nhìn thấy cô Nguyệt, một cô chiêu nhà quyền thế đã trút bỏ đi cái kiêu sa để hạ mình xắn tay áo xách lưỡi liềm gặt lấy từng cây lúa vàng ươm. Khóe môi em khẽ cong cong, hình như em đã vô tình tìm được một hi vọng nào đấy chốn này, một hi vọng khác ngoài khát vọng hòa bình. 

 

* * *

 

Lúa vụ đầu đã chín vàng cúi mình từng hạt nặng trĩu, con cào cào bị làm phiền nơi ăn uống co giò nhảy đi. Nguyệt hạ lưỡi liềm, nàng gặt lấy từng bó lúa mới thơm lừng, tuy chẳng được bằng vụ năm rồi nhưng nhiêu này cũng đủ rồi. 

 

Bất chợt cách nàng vài bước chân có người lội bùn đứng đó, cũng cúi đầu gặt hái với Nguyệt, nàng chẳng biết là ai, cứ ngỡ là tá điền làm cho nhà mình thì bèn nhắc: 

 

“Chị này, ở chỗ đây tôi gặt được, chị cứ đứng xa một chút tránh chốc nữa lại đụng trúng nhau, vướng víu tay chân lắm.”

 

Người nọ khẽ khựng lại một chút, song vẫn cúi xuống hạ lưỡi liềm. Nguyệt thấy lạ, nàng trông sang bên cạnh mình, thử nghĩ người nọ là ai, làm sao mà cứng đầu như thế. Nguyệt trông bóng dáng người bên cạnh dứt khoát hạ lưỡi liềm mà sững sờ, em không nghe lời chẳng màng vết thương trên vai mà xuống ruộng gặt lúa. Nàng nheo mày, hỏi:

 

“Sao em lại xuống đây?”

 

Sen mở to đôi mắt, chớp chớp rồi đáp lời: “Thì em giúp cô mà, xem như lấy cái tín. Ai lại để người ở trên bờ, còn thân mình thì quần quật dưới đây bao giờ?”

 

Nguyệt chẳng phản bác được em đành thở dài chấp nhận, nàng nói: “Nhưng em phải hứa là phải thật cẩn thận đấy nhé, vết thương mà rách ra lão Bình lại rách việc với tôi.”

 

Sen đáp lời: “Vâng” một tiếng rất ngoan. 

 

Dẫu thế sao mà Nguyệt vẫn chẳng hề an tâm, chốc chốc nàng lại ngoái lại nhìn em, thế mà trông thấy em cũng đang nhìn nàng. Cái nhìn của em chăm chú vô cùng, nó giống như ánh mắt của một người học trò ham học hỏi.

 

Nguyệt hạ lưỡi liềm em lập tức nhìn theo lưỡi liềm, Nguyệt cắt từng bó lúa em cũng chăm chú nhìn xem nàng để ở đâu, làm sao lại để gọn gàng được như thế. Biểu cảm của Sen làm Nguyệt bật cười, nàng hỏi:

 

“Sao em cứ nhìn tôi làm mãi thế, bảo xuống đây giúp tôi cơ mà.”

 

Trong tầm mắt nàng, Sen khẽ cúi đầu, đôi gò má khẽ ửng hồng vì xấu hổ. Em đáp: “Em... em không biết làm...”

 

“...”

 

Không thấy Nguyệt nói gì gương mặt Sen dần đỏ lên như gấc chín, em vội vàng giải thích: 

 

“Trước đây nhà em ở gần biển, mẹ chưa dạy em cái này... mới, mới cho em đi đánh cá với các bác trong làng thôi.” 

 

Nguyệt không đáp bởi nàng cảm thấy bất ngờ, người ở tỉnh này từ tấm bé đã biết phân biệt cỏ dại với mạ non, có đứa từ thuở còn thơ đã cầm liềm gặt lúa phụ giúp thầy mẹ. Kẻ chẳng biết cây lúa hình dáng ra làm sao chỉ có bọn cậu ấm cô chiêu của mấy nhà cường hào ác bá, bọn giàu lên nắm trong tay quyền lực nhờ bợ đỡ giặc ngoài. Mà Sen, một cô nàng người trong tỉnh, đã đôi mươi cái xuân xanh và đi theo con đường cách mạng lại chưa từng đụng tới một thân cây lúa. Nghe lời giải thích của em nàng chỉ đành thở dài, thôi thì có người này kẻ kia, em không biết thì nàng dạy em. 

 

“Sen ra đây.” Nguyệt vẫy tay gọi em lại chỗ mình. 

 

Cô gái bé nhỏ nghe lời nàng rảo bước lại gần, đôi mắt em chăm chú nhìn động tác của cô Nguyệt, đôi tai cũng chẳng hề lười biếng nghe Nguyệt nói.

 

“Gặt lúa dễ lắm, em cứ vơ lấy một mớ vừa tay, đặt liềm ở gần sát gốc, đừng gần quá, vừa phải thôi, rồi em cứ dứt khoát đi lưỡi liềm thật nhanh là xong.” 

 

Nguyệt vừa nói vừa thực hành làm mẫu cho Sen, nàng chẳng biết em nghe có hiểu hay không, nhưng em thông minh như vậy chắc chắn học cũng nhanh thôi. Vừa dứt lời nàng đã quay sang Sen, nói với em: “Em làm thử đi.”

 

Em gật đầu, cúi người làm y hệt như những gì Nguyệt đã dạy.

 

“Như thế này ạ?” Sen ngước đầu lên nhìn Nguyệt bằng đôi mắt đầy sự chờ mong. 

 

Nguyệt mỉm cười đáp lại em: “Đúng rồi.” 

 

 Sen cứ như khai mở được một niềm vui khác, em hăng hái gặt lúa hẳn lên, tuy vẫn còn vài chỗ lác đác có cây lúa đơn thương độc mã ngả mình dưới đồng ruộng. Nhưng mà chẳng sao, Nguyệt thấy em vui trong lòng lại thấy vui lây, nàng lại tiếp tục cong lưng làm nốt phần việc của mình. 

 

Nhà lý trưởng lắm người làm thuê nên từ sáng sớm cho tới đầu giờ trưa, cả một ruộng lúa vàng ươm giờ đã trở nên trơ trụi. Nguyệt ngồi bệt xuống chỗ khóm tre trên bờ, tay phe phẩy cái nón lá tạo ra hơi gió nhè nhẹ hạ đi nhiệt độ nóng ran trên gương mặt mình. Khi này nàng mới thấy Sen từ dưới ruộng đi lên, em nâng niu trên tay một cái tổ chim, cười tít mắt ngồi xuống bên cạnh Nguyệt. 

 

“Cô ơi, lúc nãy gặt dưới ruộng em thấy cái tổ chim cút này.” Em hớn hở giơ cái tổ chim lại trước mặt Nguyệt. 

 

Nguyệt cười, có phần bất lực trả lời em:

 

“Đây không phải trứng chim cút đâu, đây là trứng gà đồng, bọn nó hay đẻ trứng ở mấy nơi ẩm ướt như đồng ruộng lắm.”

 

Nghe vậy xong hai má Sen lại càng lúc càng đỏ hơn, em cúi đầu, giọng lí nhí: “Em... không biết.” 

 

“...”

 

Trông biểu cảm của cô Nguyệt lúc ấy Sen ngay lập tức ngượng ngịu lí giải: 

 

“Em là người vùng biển, từ tấm bè tới giờ em chỉ luẩn quẩn ở khu ấy mà thôi, lúc đổ cá với các bác trong làng buổi lại đi dệt chiếu với các cô các chị. Em... em không rành những chuyện thế này...”

 

Em cuống quýt khiến trái tim Nguyệt khẽ nhói lên một cái, nàng nào có ý chê cười em, rằng nàng chỉ thấy lạ mà thôi. Nghe em nói về cuộc sống ngày trước nàng lại thấy trái tim mình đau đáu, em ngoan như thế ắt hẳn chẳng thiếu người yêu mến, thế nên khi mảnh đất này cần em mới dám đứng lên. 

 

Nguyệt đặt vào lòng bàn tay em nắm cơm muối vừng, dịu dàng nói với em: “Chẳng sao cả, không biết thì tôi chỉ cho em, em hỏi là tôi trả lời được hết.” 

 

“Thật ra chẳng có ai thuê em làm ruộng, đám trẻ con cũng không chơi với em, chúng nó chê em không có cha... Thóc gạo trong nhà là các bác trong xóm thương tình cho hai mẹ con một hai bò.” Sen suy nghĩ những câu từ ấy trong lòng, em không nói ra miệng mà ý tứ lại vẩn vương trong con mắt. Em mỉm cười, gật đầu với cô Nguyệt.

 

* * *

 

Cũng may đến cuối ngày lúa đã gặt xong đâu và đấy, Nguyệt để Sen ở bụi tre già nghỉ ngơi. Nàng đứng ở đầu bờ trò chuyện với cậu Tịch:

 

“Lúa vụ này không được như vụ trước anh ạ, em đi tới đâu châu chấu nhảy tới đấy, cái bọn này phá hoại mùa màng quá.”

 

Cậu Tịch uống chén nước người ở đưa sang, lông mày vẫn cứ nhíu lại thể hiện rõ sự không vừa ý giống như Nguyệt, cậu đáp: “Anh đang lo lão già sẽ cống bao nhiêu cho bọn quan Tây, vụ nào bán ra chợ cũng chẳng được bao nhiêu... Anh chưa thấy cái lợi nào từ quyết định của thầy đâu, đúng xúi quẩy!”

 

Nhắc tới cha Nguyệt cũng phải cau mày, nàng trông ánh mắt hướng về nàng Sen hóng gió ngoài bụi tre, buột miệng nói: 

 

“Nhờ phước của thầy có ngày nhà mình chỉ còn nước tứ cố vô thân (2) mất, em chẳng muốn đương yên đương lành lại có cái họa trời giáng xuống đâu.” 

 

Nàng mong ngày hòa bình hãy gần một chút, nhưng cũng sợ khi ngày ấy đến làm những kẻ ở trên cao rơi khỏi đài cao như gia đình bọn họ sẽ rơi vào cảnh khốn cùng. Nguyệt thở dài, nếu như có ngày hôm ấy chỉ mong cái ân nàng trao đi có thể giúp lấy nàng. Nguyệt không thích cách ông Nghê làm việc nhưng không đồng nghĩa nàng ghét cha mình, nàng không dám nghĩ quá sâu về cái ngày ấy...

 

Cậu Tịch vỗ hai cái rất nhẹ lên đỉnh đầu cô, giọng cậu rất thấp: “Thầy làm điều ấy cũng có nguyên do của thầy, anh nghĩ thầy bất đắc dĩ thôi, ở cái thời này mà không tiếp tay cho mấy kẻ chẳng nói nổi tiếng người ấy cũng khó mà sống... nhà mình cũng chỉ là nhà quan hèn mọn mà thôi, cao hơn ai đâu mà có thể phản kháng.”

 

Chẳng ít lần cậu Tịch nghe em gái trách móc công việc của đấng sinh thành, nhất là hành động tiếp tay cho giặc nọ. Nhưng cậu cũng như em, có trách móc nhưng nào thể lên tiếng ngăn cha, ngồi ở cái chức quan bé tẹo nọ tưởng thì dễ thở ấy mà ai biết đó là cả ngàn những trắc trở dụ dỗ.

 

“Anh đã theo cách mạng... bí mật thôi, để đến ngày hòa bình nhà ta sẽ không mang tiếng là gia đình nhà cường hào ác bá.” Cậu Tịch nói bé bên tai Nguyệt làm cô giật mình, phải mất một lúc sau mới phản ứng lại lời anh cả nói. 

 

“Thật ư!” Nàng run ánh mắt nhìn cậu, nói: “Thế thì em cũng đi với anh, em chán cái cảnh này...”

 

Tịch lấy ngón trỏ chặn lại bờ môi nàng, cậu thì thào khe khẽ: “Không, nhà mình còn có bu phải chăm nom, ngộ nhỡ có ngày thầy phải mệnh hệ gì thì bu biết phải làm sao.”

 

“Nhưng anh...”

 

Cậu Tịch lắc đầu.

 

“Không sao đâu, anh hứa sẽ hoàn thành nhiệm vụ dân tộc thật tốt để về với nhà mình. Lúc ấy anh mong khi trở về, cả em và bu đều mạnh khỏe, Nguyệt à, em tin anh nhé.”

 

Những lời ấy của Tịch lại làm quầng mắt Nguyệt nóng lên râm ran, nàng hay cách xử trí của anh cả là đúng, nhưng điều nọ vẫn khiến nàng cảm thấy bất an. 

 

Suy nghĩ đắn đo một lúc, chỉ trong vài phút ngắn ngủi nàng đã cân nhắc vô cũng kĩ sự thiệt hơn, cuối cùng khi cậu Tịch lau giọt lệ trên má nàng, Nguyệt giữ lấy bàn tay cậu, nói:

 

“Anh, có chuyện này em nghĩ em phải thưa với anh...”

 

Sen trông người con trai cao ráo trước mắt mình chẳng hiểu điều gì, tâm sinh ra cảnh giác. Em chỉ biết người này là cậu Tịch, cậu cả nhà lý trưởng mà thôi, gần lắm thì cũng là anh cả của cô Nguyệt. Sen đứng dậy, không tự nhiên vẫn cúi đầu dạ thưa với cậu.

 

“Dạ, cậu Tịch có chuyện gì hay chăng?”

 

Tịch giật mình, vội vàng xua tay: “Nguyệt đương bận chỉ đạo người làm đem lúa về nhà nên không tiện nói với đồng chí, đồng chí Sen cứ xưng hô thoải mái với tôi được rồi.” 

 

Sen thoáng ngỡ ngàng, em rằng: “Cô Nguyệt nói cho cậu chăng? Vì sao cậu...” 

 

Nói nửa chừng em quyết định im lặng, chẳng phải khó nói mà vì em đâu có hay kẻ này là địch hay ta, mục đích vì đâu mà tiếp cận mình. Tâm sinh ra phòng bị, em lùi lại một bước như đã thủ sẵn thế phòng thủ. 

 

Tịch gật đầu, cậu tháo nón rồi cầm nó trên tay, khi ấy mới nói:

 

“Tôi có hơi đường đột, xin lỗi cô. Đúng là cái Nguyệt đã nói về thânthế của cô cho tôi hay, chẳng giấu gì cô, tôi đã theo cách mạng được gần một tháng, nghe em nói rằng cô là người phe ta tôi rất vui.”

_ _ _ _ _ _ 

 

Giải thích:

(1) Bài thơ “Chiều hôm nhớ nhà” của Bà Huyện Thanh Quan. 

(2) Tứ cố vô thân: Chỉ cảnh sống đơn độc, không họ hàng thân thích, không nơi nương tựa.