CHƯƠNG 10: MẸ Ở BỜ SÔNG

Gió ngoài sông thổi ngược lên từng cơn ràn rạt, cuốn theo mấy cọng rác dừa khô lăn tròn trên mặt đường đất. Mùi đám cưới nhà ông Tư với tiếng loa sắt rè rè phát đĩa nhạc tạ tình bị gió xô dạt lại phía sau lưng, loãng dần rồi nhường chỗ cho tiếng nước vỗ dưới mấy chân kè đá bến đò cũ. Bạn xốc lại quai cặp sờn chỉ trên vai, đưa mu bàn tay quẹt ngang chóp mũi cay sè vì bụi cát. Chiếc dép đỏ bên chân trái ôm khít khao, còn chiếc dép xanh to bè của mẹ bên chân phải cứ chốc chốc lại tuột gót, bạn phải co quắp mấy ngón chân lại để giữ cho mũi dép khỏi sục xuống mấy hố gà.

Đến khúc sông cạn gần bến đò, cảnh tượng quen thuộc của xóm bến nước hiện ra dưới bóng mấy rặng dừa nước nghiêng nghiêng. Bến giặt giũ công cộng đông nghẹt người xúm xít. Nước ròng để trơ ra những bậc thềm đá xanh đóng rêu trơn trượt. Mấy cái thau nhôm to đùng kê san sát trên những phiến đá phẳng lì. Bọt xà bông giặt đồ trắng tinh dạt từng cụm bồng bềnh ven mép nước rồi tan biến theo con sóng nhỏ.

Thím Bảy xóm Dưới đang ngồi xổm vò cái quần tây vải dệt dày cui, bọt xà bông dính trắng xóa hai bên cẳng tay. Bên cạnh thím, chị Lành con bác Năm vừa vắt ráo chiếc khăn trải bàn hoa hồng vừa liến thoắng chuyện trò:

"Hồi hôm tui qua phụ bên nhà chú Tư gọt củ cải muối, thấy đồ đạc người ta sắm sửa cho con dâu mới mà phát mê luôn đó thím! Đôi hoa tai vàng hai mốt* đúc hình bông mai tinh xảo ghê nơi! Chú Tư đãi tới ba mươi bàn lận, rạp cưới thuê tuốt ngoài chợ huyện chở về."

Thím Bảy ngừng tay vò đồ, giơ cẳng tay áo ướt nhẹp lên chùi trán rồi với cái gáo dừa múc nước sông dội ào ào lên đống vải dày:

"Con nhỏ Út Bông lấy chồng được về miệt vườn cây trái Tiền Giang thì ấm thân rồi. Nhà người ta buôn bán cau khô có tiếng tăm, nghe đâu có cả ghe tải năm tấn chạy mối đường dài. Chỉ tội nghiệp chú Tư, con gái lớn gả đi xa xứ, nhà còn trơ trọi mỗi thằng út tưng tửng."

"Thì gả con gái lớn là vậy mà thím! Giữ miết làm sao đặng. Mai mốt tui lấy chồng cũng vậy thôi, mẹ tui biểu chừng nào gom đủ đôi ba chỉ vàng cho mượn lưng vốn rồi tính."

Hai người họ khúc khích cười, tiếng đập áo bằng chày giặt gỗ đánh chan chát xuống phiến đá làm bọt nước bắn tung tóe lên cả bờ cỏ. Một bà cụ đi gánh nước ngang qua, chiếc đòn gánh kĩu kịt trên đôi vai gầy guộc, dừng chân lại góp một câu về giá mớ rau cải sáng nay ngoài chợ rồi lại lắc lư quảy đôi thùng bước lên con dốc đứng. Góc bến nước rộn ràng tiếng cười giòn tan.

Bạn đứng trên gờ đất nhìn xuống một chốc rồi lẳng lặng quay gót. Bạn không muốn lội xuống bến đò lúc này. Mấy chị hay chọc bạn vụ hay trốn ngủ trưa đi lội mương bắt cá, thím Bảy lại còn hay méch mẹ chuyện bạn trèo cây hái trộm trái cây sau vườn. Bạn lội ngược qua con đường mòn phủ đầy bông cỏ may nhọn hoắt, len qua rặng dừa nước rậm rịt để đi ra khúc sông vắng phía doi đất bồi.

Khúc sông này nước chảy êm ru nhưng lòng sông sâu hun hút, dòng nước đục ngầu phù sa cuộn từng vòng tròn lững lờ trôi ra vàm rạch. Bãi bùn non thoai thoải mọc đầy những bụi rau muống biển* chằng chịt bò lan ra sát mép sóng.

Từ xa, bạn đã nhận ra chiếc nón lá rách chóp quen thuộc đang đặt nghiêng trên bờ cỏ xanh. Mẹ ngồi đó.

Mẹ ngồi một mình trên phiến đá cuội lớn nhô hẳn ra ngoài dòng nước chảy xiết. Mẹ không mang theo thau nhôm giặt đồ, cũng chẳng có đòn gánh hay thùng bọt nước như mấy cô bên bến đò. Mẹ mặc chiếc áo bà ba màu xám tro bạc phếch hai bên vai, hai ống quần xắn cao tới đầu gối để lộ đôi bắp chân ốm nhách bám đầy bùn đất. Đôi chân trần của mẹ thả hờ xuống mép nước, những ngón chân gầy guộc bấm chặt vào đám bùn non nhão ven bờ đá. Chiếc khăn rằn sờn chỉ mẹ vắt ngang đùi.

Bạn mừng rơn trong bụng, vội vã rảo chân chạy ào xuống mé bờ cỏ. Mũi chiếc dép xanh to bè của mẹ quét những vệt dài lẹt xẹt trên mặt cát. Bạn chạy tới bên cạnh phiến đá, ngồi thụp xuống bãi rau muống biển sát ngay bên chân mẹ.

"Mẹ! Mẹ ngồi đây làm gì một mình vậy mẹ?"

Mẹ không quay đầu lại, hai mắt mẹ vẫn chăm chú dòm xuống mặt nước đục ngầu đang dập dềnh bèo tây* trôi xuôi. Tiếng sóng vỗ ì oạp vào kẽ đá át mất tiếng bạn gọi. Bạn đưa tay kéo kéo gấu quần xắn cao của mẹ, miệng bắt đầu liến thoắng kể lể chuyện lộn xộn từ sáng tới giờ:

"Hồi nãy con ghé trường nè mẹ. Trường vắng tanh vắng ngắt hà, cái Lan bữa nay lại chơi nhảy thun với đám con Cúc. Tụi nó cãi nhau ỏm tỏi rồi con Lan lại giận dỗi bĩu môi y chang hôm trước. Con còn giữ viên bi ve xanh lá trong túi áo nè mẹ, lát nữa con đem qua cho nó là nó hết giận liền chớ gì. Với lại mẹ biết hôn, đám cưới chị Út Bông con chú Tư xôm tụ dữ lắm! Người ta dựng rạp to đùng, có cả máy hát mở đĩa tạ tình hát lớn ơi là lớn! Con chó nhà chú Tư bị cột xích sau gốc mít, nó thấy con cái nó sủa ầm ĩ luôn! Chắc tại đám cưới đông người lạ quá nên nó bực mình sủa bậy đó mẹ."

Hai bàn tay xương xẩu của mẹ nắm chặt lấy mép vạt áo bà ba, siết mạnh đến mức những khớp ngón tay gồ lên trắng bệch. Gió sông thổi tạt vào bờ làm mấy lọn tóc mai bay lòa xòa trước trán mẹ.

Bạn ngước cổ lên nhìn mẹ, thấy mẹ không mắng mỏ chuyện bạn trốn nhà đi chơi từ sáng, trong bụng bạn liền nghĩ chắc mẹ đang mải tính toán chuyện tiền nong mùa màng. Bạn đưa hai bàn tay nhỏ xíu áp vào cẳng chân mẹ:

"Con cá lia thia mang lửa con bắt chiều hôm qua đẹp hôn mẹ? Sáng nay con thấy mẹ đem cái chai xá xị để trên bệ cửa sổ nhà trước rồi. Con cá đó khỏe re luôn, nó bơi quạt nước hoài à. Chiều nay con bắt thêm vài con lăng quăng ngoài lu nước bỏ vô cho nó ăn nghen mẹ!"

Từng đợt gió từ mặt sông ùa vào cuồn cuộn, cuốn theo mùi sình bãi bồi tanh nồng xộc thẳng lên mũi.

Đột nhiên, vai mẹ run lên từng cơn giật nhẹ.

Mẹ cúi gập người xuống, hai bàn tay buông mép vạt áo ra rồi bưng lấy mặt mình. Từ trong kẽ ngón tay thô ráp của mẹ, những giọt nước mắt trào ra, rớt tí tách xuống phiến đá xanh lấm tấm rêu. Mẹ không phát ra tiếng khóc to, mẹ chỉ cắn chặt môi dưới, hơi thở ngắt quãng thành từng tiếng nấc nghẹn ngào làm rung cả lồng ngực gầy guộc.

Bạn hoảng hồn buông chân mẹ ra, đứng bật dậy trèo lên phiến đá cuội. Bạn chưa từng thấy mẹ khóc như thế này bao giờ. Mẹ ngày thường dữ đòn lắm, chỉ cần bạn làm sứt mẻ cái chén ăn cơm hay đi chơi về trễ là mẹ đã xách cây roi dâu rượt đánh đòn lằn mông. Người lớn mà khóc thì chắc chắn là có chuyện gì to tát ghê gớm dữ dằn lắm.

Bạn chồm người tới, vòng hai tay ôm lấy bắp tay của mẹ, áp trán mình vào lớp vải áo bà ba thô ráp:

"Mẹ sao vậy mẹ? Mẹ đau ở đâu hả mẹ?"

Mẹ không trả lời, bắp tay mẹ lạnh ngắt dưới lớp vải mỏng. Bạn cuống quýt đưa tay xoa xoa mu bàn tay nổi gân của mẹ, trong đầu đứa con nít bắt đầu lục lọi những lý do mà bạn từng nghe người lớn trong xóm bàn tán:

"Có phải... có phải tại cha hổng chịu gửi tiền về mua phân bón cho ruộng bắp phải hôn mẹ?" bạn mếu máo dỗ dành. "Bác Ba bên xóm Cây Me nói gạo dạo này lên giá dữ lắm, mẹ đừng có lo nghen mẹ. Con hổng đòi ăn bánh bao bà Sáu nữa đâu! Từ rày con chỉ ăn cơm nguội chan nước mắm kho quẹt thôi hà, con hổng đòi tiền mẹ mua kẹo kéo nữa đâu mà mẹ khóc!"

Bạn càng nói, người mẹ càng cúi rạp xuống thấp hơn. Cả thân người mẹ co cụm lại trên phiến đá, hai bàn chân bấm sâu hơn vào lớp bùn nhão ven nước như muốn ghì chặt lấy đáy sông. Chiếc khăn rằn rớt khỏi đùi, rơi xuống mép nước ven bờ, bị một đám bèo tây dạt vào vướng chặt lấy những sợi chỉ sờn.

Mẹ đưa vạt áo lên quẹt ngang hai hàng nước mắt ướt đẫm gò má sạm đen. Mẹ hít một hơi thật sâu, lồng ngực phập phồng. Mẹ không nhìn phiến đá nơi bạn đang đứng, mẹ chỉ nhìn đăm đắm vào đám bèo tây dập dềnh mép nước một đỗi rất lâu.

Rồi mẹ chống tay lên đầu gối, đứng dậy. Mẹ cúi xuống nhặt chiếc nón lá rách chóp dưới cỏ đội lên đầu, cài lại quai nón bằng sợi dây vải đen mẹ mới khâu lại đêm qua.

Mẹ đưa mắt nhìn về phía ngọn dừa nước ven bờ, cất tiếng gọi rất khẽ:

"Về nhà thôi con, trưa trật rồi..."

Bạn nghe mẹ giục về thì mừng rỡ vô cùng, nghĩ ngay là mẹ đã nguôi cơn buồn chuyện tiền nong với cha rồi, trong bụng bạn nhẹ bẫng đi một nửa. Bạn vội vã nhảy tót xuống phiến đá, hai bàn chân xỏ vào đôi dép cọc cạch rồi chạy ùa theo.

Mẹ bước lên con dốc đất, một tay giữ chặt lấy quai nón lá để gió khỏi thổi bay, tay kia buông thõng bên hông, ngón tay cái vẫn vô thức miết miết vào vạt áo ướt nhẹp nước mắt. Dưới chân phiến đá trơ rêu, chiếc khăn rằn cũ sờn chỉ vẫn dập dềnh mắc kẹt giữa đám rễ lục bình tím ngắt, con nước ròng từ từ kéo nó chìm dần xuống đáy bùn phù sa.

CHÚ THÍCH

*Vàng hai mốt: Loại vàng trang sức truyền thống ở miền Tây có độ tuổi tương đương vàng chín mươi phần trăm, màu vàng đậm, người nhà quê xưa hay chắt chiu sắm làm của hồi môn gả con gái.

*Rau muống biển: Loài dây leo dại mọc bò lan trên các bãi cát hoặc bờ bãi đất bồi ven sông rạch Nam Bộ, thân tím dẻo dai, hoa màu tím nhạt hình chuông.

*Bèo tây: Tên gọi khác của cây lục bình, loài thủy sinh trôi nổi rậm rạp trên các sông rạch miền Tây.