Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Trời đổ cơn say” của tác giả Mặc Phong Lữ
Nhận xét nho nhỏ cho tác phẩm “Trời đổ cơn say” của tác giả Mặc Phong Lữ
1. Cái nhìn tổng quan
“Trời đổ cơn say” là một truyện ngắn thu hút ngay từ nhan đề. Rượu và hơi men khiến con người ta tháo bỏ những lớp vỏ bọc thường ngày để cuồng si, thậm chí là mất trí với những khao khát thẳm sâu. Lấy hình ảnh “cơn mưa” và trạng thái “say rượu”, tác giả thẳng thắn truyền tải đến người đọc thông điệp về niềm đam mê và cái giá phải trả để theo đuổi đam mê đó. Với cá nhân tôi, truyện ngắn này giống như một bài văn nghị luận xã hội có dẫn chứng chứng minh trong lốt của một “câu chuyện”. Và bởi thế, tính rao giảng trong truyện ngắn này khá cao, dễ mang tính định hướng cho độc giả.
2. Chủ đề
“Trời đổ cơn say” gói gọn trong chưa đầy năm nghìn chữ nhưng có thể thấy được sự trăn trở, đau đáu về công việc mà một người nguyện gắn bó suốt đời. Mặc Phong Lữ đã dũng cảm lựa chọn một chủ đề mang tính thời đại và tính đại biểu cao, đó là đi tìm ý nghĩa cuộc sống, ý nghĩa của nghệ thuật. Bên cạnh đó, bạn cũng hướng ngòi bút một cách đầy gai góc về giá trị sống và thế giới quan đầy phức tạp, méo mó của con người hiện đại, biến xã hội trở thành một nơi đầy cạm bẫy, hiểm nguy, từ đó làm bật lên ý nghĩa chở che của mái nhà.
Đối với cá nhân tôi, truyện ngắn này cùng lúc động chạm đến khá nhiều chủ đề nóng trong xã hội hiện tại. Tuy nhiên, vì tác giả không sa đà, biết bản thân cần xoáy sâu vào vấn đề nào cho nên tổng thể câu chuyện vẫn được chia ra rõ ràng đâu là chủ đề chính và đâu là chủ đề phụ. Điều này giúp tôi dễ theo dõi và cũng dễ dàng tiếp nhận được thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.
3. Nội dung và hướng triển khai
Câu chuyện bắt đầu bằng hình ảnh một lão họa sĩ bị đuổi khỏi phòng trưng bày. Dòng chảy của truyện theo chân lão họa sĩ theo trình tự thời gian, không gian, giúp người đọc dễ dàng theo dõi được diễn biến và bối cảnh truyện. Sau khi bị đuổi, lão họa sĩ vào một quán nhậu, gặp phải lũ bặm rượu. Bọn này say quá ngã vào tranh của lão, lão cự nự với chúng nó và cả đám bị đuổi ra ngoài. Những tưởng mọi chuyện đã kết thúc, nhưng ai ngờ vì mảnh giấy “Tôi sẽ là một họa sĩ tử tế” kẹt trong khung gỗ, lão đã quay trở lại và lao vào bọn làm hỏng tranh của lão. Lão bị đánh cho nhừ tử rồi nằm vật ra đất, nhìn trời và ước ông trời làm người ta say như lão một lần. Ai dè, lời nguyện cầu thành sự thật. Trời đổ một cơn mưa mang hơi men, khiến tất cả mọi người đều say. Người nói, kẻ cười, người nhảy múa, kẻ lao vào nhau với ham muốn xác thịt trần trụi. Tất cả khi say dường như thành mất trí, sống với bản năng hay khát khao thầm kín nhất. Trên sân khấu dã chiến, có người tán dương lão, có người mỉa mai lão, rồi tất cả lại lao vào đánh nhau vì bất đồng quan điểm. Giữa khung cảnh hỗn loạn đó, lão quay bước về nhà, nhận ra sự nhẫn nhịn chịu đựng và nỗi khổ tâm của vợ, nhận ra con mình rồi sẽ có ngày phải rời xa tổ ấm để lao thân vào nơi nguy hiểm mà lão vừa trải qua. Rồi lão nhớ lại quá khứ ở với cha, bị cha cấm đoán theo đuổi nghiệp vẽ và giây phút cuối đời ông dạy lão về “cơn say”. Truyện kết thúc với câu khích lệ của người cha trong quá khứ, vẳng lên bên tai lão “Đi đi con. Đi cho say để đời được đủ đầy.”
Có thể nói, hướng triển khai theo trình tự thời gian – không gian đan xen với hồi tưởng quá khứ không phải là một cách làm mới. Tuy nhiên, đặt nó vào bối cảnh truyện này, khi mà có quá nhiều hình ảnh và câu thoại mang ngụ ý, thì cách triển khai đơn giản này lại trở nên dễ theo dõi, dễ dàng phụ trợ để phát triển ý đồ của tác giả.
4. Nhân vật
Đối với cá nhân tôi, nhân vật lão họa sĩ được xây dựng khá thành công. Có một điều đặc biệt trong lối xây dựng nhân vật mà tôi cảm nhận được, đó là tác giả không quá tập trung đi miêu tả ngoại hình hay cử chỉ, hành động của họ. Ngược lại, bạn liên tục đặt nhân vật vào các tình huống khác nhau để nhân vật buộc phải hành động. Từ chính những hành động ấy, độc giả hiểu được tính cách, con người và sự trăn trở trong lòng nhân vật. Ví dụ như ngay đoạn đầu, lão họa sĩ bị đuổi ra, cái cách lão ta nhìn vào ánh sáng của khe cửa “tần ngần nhìn sợi vàng rỉ ra dưới khe cửa, luyến tiếc khoảng trời đam mê còn kẹt lại ở trong kia” thể hiện rõ sự nâng niu, trân trọng mà lão dành cho cái nghề này. Tiếp theo là tình huống ở quán nhậu, khi tranh bị lũ bặm rượu ngã vào, lão cự nự lại luôn nhưng không dám đánh chúng nó vì biết sức mình có hạn. Nhưng rồi cú hích đến, lão mò được tờ giấy “Tôi sẽ là một họa sĩ tử tế” kẹt trong khung tranh khiến sự xấu hổ với chính mình trong quá khứ bùng lên và thúc đẩy lão quay lại sống mái với đám ban nãy. Hai tình huống này chỉ là hai tình huống khởi đầu ở trong truyện. Xuyên suốt truyện ngắn, bạn còn đặt nhân vật vào nhiều tình huống khác nữa, như khi đối đáp với đám người say, người tung hô cổ vũ, kẻ mỉa mai, rồi khi lão quay về nhà đối mặt với vợ, khi lão nhớ lại quá khứ ở với cha, vân vân. Tất cả nhữn tình huống nhỏ này khiến nhân vật phải xử lý và hành động, phải bộc lộ suy nghĩ cá nhân, cho nên vô hình trung khiến nhân vật hiện ra trước mắt người đọc vô cùng sinh động, có hồn. Đây cũng là một trong những cách xây dựng nhân vật mà cá nhân tôi đánh giá cao. Tôi thích kiểu viết “nói ít làm nhiều”, để nhân vật có đất diễn thay vì tác giả đi nói hộ cho nhân vật.
5. Thông điệp truyền tải
Như đã nói ở trên, truyện ngắn “Trời đổ cơn say” động chạm đến nhiều chủ đề khác nhau, nhưng nổi bật nhất có thể đúc kết lại chính là niềm đam mê trong cuộc sống. Đam mê thứ gì là hết lòng với nó. Nhưng đam mê nhiều lúc cũng có hai mặt, hoặc là khiến ta trở nên cuồng si đến độ lú lẫn, không còn giữ lại được cái tâm lúc đầu, đồng thời còn liên lụy đến người thân, hoặc là khiến ta thăng hoa mãi trong hũ rượu ngon ngọt. Đoạn kết truyện cũng chỉ cho người đọc một con đường, đó là hai mặt của đam mê đều do ta làm chủ, do ta quyết định. Và có đam mê cái gì đi nữa thì cũng không nên vị kỷ mà nên có một mái ấm để quay về, để được che chở và sẻ chia. Đối với tôi, đây là một thông điệp mang tính chữa lành.
Bên cạnh thông điệp lớn đó, truyện còn có thêm một số thông điệp nhỏ khác, như là về tình thương của cha mẹ với con cái, sự hiểm nguy ngoài xã hội phức tạp khi mà con người dễ dàng thượng cẳng chân hạ cẳng tay với nhau vì bất đồng quan điểm. Tuy nhiên, những thông điệp nhỏ này đều dừng ở mức vừa phải, không chiếm quá nhiều dung lượng nên có thể dễ dàng tiếp cận độc giả.
6. Hành văn
Không khó để thấy được tác giả đã có cho mình một định hình phong cách riêng. Bạn tả, kể đan xen nhuần nhuyễn. Dùng từ phong phú và rất đắt, ví dụ như “cái bóng rách rưới”, “khoảng hở của đêm sâu”, “sợi chỉ vàng rỉ ra dưới khe cửa”, “nặng nề rũ nước gục xuống”, vân vân. Có một điều trong cách hành văn của bạn tác giả này khiến trải nghiệm đọc của tôi đạt đến độ thỏa mãn, đó chính là bạn ấy rất thông minh trong cách kiểm soát nhịp độ câu văn. Ví dụ “Mưa, ào ào đổ, đột ngột”, một câu với nhịp như vậy khiến người đọc cảm nhận được ngay lập tức cái nhanh chóng ập đến của cơn mưa rào. Hay như “Thế là xong một cuộc đào thải, gọn.” từ “gọn” chơ vơ một mình ở cuối khiến người đọc cảm nhận được ngay sự dè bửu mà những người ở phòng trưng bày dành cho lão. Điều này chứng tỏ hiệu ứng từ nhịp độ câu văn đem lại cho tổng thể câu chuyện là không hề nhỏ. Mong rằng tương lai tôi sẽ còn có thể đọc được thêm nhiều tác giả để tâm đến vấn đề này giống như Mặc Phong Lữ.
Một điều nữa khá đặc thù trong cách hành văn của tác giả ở truyện ngắn này là cách thể hiện cảm xúc cho nhân vật. Ngoài thán từ và câu cảm thán ra, bạn dùng nhiều câu điệp cấu trúc và câu hỏi tu từ. Ví dụ như “Hắn muốn mình cũng được tử tế với, ăn năn với, sống làm người với, nhân lúc hắn còn tỉnh để làm người được.” , “Có kẻ… Có kẻ… Có kẻ…” Sự xuất hiện của những câu văn mang lối viết này không nhiều, đủ để khiến khuấy động cảm xúc của người đọc.
7. Đôi điều tiếc nuối
Như đã nói ở phần “Cái nhìn tổng quan”, cảm nhận của cá nhân tôi sau khi đọc truyện ngắn này xong vẫn dừng lại ở việc liên tưởng nó đến một bài nghị luận xã hội với sự xuất hiện liên tục của các tình huống nhỏ là các dẫn chứng chứng minh cho một luận điểm lớn. Điều khiến tôi có cảm giác như vậy có lẽ nằm ở thoại của nhân vật trong truyện. Thoại của các nhân vật trong truyện này mang tính văn chương cao, không phù hợp với lời ăn tiếng nói hằng ngày, cho nên vô hình trung khiến tôi cảm thấy rất lạ lẫm, có đôi chỗ còn mang nặng tính giáo điều và tính định hướng. Ví dụ rõ ràng nhất là thoại của người cha khi nói chuyện với lão họa sĩ: “Đời người cũng như một cơn say thôi, con ạ. Rượu làm người ta say. Tình cũng làm người ta say. Tiền làm người ta say. Đam mê cũng làm người ta say. Mỗi người sẽ sảy chân vào một hũ rượu rồi cứ thế mà say hết đời. Đã sống là sẽ say, phải say thì mới sống được. Bởi tỉnh táo thì đau khổ lắm. Không ai tỉnh táo mà lao vào đời để chịu khổ, không ai tỉnh táo mà lại cuồng nhiệt bất kể nỗi đau, Con người mà, ai cũng nhút nhát và sợ hãi cả.”