Đọc to (tiếng Việt) Nhấn phát để bắt đầu
Thiên Hạ Mạn Vũ - Quyển 1.

Chương 2 (Bản mới): Trở về.

Cảnh báo

Tác phẩm lấy cảm hứng từ một số sự kiện có thật trong lịch sử, phần lớn có nhiều tình tiết chỉ là hư cấu do trí tưởng tượng của tác giả, không có giá trị tham khảo. Quý độc giả vui lòng không đánh đồng truyện với các tài liệu lịch sử chính thống.

Sáng ngày hôm sau, gió xuân phả nhẹ lòng người êm dịu, gà còn say giấc nồng, Hà đã ngồi buộc mái tóc, hất nhẹ tà áo bước khỏi khuê phòng. Chương tuy đỗ làm quan, phủ sớm có người làm túc trực, ấy vậy nàng theo thói quen cũ, dậy sớm lo việc bếp núc. Thằng hầu lếch thân nhọc ra nhà bếp, trông nàng ngồi canh lửa, nó cuống cuồng cúi đầu thưa.

 

"Lạy phu nhân. Mong người bỏ qua."

 

Thị Hà nghiêng người, nàng thở đều từng nhẹ, dáng người bình thản cạnh bếp. "Con đừng làm quá lên như vậy. Dặn hai người kia quen dần đi, thi thoảng ta sẽ xuống bếp."

 

"Dạ... vâng. Con xin phép lui."

 

Cậu hầu xin cáo lui, Hà day nhẹ lông mày, dán mắt đống lửa đang bập bùng than hồng. Nãy giờ đứng canh, nàng mệt, vội với ghế ngay bên an tọa. Tiếng xì xào rồi xùng xục khẽ vang, nàng nhoài người rồi đứng lên, đảo mắt tìm bộ ấm chén. 

 

***

 

Thư phòng đèn dầu lay lắt uốn lượn theo đợt gió, Nguyễn Chương căng người, tay nhấc bút lông viết chữ lên tờ giấy trắng. Vỗ ra sau lưng vài cái, Chương nhướng mày thở dài. Người tính chẳng bằng trời tính, anh cứ ngỡ giấc ngủ được yên, ai dè đêm khuya người triều đình dặn anh soạn một văn kiện. Việc đã giao, muốn hay không đành cắn răng nhận. Bởi thế mới có cảnh đêm qua anh ở thư phòng, sáng nay ngồi bên thư phòng. 

 

Phấp ống áo, anh ngả lưng ra ghế, cố rặn nụ cười. Bút lông treo lên giá, chồng giấy xếp thành chồng, sổ sách bề bộn quanh bàn. Tận hưởng sự thanh thản, đôi chân thõng xuống. 

 

Giữa khoảng trời còn tối, anh chợt nghe tiếng bước chân nhẹ nhàng hòa cùng một vị quen. Chốc lát bên ngoài cửa đã được gõ mang theo lời nọ. "Em vào được không?"

 

"Nàng vào đi." Nói đoạn, Chương cũng nhoài người ngồi dậy.

 

Hà chậm rãi đi vào, hai tay bưng khay trà. Chương đứng chắn trước nàng, anh "hừ" nhẹ vươn tay định giúp. Hà lắc đầu cười, lách người đi lướt qua chồng, đặt nhẹ khay trà lên bàn. Nàng vén gấu váy rồi tới vạt áo hai bên, cẩn thận rót làn nước vàng ong ra chén tống(1) rồi truyền sang chén quân(2). "Chàng dùng trà ấm bụng."

 

Đứng cách nàng vài bước đi, Nguyễn Chương khoanh tay trước ngực trả bảo. "Phủ đã có người làm, cớ sao nàng muốn nhọc mình. Chi bằng về phòng nghỉ ngơi thì hơn."

 

Phu nhân đan tay giữa bụng, nàng lí nhí đáp. "Thôi mà..."

 

Giữa đôi mắt ngập tràng long lanh cùng mấy lời nhỏ nhẹ. Chương gật đầu thuận ý.

 

"Tùy nàng vậy, không khỏe cứ để người hầu giúp cho." Nói xong, Chương rủ người tìm đến bàn nhỏ, nơi trà nóng vốn chờ người thưởng thức. Anh không ngồi ngay mà khẽ nháy mắt. "Nàng ngồi xuống đi, ta có việc nhờ nàng giúp."

 

Nguyễn Chương nhấc chén, hớp một ngụm suýt xoa, thổi nhẹ đưa khói nóng về trời. Đặt nhẹ chén nước, anh ngẩng mặt, cánh tay để gọn lên bàn. "Từ nay chuyện sổ sách chi tiêu của phủ, ta xin bàn giao cho nàng. Mong nàng giúp..."

 

Nàng hé môi tủm tỉm, ngỡ là chuyện hệ trọng lớn lao, ngờ đâu là việc này. Từ trước ngày lên đây, nàng sớm chuẩn bị tinh thần. Nàng hiểu rằng mang phận này phải thay chồng cáng đáng mọi việc trong phủ. Chàng lo việc nước, cống hiến cho xã tắc, nàng thay chàng ổn yên chuyện nhà. Trông thấy nàng cười mãi, Chương xụ mặt lên tiếng. "Ý nàng thế nào?"

 

Hà thôi cười, chỉnh dáng vẻ, chẳng mấy đã trở về vẻ thiều mị ban đầu. Nàng cụp mắt, khẽ cúi người đáp lời. "Em sẵn lòng giúp chàng." Nàng thở nhẹ bổ sung lời. "Mong chàng lấy đó, hết lòng phụng sự đức vua, giúp ích cho đời..."

 

Anh nghe vậy, nét mặt bỗng giãn ra, lông mày khẽ nhướng lên đầy nhẹ nhõm. Chương nhìn nàng đầy trìu mến, anh hít sâu thở đều, trầm ấm cất lời. "Cảm ơn nàng."

 

***

 

Trời bỗng nổi cơn giông, thế là mưa tìm đến. Vừa ra khỏi phòng, lưng âm ĩ kha khá, Chương thườn thượt thở dài. Đọc hành lang suy ngẫm, anh vô tình dẫm phải vũng nước, suýt nữa trượt chân ngã nhào. May sao lúc ấy, anh nhanh trí bám vô nàng làm điểm tựa, thoát được cú ngã không đáng có. Phủi qua vạt áo, Chương nghiêng mặt ứ giọng bảo. "Xin lỗi nàng... Ta."

 

"Chàng ngại ư?" Hà nhẹ giọng đáp, môi nở ý cười tự nhiên. "Có gì ngại với chả ngùng. Đừng bận tâm."

 

"Ờm..." Chương đứng thẳng hững hờ đáp. "Lần sau ta sẽ chú ý hơn."

 

...

 

Bếp than lần nữa trở thành nơi cho cả hai gần nhau. Chương ngồi gần bàn ăn, tay nâng chén trà, khói nghi ngút quyện cùng làn sương bên cửa sổ. Anh nhấp nhẹ, cặp mắt xa xăm khoảng sân. Chương im lặng cố ra vẻ hờn dỗi, anh buồn vì nàng không cho anh giúp nàng việc bếp. Hà đứng bên lửa ấm, cầm chiếc đũa tre khuấy cháo ở nồi. Ngoảnh đầu nhìn chồng, khẽ cười trong bất lực, thế rồi nàng nhẹ nhàng cất tiếng. "Để đoán xem... Chàng đang giận dỗi à."

 

"Hừm." Nguyễn Chương quay mặt sang hướng nọ, người đã hỏi anh sao nỡ lặng thinh. "Nàng thừa biết còn hỏi làm chi."

 

"Hỏi để rõ." Hà nhanh nhảy trả lời.

 

Đọc sách thánh hiền, bụng dạ chứa vô số lời răn dạy, anh chợt nhớ đến chuyện sáng sớm giận hờn vốn không tốt. Thành ra, anh nén cái giận, nhoẻn miệng cười gượng, quay người nhìn chằm chằm đối phương. "Chậc... Chỉ là việc nhỏ, giận nàng không đáng."

 

Bữa sáng của vợ chồng xưa nay vốn tràn ngập ý cười, xưa thế nào, nay như thế, có điều niềm vui dâng trào nhiều hơn. Chương gắp mỗi thứ một ít, dặn nàng ăn với nụ cười rạng rỡ, đến nỗi ruồi chẳng dám làm phiền. Cơm ngon, cảnh thuận mắt, người thương kề bên còn gì tuyệt hơn. 

 

Ruột gan lấp đầy khoảng trống, cơn đói bị đập tan. Hà hé môi cười, cánh tay thuần thuận bưng bát dĩa, Chương ngồi yên mới lạ, ngay tức khắc anh đã vén ống tay áo giúp nàng một tay. Người hầu lúi cúi tạ tội khi để nhà chủ dọn dẹp, Chương với Hà phẩy tay thông cảm. Cậu hầu trẻ cảm tạ ân đức, tức thì trông thấy cảnh quan nhà dắt phu nhân sánh duyên ra ngoài. 

 

Chương nhớ, nàng cũng nhớ, cái chuyện tối qua bàn bạc, đích thân hôm nay anh đưa nàng về chốn từng sống. Vừa hay nàng sửa soạn xong xuôi, Nguyễn Chương chỉnh gấu áo sau đó cười, anh chìa cánh tay ra. Hà ngước nhìn anh, cặp má hồng hào, nàng từ tốn hồi đáp chồng. Sắp đi cả hai mới ngớ người, vội gọi ông quản gia căn dặn vài lời. 

 

"Vợ chồng ta vắng nhà ít hôm. Chuyện phủ công cậy ông lẫn hai cô cậu kia."

 

"Dạ..." Ông bác chắp tay cung kính thưa. "Vợ chồng quan cứ yên tâm..."

 

Hà chỉ mới thuận tình, đôi tay kia đã nắm lấy eo nàng bế lên yên ngựa. Con vật hì hục chút đỉnh, Chương cũng nhanh chóng leo lên. Nàng ngồi trước, còn anh ở sau giữ lấy dây cương. Nguyễn Chương ngước mắt nhìn trời, làn gió tinh nghịch quẩn quanh, anh hít đều rồi mới chịu thúc ngựa đi. Con vật đầy khí thế, bốn cẳng lao về phía trước. Chương nhích gần nàng thêm một chút, anh ôn tồn bảo. "Nàng cẩn thận một chút."

 

_____

 

Độ tầm trưa, Hà ngồi yên chỉ dám ngẩng mặt dòm bầu trời, nàng đoán khi này đã bước sang giờ Ngọ(3). Đáng khen cho tuấn mã, nàng cứ nghĩ Chương khoe sức chạy con vật chỉ là nói phét, ai dè ngựa chạy nhanh không tưởng. Chương giật nhẹ dây cương, cho tuấn mã đi chậm lại. Lúc này cả hai nhẹ lòng thả lỏng bởi từ xa đã trông thấy những mái nhà chen chúc. Hà nghiêng mặt sang khúc sông dài, thuyền ngư dân cập bến. 

 

"Chúng ta sắp tới chưa?"

 

Nguyễn Chương đăm chiêu dòng hoài niệm, suýt nữa không để tâm lời nàng hỏi. Thật tốt biết bao khi Chương nghe rõ từng câu chữ, anh trả lời.

 

"Chưa đâu. Phải băng qua một đoạn này mới tới nơi."

 

Càng đi càng nhớ, chuyện xưa ập vô tâm trí hệt con sóng lớn. Băng qua gốc gạo nọ, Chương ngoảnh nhìn rồi kể chuyện nghịch mưa, cả việc dại ném bùn vào một vị quan cho nàng nghe. Hà cười tủm tỉm, vòng tay dựa hẳn tấm lưng chồng, ấm và đáng tin biết nhường nào. Ít ai ngờ được rằng, theo sau hai người có bóng dáng kẻ vận xiêm y màu lục, chiếc nón lá che khuất gương mặt. Duy có điều đáng lo, Chương tới đâu, kẻ này bám không rời. 

 

Đường xa trông thấy, vợ chồng anh mệt rã, bụng Nguyễn Chương réo lên vì đói. Anh đánh ngựa lao thẳng về trước cốt tìm chỗ nghỉ chân. Không quá lâu, họ chọn nghỉ tại quán cơm nọ. Chương đỡ nàng xuống ngựa, tay giữ dây cương dắt đi bên mình. Quán nổi bật là sung già, nhánh cây xòe rộng, lá rơi lất phất dưới nền. Có tên làm ở quán ra chào, anh à ờ rồi dò chỗ buộc ngựa. Tên ấy chỉ về gốc sung, Chương bán tín bán nghi nhưng cuối cùng anh cho con vật nghỉ cạnh đó. Anh lấy túi tiền, trả tiền canh lẫn tiền cỏ cho con vật. Đánh hơi mùi khách quý, chủ quán đích thân chinh nghênh tiếp. 

 

Chương đắt nàng băng qua dòng người đang tụ tập ăn uống, kẻ lạ nọ nhanh trí trà trộm. Vợ chồng anh lên lầu, hắn theo tới cùng luôn. Chương chọn nơi thoáng mát, tóc mai nàng phấp phơ giữa luồng tín phong. Anh để nàng gọi món, bản thân thong thả thưởng chè. Bất chợt Chương lạnh sống lưng, anh đặt chén, nhìn bóng lưng kẻ vừa lướt qua. Chàng chưa kịp khắc ghi, người đối diện lên tiếng làm anh tạm gác qua.

 

Cơm canh được bưng lên, Hà chia bát đũa rồi xới cơm. Chương nhanh nhả gắp đoạn cá vàng óng đặt lên trên phần cơm trắng. Hễ bàn ăn có món gì, Chương đều cầm đũa gắp cho nàng, còn bản thân buồn miệng chưa thèm đã động. Anh chống cằm đăm chiêu nhìn sang nàng. Hà thở dài, buông đũa, nhẹ giọng hỏi:

 

"Sao chàng không ăn?" Nói đoạn, nàng thuận tay vươn đũa gắp thịt kho bỏ nhọ bát cơm anh. "Vả lại, chàng gắp nhiều quá này... Bộ muốn nuôi thành lợn hay gì."

 

Chương bật cười sùm sụp, anh trở người, mò mẩn một chút liền lấy ra bọc tiền, đặt nhẹ bàn điềm tĩnh đáp:

 

"Nàng ăn trước, ta dùng sau. Ta..." Anh đỏ mặt ái ngại. 

 

Hà vờ hỏi lại. "Ta sao..."

 

"Ê hèm..." Anh ho nhẹ khỏi mất tự nhiên. "Cứ thoải mái ta khao."

 

...

 

Trái với vợ chồng anh, ở đằng nọ kẻ kia cứ cụp nón lá che gần hết gương mặt. Tệ đến mức, người làm đan tay hỏi, gã gặt phăng bảo quán có gì ngon cứ mang ra đây. Miệng lưỡi đôi lúc hại thân, tên người làm cúi người lui đi, gã mới ngớ người mở vội bọc tiền. Còn vài sâu tiền lẻ, hắn thở dài đầy bất lực. Chuyện ăn đội nón lá thấy kỳ, khắp bàn đều nhìn hắn đầy khác lạ, thế nên hắn cởi nón đặt nhẹ lên bàn. Trên trán xuất hiện vết nhăn, dấu hiệu kẻ có tuổi, thân thế của gã bây giờ mới gõ. Hắn là Hàn lâm viện thị thư Lê Hơn, một kẻ khó đoán tâm can. Việc hắn xuất hiện ở đây ắt có ẩn khuất chăng? 

 

Dùng xong bữa cơm, tiền nong trả xong, Chương dắt nàng ra gốc sung, vợ chồng tiếp tục hành trình. Ngựa đang hăng say rảo bước, anh vội kéo ghì dây cương khiến con vật dừng đột ngột. Nàng lên tiếng hỏi, lời lẻ Chương có chút sắc bén, anh nhếch môi ra sức kéo ngựa tới gần bờ sông. Con vật cúi xuống lè lưỡi, nàng đứng cạnh chồng, Chương chắp hai tay sau lưng, mặt ngẩng cao lên trời. 

 

"Có chuyện gì vậy."

 

"Hừm... Có khách sang cùng đường với chúng ta.

 

"Ý chàng là có kẻ đang theo dõi."

 

Chương gật đầu chắc nịch. "Ờm..."

 

Nghe xong lời này, lồng ngực nàng quặt thắt, hơi thở trở nên khó nhọc. Gân cốt nàng thoáng nổi lên, cặp mắt chẳng giấu được lo âu, chưa bao giờ nàng sợ thế này. "Phải giải quyết như nào, chàng ơi?"

 

Anh nghiêng người, dịch người gần nàng hơn, anh nhếch mép trả lời. "Ta cứ đi tiếp. Để xem tên này là ai, gan mật hắn thế nào?"

 

"Lúc này chàng còn đùa được à." Hà xụ mặt trả lời.

 

Chương chỉ nói ra câu gì, anh chỉ lắc đầu, hít thở sâu, vấn an nàng đầy thân tình. Ngựa rí to một tiếng, Chương nhẹ nhàng cất tiếng. "Nào... Chúng ta tiếp tục."

 

***

 

Làng An Dật(4) xưa nay hiện lên như bức tranh mặc thủy. Dọc theo làng là đoạn sông dài uốn lượn, nơi thuyền đò thay phiên cập bến. Hòa theo từng nhịp thở nơi đây, chẳng biết khi nào nàng lấy lòng mình nhẹ đến lạ. Chương cho ngựa đi chậm, đôi mắt dấy lên hoài niệm. Đám trẻ nhỏ lon ton, cặp cẳng đuổi theo hò reo. người lớn ngồi nghỉ trưa phải trố mắt nhìn. Có một ông bác gần như cứng họng, ấp úng cố bật lời. "Dáng người đó, trông rất quen..." Mất rất lâu, ông ta mới nhớ hết vội vỗ đùi ngồi bật dậy. "Là thằng Hiển... Thằng Hiển về làng kìa bà con ơi."

 

Mới vô đình làng, chưa kịp làm gì cả, người dân xuất hiện bu kín cả hai, đường xá vốn chật giờ thêm hẹp hơn. Bà con chỉnh trang quần áo, đan tay cúi người. "Lạy quan lớn... phu nhân."

 

"Ấy chết các bác đừng làm vậy."

 

Vợ chồng anh sốt vó, nhẹ nhàng đỡ lấy từng khuỷu tay người dân, anh cất giọng to rõ, cốt ngăn chớ nên lễ nghĩa mà mất không khí. "Kìa các bác, các bá. Chớ đừng đa lễ."

 

Người làng xưa nay vốn vậy, mộc mạc và giản dị, hễ con cháu đi xa trở về dẫu đang giở tay việc gì, họ tạm bỏ để gặp mặt hỏi hang. Dù đã mang phận triều đình, anh không lấy đó làm kiêu hay xem thường, ngược lại còn muốn gần gũi là đằng khác. Hà dễ dàng làm quen người làng, nàng còn cúi người xoa đầu bọn trẻ. 

 

"Đây... Có túi kẹo cho các cháu..."

 

"A kẹo..." Đám trẻ nhỏ hò reo. "Cảm ơn phu nhân."

 

Ngoài dịp tết hoặc lễ hội lớn, đình làng lúc nào cũng chìm trong im lặng. Thế mà hôm nay, giữa một ngày không định, đình náo nhiệt vui hơn hẳn. Vui cũng phải thôi, làng được dịp đón tân quan về thăm. Chương cười nói mãi, bởi ai hỏi gì anh đều trả lời hết, ngoại trừ mấy câu hơi lố. Trường làng vuốt chòm râu bạc cất lời.

 

"Cháu gặp Bình Lan chưa?"

 

Chương thành thật trả lời. "Cháu chưa gặp anh ấy, chỉ vô tình thấy lúc vào triều nhận mũ mão. Cháu nghe bảo anh ấy giờ làm quan Lang trung(5)."

 

"Khiếp..." Trưởng làng môi không khép nổi nụ cười. "Mới đó đã làm quan to triều đình rồi. Cháu cũng cố theo kịp anh cháu đi kìa."

 

"Dạ dạ..."

 

Niềm vui kéo dài chưa được bao lâu, ngay sau cơn gió mạnh, dân làng bỗng thấy một người lạ. Người này ăn vận sang chảnh, bộ y phục hơn hẳn quần áo anh đang mặc. Chương ngẩng người, nheo mắt dòm kỹ xem đó là ai mà khiến người ta bận lòng đến vậy. Nhanh chóng, anh nhận ra là kẻ anh từng lướt qua ở quán cơm.

 

"À ha" Lê Hơn giấu tay sau lưng, trịnh thượng bước đi, dáng người dẫm mạnh lên đất cố ra oai. Nhếch thấy gã, nụ cười bọn trẻ tắt hẳn vội núp sau người lớn. "Đám dân đen kia sao không lạy quan lớn. Muốn chết hay gì."

 

Người làng hoàn hồn, vội đan tay, cúi người thật thấp chẳng dám ngó nghiêng. Vừa chạm mặt Nguyễn Chương, hắn chẳng gợi chuyện mà nghiêng người to tiếng. "Lão trưởng làng đâu rồi... Lếch thân ra đây cho ông hay."

 

Trưởng làng cúi người, tay ông hơi run run, mồ hôi ứa ra, dáng vẻ hào sảng không còn như lúc tiếp vợ chồng anh. Lê Hơn nhoài người mở miệng. "Bộ sợ ta ăn thịt hay gì... Đứng thẳng lưng hết cho ông nhờ."

 

"Tạ quan lớn."

 

Lê Hơn rủ vai, vẫn dáng vẻ trượng thượng ấy, hắn cười trừ mở lời sang anh. "Nguyễn đại nhân... Chào ngài."

 

"Chào Lê đại nhân." Anh đan tay đáp lễ. "Quý hóa cho tôi đây khi được diện kiến ngài."

 

Ít ra Lê Hơn còn phải phép, hắn thân tình bắt chuyện chào hỏi nàng đường hoàng. Ban đầu, nàng định lách sang góc khuất nọ, tránh diện y bởi linh cảm nàng mách bảo tên quan này chẳng ra gì. Mà hắn đã mở miệng chào, nàng không chào không được, thế nên nàng đành nở nụ cười hòa nhã.

 

"Chào đại nhân." 

 

"Phu nhân đừng đa lễ..." 

 

Người dân dần tản ra, xưa nay vốn quen cảnh quan hách dịch khua môi múa mép nên giác quan rất nhạy cảm. Đúng như họ nghĩ ngợi, người ta tản đi hết, tên Lê Hơn cao ngạo chê đủ đường. Chương đứng nghe chướng hết cả tai, anh sụp mí nhỏ lời đáp. "Đại nhân không vừa mắt thì có thể cuốn gói về phủ."

 

"Này..." Hắn trợn mắt gằn giọng. "Đừng ăn nói thất lễ như vậy lính mới. Xét theo phẩm trật, ông đây hơn mi rất nhiều."

 

Chọc kháy vô tác dụng thì dùng ngay lời tốt. Chương lựa lời ca ngợi, vừa chọn mấy câu êm tai làm vừa lòng gã. Anh chẳng ngờ, tên quan này nhanh dính kế, hắn theo đó ca ngợi anh làm nàng nghe phải bật cười. "Đại nhân không chê có thể theo ta vô kia hầu chuyện."

 

"Được được..." Hắn mỉm cười, tỏ vẻ cao thượng qua lời dịu êm. "Ta cùng vô trong." Rất nhanh, bờ môi chẳng giấu được ý đồ bất chính. 

 

Lúc người ta dâng trầu trà, không để người mang tới tận nơi, hắn vội giành, dùng uy đuổi người ta khuất mắt. Cơ hội hiếm có, trên tay lại có gói giấy, Nhơn nhanh cơ hội này hại người rồi đổ tội. Nguyễn Chương ngồi lâu không thấy bóng dáng gã, lòng sớm rõ hắn ta có mưu mô bất chính. Anh ghép nối mọi thứ, nhận ra đây chẳng phải vô tình mà là sự sắp đặt. 

 

"Đã để đại nhân đợi lâu." Hắn bưng bộ trà kể lể. "Đám người kia làm ăn thật tắc trách... Có việc nước non dâng không nên. Nể mặt đại nhân ta không bắt tội đấy!"

 

Cơ mà gã ta đâu thể toại nguyện, Nguyễn Chương đỏ mặt nhăn nhó, ngón tay trỏ giữa bụng. Chả cần nói, hắn hiểu ngay vấn đề, không dám giữ anh vội phất tay cho anh đi. Lê Hơn an nhàn, nhân cơ hội liền mở gói giấy bỏ hết thứ lạ vô trà. Hắn nham nhở cười thầm, "cho mày chết." Đợi mãi chẳng thấy tăm hơi, hắn bực dọc, xỏ giày vào chân rồi bước ra ngoài. 

 

Nhếch thấy bóng hình anh, Hơn hầm hầm sắc thái định cất lời thật to. Lê Hơn trớ con ngươi bởi gã gặp người quen, vội xua tay bịt miệng mình. Người đứng đối diện Nguyễn Chương không ai khác là tân quan Lê Sơn. Xét mọi phía giữa hắn lẫn Sơn đều thuận mắt nhau. 

 

"Hiệu lý cũng đến đây à... Chậc, nay trăng gió tốt nhỉ. Làng này được ba ông quan ghé thăm."

 

Lời Lê Hơn văng vẳng bên tai, Nguyễn Chương khẽ xoay người, nụ cười tắt dần, tránh mất tự nhiên, anh đáp rằng. "Thật thứ lỗi... Bởi tôi..."

 

Lê thị thư phẩy tay, cười xuề xòa. "Ta hiểu, ta hiểu..." Nói đoạn hắn chắp tay với người mới. Lê hiệu lý, chào đại nhân."

 

Lê Sơn cười trừ, dáng đứng thẳng thốn thi lễ. "Thị thư đại nhân, thật vinh hạnh cho tôi được gặp ngài ở chốn này."

 

"Ha ha, hiệu lý chớ khách sáo." Lê Hơn vuốt vạt áo, vẻ mặt niềm nở. "Đều là người Hàn lâm viện. Chẳng hay chuyến này đại nhân có việc gì mà ghé đây?"

 

"Có chút việc riêng, tiện đường mới tấp vô đây xin nước." Lê Sơn đưa cặp mắt lướt qua Nguyễn Chương, anh mở lòng bàn tay tiếp thêm. "Với cả gặp người quen."

 

"Người quen?" Lê Hơn khoanh tay nhíu mày. 

 

"À!" Hiệu lý họ Lê nhếch mép trả lời. "Người quen là Nguyễn đại nhân này."

 

Thị thư Lê Hơn cười trừ đành buông lời cho yên. "Ồ! Ra là hai vị quen nhau. Chậc... Vậy tôi đây không dám làm phiền. Tôi xin phép."

 

______

 

Rất lâu sau đó, mây trôi về xa, hoàng hôn vây kín khung trời, gió vờn vợn lay những tán, bình yên đến nhẹ lòng. Thuyền đò gọi nhau về nhà, cò trắng xào xạc cất cánh. Ánh hoàng hôn phủ lên hàng mi anh một màu vàng nhạt, nhưng đâu thể che đi vẻ trầm tư nơi đáy mắt. Hà đưa tay chạm nhẹ tay áo anh. Nguyễn Chương thoáng quay sang, bắt gặp ánh mắt dịu dàng ấy, nét mặt dần giãn ra. Chương không nói gì cả, chỉ thêm siết chặt tay nàng. 

 

"Nàng thấy đẹp chứ?” Anh cất giọng trầm ấm giữa làn gió chiều.

 

Thị Hà ngước nhìn mặt sông, khóe môi mang ý cười. "Đẹp lắm! Bảo sao chàng kể mãi mỗi khi có cơ hội."

 

Mặt trời khuất gần hết, chỉ còn một vầng sáng đỏ thẫm vương trên mặt nước. Những gợn sóng nối nhau xô bờ, cuốn theo vài chiếc lá khô trôi dập dềnh rồi khuất dần. Anh đưa tay vòng qua vai Hà, kéo nàng sát bên mình. Thị Hà lặng thinh, tim đập loạn xạ, cặp má ửng hồng, nàng hơi cúi mặt. Chương ngó qua, bình thản đáp. "Coi nàng kìa. Ái ngại làm chi đấy!"

 

Nàng không rõ cớ sao mình trở lại dáng vẻ thường thấy, đành vu cho ánh mắt, cả nụ cười ai kia thần kỳ đến lạ. Thị Hà ngỡ sẽ lặng thinh đến khi trở về đình, ngờ đâu Nguyễn Chương cụp mắt, ngón tay chỉ ra dòng nước bảo.

 

"Chỗ này đầy vong lắm."

 

"Hả." Nàng ngẩng người vô tình thốt lời. "Khúc sông này á."

 

"Ừm." Nguyễn Chương khoanh tay, giật đầu chắc nịch. "Thi thoảng vớt lên mấy bộ hài cốt chẳng mấy nguyên vẹn. Nào xương, nào sọ..." Chương thẳng lưng tiếp lời bổ sung. "Năm xưa quân ta, quân giặc tử trận tại sông này vô số kể. Các cụ bảo, năm nọ nước sông hóa đỏ, bốc mùi kinh lắm. Đồn rằng bạc mộ (6), người ta thường nghe bên tai vài lời than trách..."

 

Nguyễn Chương đang hăng say, màn đêm phủ xuống nhân gian hoàn toàn. Gió lướt qua xiêm y nàng, Chương ghé sát tai nàng xì xào. Hà giật mình, suýt nữa la lên, biết là trò đùa nàng lườm chồng khẽ mắng. "Thật quá đáng." 

 

Khóe môi Chương không giấu nổi nụ cười tinh quái, anh lắc đầu bảo. "Ta chỉ kể sự thật thôi mà. Nàng sợ à."

 

"Đâu có." Hà thẳng thừng đáp lời.

 

Anh chỉ cười khúc khích, vỗ vai nàng mấy cái liên tiếp. "Để khi khác nhỉ, ta đưa nàng về đình làng."

 

Bám chặt vào bắp tay của chồng, nàng thúc dục nhắc anh đi thật nhanh. 

 

Con đường ven sông vốn gập ghềnh, lúc này càng khó nhìn rõ. Nguyễn Chương rảo bước chậm lại, mỗi lúc đến đoạn đường lồi lõm, anh đều nghiêng đầu nhắc nàng cẩn thận. Hà cúi người nhìn chân, ngoan ngoãn làm theo. Đi được vài bước, nàng nghe tiếng cành khô gãy dưới đế giày. "Chàng đi chậm thôi. Trời tối thế này, lỡ em vấp ngã thì sao?"

 

"Có ta ở đây, nàng sợ gì."

 

"Chính chàng..." Nàng bực bội lẩm bẩm. "Tại chàng hết đó. Chỉ giỏi bắt nạt người ta."

 

"Rồi... rồi, tại ta được chưa."

 

Hai người tiếp tục sánh bước trên con đường tĩnh mịch. Phía sau, tiếng nước vỗ bờ dần xa, nhường chỗ cho giọng hát côn trùng trong những bụi cỏ. Chương chợt nhớ đến ngày nhỏ, mỗi lần trời tối muộn chịu mò về nhà, anh đều băng qua đoạn đường này. Càng đi quen đâu không thấy chỉ thấy thêm sợ. Cơ mà bây giờ cũng trên con đường này, nắm chặt tay người mình yêu, chỉ muốn mọi thứ trôi thật chậm. 

 

"Chàng mệt rồi ạ?"

 

"Không." Chương lắc đầu. “Ta chỉ chợt nhớ chuyện xưa thôi!"

 

Anh lặng thinh một lúc, đưa cặp mắt nhìn những đốm sáng thấp thoáng đường trước. Chỉ cách một đoạn nữa là tới đình làng, Hà bước sát bên chồng, vạt áo thỉnh thoảng chạm nhẹ tay áo anh. Tay nàng khẽ siết chặt, Chương nhỏ lời đến mức gần như tan trong gió:

 

"Nàng ở đâu, lòng ta ở đó. Dù vạn vật đổi thay, tình này quyết chẳng xa."

 

"Chàng vừa nói gì vậy ạ?"

 

Nguyễn Chương lập tức bơ đi, giả vờ chăm chú đoạn con đường đang đi. "Không có gì."

 

***

 

Nép mình tránh lời đàm tiếu từ bà con, người ta ít chú tâm đến. Lê Hơn đứng tựa lưng vào gốc đa, hia dẫm lên đám lá khô dưới đất. Hắn cởi bỏ hoàn toàn vẻ niềm nở ban chiều, khuôn mặt lộ rõ sự mất kiên nhẫn. Cách hắn vài bước, Lê Sơn khoanh tay trước ngực, đứng thẳng giữa cảnh vật. Đèn lồng dưới chân hắt nghiêng lên gương mặt, cặp lông mày cau chặt. 

 

"Thị thư đại nhân." Lê Sơn cất giọng phá tan yên tịnh. "Ai sai ngài làm chuyện thất đức hại Nguyễn đại nhân. Cha ta hay đám người đó..."

 

Lê Hơn nhướng mày trả lời. "Hiệu lý này, ta chắc chẳng cần giải thích làm chi cho nhọc. Ngài thừa sức hiểu hết mà." Y hướng mắt nhìn chằm chằm người đối diện. "Dù biết là sai trái, ta không muốn nhưng phải làm. Phải hoàn thành để được yên ổn. Mong ngài chớ can thiệp."

 

Gió thổi nhẹ, xiêm y áo Lê Sơn lay động, vẫn tư thế ấy chẳng hề thay đổi dù chỉ tí tẹo. "Hừm... Vậy lần này ngài phải thất vọng. Ta không thể để ngài toại nguyện."

 

"Á à..." Lê Hơn trợn mắt, giọng quan quát. "Hiểu rồi, giá trị của mình sắp vô dụng. Lão Lê Nhơn sai ngài đến đây để phá nhiệm vụ của ta, cốt có cớ ruồng bỏ. Chậc... Tên họ Nguyễn này đặc biệt quá, mới khiến người cùng một giuộc này ra sức bảo vệ." Lê Hơn bật cười khẩy. “Lê Thị lang từng nói với ta, tên này có khi là hậu duệ vị Hành khiển năm xưa..."

 

Lê Sơn lập tức cau mày. "Ngài nói năng cho cẩn thận..."

 

Lê Hơn nhếch môi, dường như hài lòng khi thấy đối phương đổi sắc mặt. Định bụng buông thêm vài câu khích tướng, bỗng ngoài lối đi vang lên tiếng chân gấp gáp. Ba bốn ông trong làng cầm đuốc tiến đến, áo quần lấm bụi, mồ hôi nhễ nhại. Trưởng làng xuất hiện cuối cùng, chầm chậm tiến lên trước, vừa trông thấy hai quan, ông vội chắp tay cúi thưa.

 

"Bẩm hai quan lớn, cơm nước đã chuẩn bị xong. Dân làng chúng tôi chẳng có gì quý giá, chỉ mong hai vị đừng chê mà dùng bữa cho ấm bụng."

 

Lê Hơn liếc một cái, vẻ bực dọc chưa tan, lạnh nhạt đáp. "Lui đi."

 

Họ hục hẩng, nét sầu chẳng giấu đi được. Ít ra, Lê Sơn nói năng còn thân tình. "Đa tạ các vị đã nhọc lòng. Mọi người đã vất vả, chúng ta sao có thể phụ tấm thịnh tình ấy. Xin các vị cứ trở về trước, chúng tôi sẽ đến ngay."

 

Đợi ánh đuốc khuất dần sau lối rẽ, Lê Hơn mới bật một tiếng cười khẩy. "Ta chán đứng đây tranh cãi rồi." Nói đoạn y xoay người, gạt nhẹ xiêm y, vòng nhẫn nơi ngón tay phát sáng dưới ánh trăng. "Đã làm thì quyết tới cùng. Lê hiệu lý, ai rồi cũng phải để tay mình nhuốm máu."

 

Lê Sơn không tiếp lời, chỉ dán mắt bóng lưng rời đi, chạm phải hòn sỏi, y vung chân đá, hòn sỏi đập vô gốc rồi mất tích. Lê đại nhân day nhẹ cặp mày, hai tay chắp sau lưng từ tốn trở vào trong đình.

 

***

 

"Chàng có nghĩ hai vị kia có ý đồ bất chính chăng?" Thị Hà sốt ruột, nàng chẳng giấu được nỗi lòng nên đường đột thốt lời. "Ban nãy, em thấy hai vị đó đi ra cùng nhau."

 

Nghe nàng kể ra, Chương thoáng do dự, bước chân chậm rồi dừng hẳn nơi bậu cửa. Anh ngẩng người, hai tay buông nhẹ gần bờ hông. "Tuy chưa rõ mưu đồ của bọn họ là gì. Lê thị thư rồi tới Lê hiệu lý cứ thay nhau xuất hiện. Hừm... Đã đến nước này đành tỏ rõ. Nàng yên tâm, ta biết mình nên làm gì." Nói đoạn, anh xoay người, nụ cười đầy chắc nịch. "Sẽ không sao đâu."

 

Nàng rụt rè, gương mặt lo âu, nàng tiến gần giữ chặt vạt áo nhất quyết ngăn anh đi. Hơn ai hết nàng cũng có nỗi sợ, nỗi sợ lớn nhất của nàng là mất anh. Cơ mà, Nguyễn Chương môi vẫn hé cười, nhẹ nhàng từng ngón tay nàng ra. "Thôi nào phu nhân. Sống cùng bao năm, giờ ta mới thấy nàng yếu lòng thế này."

 

"Chàng..." Nàng cất lời yếu ớt.

 

"Cứ tin ở ta." Chương thong dong đáp. "Nhất định sẽ chẳng điều tồi tệ nào xảy ra."

 

...

 

Cơm nước bưng lên nào cá, nào thịt, rau luộc, đủ các món hệt như mâm cơm kẻ sang. Lê Hơn phẩy tay cho tất thảy người lui, y căn dặn trưởng làng ăn no, ngủ kỹ còn lo chuyện làng. Than ôi, lời dạy trông thường tình thật nhưng Sơn ngầm hiểu bụng ai kia đang tính toán thâm hiểm. Sân đình, bọn trẻ la khóc om sòm, đứa đòi cơm, đứa ăn vạ đòi đủ điều làm người lớn phải bận tâm. Hơn mở nút bầu rượu, rót đầy hai chén. "Người kia chậm quá! Kính ngài một ly."

 

"Mời." Lê Sơn đáp rồi nốc cạn.

 

Lê Hơn nheo mắt, đắng đo rất kỹ y mới lấy từ trong ống áo bọc giấy. Y lườm Lê Sơn, nét mặt xụ dần, đảo mắt qua mâm cơm, y quyết định chọn canh lẫn món chả để đầu độc. Sơn ngồi yên trong sập, khoanh tay trước ngực chẳng thốt một lời. 

 

Việc vừa thành, Lê Hơn lắc đầu thườn thượt, chỉnh dáng ngồi sao cho bình thường nhất. Y định vuốt cằm, Nguyễn Chương xuất hiện cất tiếng. 

 

"Đã để hai vị đợi lâu." Anh mở lời đầy khách sáo. 

 

Lê Hơn nhíu mày, trỏ ngón tay vô mâm cơm rồi nhìn anh mấy cái liên tục. "Cơm canh nguội cả rồi. Đại nhân vô đây dùng bữa luôn." Thị thư đại nhân tặc lưỡi bổ sung lời. "Ơ đại nhân không dẫn phu nhân lên đây ăn cùng à."

 

"Phép vua thua lệ làng(7)." Lê Sơn buông lời rành mạch. "Mâm này nói đúng thì là mâm trên, tất nhiên nữ nhi không được ngồi cùng."

 

"Phải rồi." Lê Hơn ngượng ngại mấp máy câu chữ. "Ta quên. Đó giờ là vậy mà."

 

Anh ngồi vào mâm, Lê Hơn nhiệt tình rót rượu, kèo chéo mời anh, dù không thích, y vẫn cố diễn màn kịch toát vẻ vô hại. Hết mời rượu, y vươn đũa gắp chiếc đùi gà vào bát anh. Mọi nước đi sớm có, y chỉ chờ cơ hội lúc Chương lơ là nhất mới bỏ thứ có độc. Lê Sơn cầm chén rượu để giữ miệng giấu đi ý cười khó đoán. 

 

Nguyễn Chương chưa động đũa bất cứ thứ gì, thi thoảng anh lén nhìn Hơn. Phải tới khi Lê hiệu lý rồi tới thị thư đại nhân cắn rồi nuốt xuống bụng, anh mới dám ăn. Tới khi bát Chương trống trơn, Lê Hơn định gắp thứ mới cho anh và lần này cặp đũa y dán chặt dĩa chả. Lê hiệu lý trợn mắt, chân duỗi thẳng rồi đạp cả mâm cơm. Hai người bất ngờ, chưa kịp trách vấn Sơn đã ngả lưng nằm gọn xuống sập.

 

Người dân nghe tiếng gọi từ miệng Chương nên túm tụm lại như xem hội, có đứa vâng dạ vội lê lếch gọi thầy lang. Khổ nỗi đứa kia vừa lao vào màn đêm, Lê Sơn ngồi bật dậy đầy tỉnh bơ. "Làm phiền các vị quá." Không màn thể diện hiệu lý bịa ra chuyện có phần vô lý. "Đừng lo. Chỉ tại cơn buồn ngủ ập tới bất ngờ nên ta mới lăn ra nằm thế."

 

Người làng dần nói lỏng tản ra từ các phía. Nguyễn Chương hất nhẹ xiêm y, đảo mắt nhìn gian phòng thì vô tình bắt gặp cảnh chó mực ăn mấy thứ vương vãi từ mâm cơm lúc nãy. Con vật kêu ẳng ẳng rồi lảo đảo về phía cửa. Nguyễn Chương cau mày, ánh mắt dần trở nên sắc lạnh định mở miệng hỏi điều anh đang nghĩ ngợi.

 

Lê Hơn ắt hiểu tâm can đối phương, y "hừ" nhẹ quay sang trách móc Lê Sơn. "Thật tình. Ngài làm bao kẻ bận tâm..."

 

"Xin lỗi làm mâm cơm quý giá của ngài hỏng mất." Lê Sơn nhếch môi cười trừ.

 

Lê Hơn trợn mắt, lời chẳng dám bật lên, y hậm hực phất tay áo bỏ đi.

 

Anh lườm bóng lưng gã dần khuất bóng sau bậu cửa, thế rồi anh ngồi xuống bên sập, cặp mắt thêm phần sắc lạnh quyết hỏi ra nhẻ. "Khi nãy... Có phải đại nhân chỉ giả vờ... Lời ngài vừa nói với thị thư đại nhân ắt có ẩn tình."

 

"Ờm..." Lê Sơn gật đầu đầy khẳng khái. "Nhưng trước khi kể ra đầu đuôi. Ngài hứa với ta không được kể bất cứ cho ai biết."

 

"Được..." Nguyễn Chương trả lời ngay tức khắc.

 

Hiệu lý đại nhân hít một hơi thật sâu, lồng ngực phập phừng lên xuống đôi ba lần. Đôi tay tựa lên đầu gối, y cụp mắt trả lời. "Mâm cơm đó có thứ bất chính... Thị thư đại nhân có ý đồ xấu với ngài."

 

Linh tính anh mách bảo chẳng sai đi đâu, vốn dĩ thì anh đoán được phần nào đó ý định ngắm tới mình. Chương chưa định ra tay, người trước mặt đã làm thay, giúp vì nguyên do gì. Xưa nay anh từng tận đạo lý, hiểu rằng chẳng ai giúp không điều gì cả. Mọi thứ dần lắng, Chương thở phào nhẹ nhõm, anh nhoài người cất lời. "Cảm tạ đại nhân." Nhanh chóng, anh đặt ra vấn đề khác, liệu kẻ kia có buông bỏ khi hắn vẫn còn ở chốn thanh bình này. Dòng suy nghĩ bồng bềnh mường tựa đám mây, phải tới lúc Lê Sơn cất giọng "tôi đi có việc", anh mới dừng nghĩ.

 

***

 

"Đại nhân đang giận à."

 

Lê Hơn xoay người nhận ra kẻ vừa lên tiếng là Hiệu lý họ Lê. Không oán hận hay trách móc bất cứ một điều, Hơn ngẩng người, đôi tay để giữa bụng, ôn tồn tiến đến. Thị thư đại nhân mấp máy vành môi, hơi thở đầy nặng nề. "Giận?" Y nhìn chằm chằm Lê Sơn nở nụ cười chua chát. "Có giận thì chuyện đã xảy ra rồi." Dứt lời, y phủi tay áo, lướt nhanh qua người đang đứng bất động.

 

"Đại nhân định trở về?" Lê Sơn hỏi.

 

"Ừm..." Lê Hơn gật đầu thật nhẹ. "Nhiệm vụ đã thất bại, nghĩa lý gì phải ở. Hừm... Có lẽ đây là lần cuối ta gặp nhau." 

 

...

 

Đêm đã về khuya, trăng lơ lửng giữa khoảng không thăm thẳm, sao đêm lấp lánh, lúc ẩn lúc hiện sau đám mây mỏng. Nguyễn Chương cùng Thị Hà đứng bên bậc thềm, mắt vẫn tỉnh, ngước nhìn trời, đôi mắt phản chiếu ánh trăng trong trẻo. Nguyễn Chương đứng cạnh nàng, một tay đặt sau lưng, tay kia nhẹ nhàng nắm lấy bàn tay vợ. 

 

"Trăng đêm nay đẹp thật." Nàng khẽ lên tiếng.

 

"Ừ."Nụ cười trên môi thêm rực rỡ, Chương đưa mắt nhìn gốc cây ngoài sân. 

 

Phu nhân chợt nhớ đến chuyện nọ, Hà nghiêng người mở lời. "Chàng kể chuyện dùng cơm cùng hai vị kia cho em nghe đi."

 

"Nàng muốn nghe thật à."

 

"Vâng."

 

Vốn định kể, môi chưa kịp hé mở, bên tai hai người vang tiếng vó ngựa từ con đường ngoài đình. Âm thanh đều đặn xé toạc đêm tĩnh, mỗi lúc một gần, anh đành phải dừng. Chương hướng mắt về phía cổng làng, nét mặt dấy lên tò mò.

 

Dưới trăng nhạt, một người cưỡi ngựa đang đi ngang qua con đường đất. Dẫu cách một quãng, chỉ thoáng nhìn dáng ngồi cùng màu áo quen mắt, anh đã nhận ra người ấy là Thị thư Lê Hơn. Dẫu biết rõ mưu đồ của y, thay vì căm hận, cõi lòng anh rơn rớn đến lạ, cảm giác bất an đầy mơ hồ quanh quẩn. 

 

"Chàng sao vậy?" Thị Hà nhận thấy vẻ trầm tư bèn hỏi.

 

Nguyễn Chương thu hồi ánh mắt, anh đáp gọn. "Không có gì. Trời trở lạnh rồi. Đứng lâu hại sức khỏe, ta nghỉ ngơi thôi! Chuyện đó ta sẽ kể nàng nghe nhưng không phải lúc này."

 

"Dạ vâng." Hà bám chặt ta anh bổ sung lời. "Ta vô trong nào."

 

…

 

Tại mỏm đá nọ, có người đàn ông ngồi lặng lẽ, sau lưng là khoảng rừng sâu tận cùng. Xung quanh y, đám tùy tùng đứng rải rác, tay cầm đuốc, miệng chẳng thốt nên lời. Lê Hơn vừa chạm đất, áo ngoài dính bụi đường, hắn bước đến, cúi người hành lễ. Hai tay chắp trước bụng, đầu hạ thấp, từ đầu đến cuối không dám nhìn trộm kẻ đang ngồi. "Trông thế kia, chắc trắng tay về nhỉ." Gã chậm rãi đưa tay ra, lòng bàn tay mở rộng. Chim bồ câu từ trên cao sà xuống, đậu gọn trên những ngón tay. "Lúc đi hết mình, về hết hồn. Ta đến đây hộ tống ngươi về."

 

Chức vị thực sự của người này đủ khiến Lê Hơn phải toát mồ hôi lạnh, chẳng dám nhúc nhích, bình tâm lắm mới thốt câu đáp. "Nguyễn đại nhân! Mong ngài... thuộc hạ đã cố hết sức..."

 

"Ta đâu nhàn nghe ngươi giải thích." Nguyễn Cảnh Ảnh lườm qua đám tùy tùng, thả bồ câu bay đi, nét mặt lạnh lùng, lời đầy uy thế. "Về thôi!"

 

_______

 

Chú thích:

 

(1) chén tống: Là chiếc chén có kích thước lớn hơn chén uống, thường có vòi 

 

(2) chén quân: Là những chiếc chén nhỏ dùng trực tiếp để thưởng thức trà, đi kèm với chén tống.

 

(3) giờ Ngọ: từ 11 giờ sáng đến 01 giờ trưa.

 

(4) Làng An Dật: là một làng cổ nổi tiếng với truyền thống hiếu học và khoa bảng, xưa kia còn có tên gọi dân gian là làng Dẹt. Về mặt địa lý, ngôi làng này nằm ven sông Thái Bình, hiện nay thuộc địa phận xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Phòng.

 

(5) Lang trung: Là chức quan dưới quan Thượng thư, Thị lang và là cấp trên của quan Viên ngoại lang

 

(6) bạc mộ: có nghĩa là buổi chiều tối, chạng vạng tối hoặc lúc chiều tà (khi ánh sáng ngày tàn dần, mặt trời lặn).

 

(7) Phép vua thua lệ làng: là một câu thành ngữ trong văn hóa dân gian Việt Nam, dùng để chỉ thực trạng tập quán, lề thói riêng của một làng xã (hương ước, tục lệ) đôi khi có sức ảnh hưởng, chi phối và được người dân coi trọng hơn cả luật pháp của triều đình hay nhà nước.

 

 

 

 

 

Bình luận đoạn văn

Bình luận

Ba Anh

Ba Anh

J mà cụ Ảnh xuất hiện sớm vậy.

Trả lời bình luận

Chỉnh sửa bình luận

Thiết lập văn bản

Xem trước

Nội dung sẽ hiển thị như thế này

Chọn font chữ

Cỡ chữ

12px 30px