Sau khi rời khỏi ngôi nhà sàn của người đàn ông nuôi cá, Định chở tôi đi thêm một quãng nữa vào sâu trong bản. Con đường đất dần hẹp lại, hai bên là những bụi tre và thỉnh thoảng là tiếng nước chảy róc rách từ khe suối nào đó. Tôi vẫn ngồi sau xe, lòng ngổn ngang những điều vừa chứng kiến.
Người đàn ông ấy, từ một kẻ nghiện ngập từng bị cả làng xa lánh, giờ đây đã là chủ của một trang trại nuôi cá lồng, nụ cười hiền lành và ánh mắt sáng rõ. Khi Định giới thiệu tôi, ông ta đã bảo: "Cô nhà báo cứ viết đi, viết cho nhiều vô em nà. Viết để người ta biết cái thằng nghiện còn bỏ được, dính cái 'H' thì vẫn sống khỏe re, miễn là đừng có buông tay. Nhìn tui đây nè, người thật việc thật đây chứ đâu. Hồi đó tui còn nát hơn nhiều người, rứa mà giờ nuôi cá lồng, nuôi gà, sống khỏe re. Cô nhớ viết cho thiệt vô nghe, đừng có vẽ vời ra chi hết."
Tôi hỏi Định: "Anh có thấy mình trong câu chuyện của ông ấy không?"
Định im lặng một lát, rồi đáp: "Có chứ. Mỗi lần gặp được một người như chú ấy, anh lại nhớ về những lần mình thất bại. Nhưng đường của anh còn dài hơn, quanh co hơn. Chú ấy đứng dậy nhanh. Còn anh thì phải trả giá nhiều hơn."
Anh dừng xe bên một con suối nhỏ, nơi có tảng đá phẳng như một chiếc ghế tự nhiên. Chúng tôi xuống xe, ngồi nghỉ. Định với tay vốc nước suối rửa mặt, rồi ngồi xuống bên tôi. Gió từ khe núi thổi lên mang theo hơi nước mát lạnh. Xa xa, tiếng chim rừng vọng lại từng hồi.
"Lúc nãy anh nói năm 2007 có chuyện xảy ra. Chuyện gì vậy anh?"
Định xoay xoay chai nước trong tay, hồi lâu mới lên tiếng. "Năm nớ anh đang đi làm thuê tận trong Quảng Nam. Tự dưng dạo ấy thấy cái người hắn mỏi mệt, sốt hâm hấp rồi nổi hạch đầy cổ. Anh có tìm hiểu qua sách báo trước rồi, nhìn cái là biết ngay dấu hiệu thời kỳ đầu của cái bệnh ni. Thế là anh xin ông chủ cho nghỉ ít bữa, bắt xe ra ngoài Đà Nẵng thử máu xem răng."
Tôi nín thở. "Và anh phát hiện ra mình bị nhiễm HIV?"
Định gật đầu, giọng bình thản đến lạ. "Đúng như anh đoán. Trước khi đi xét nghiệm anh đã biết mình bị rồi. Nếu may ra mà không bị thì đó là kỳ tích, còn không thì cũng đã xác định trước."
"Anh có suy sụp không?"
"Anh còn cười với bác sĩ nữa. Anh bảo có gan ăn chơi thì có gan chịu. Nghĩ lại anh lỳ thực sự đấy. Bác sĩ bảo giờ có thuốc rồi, uống vô sẽ ổn định. Anh bỏ ngoài tai, xác định không uống thuốc. Anh vẫn đi làm, vẫn chơi ma túy, vẫn sống như chưa có chi xảy ra. Anh nghĩ đời người ai cũng phải chết một lần, chết sớm hay muộn thì cũng rứa, phó mặc cho ông trời. Căn bệnh có khỏi được không? Không quan trọng. Việc bệnh thì vẫn bệnh, việc chơi vẫn cứ chơi."
Tôi nhìn anh, có một sự bất cần đến lạnh lùng trong cách anh kể. "Nhưng điều chi khiến anh thay đổi? Không thể chỉ có vậy được."
Định ngồi im rất lâu. Nắng trưa xuyên qua tán lá, đốm đốm trên mặt đất. Khi anh cất tiếng, giọng anh khàn đi, như thể từng chữ đều nặng nhọc. "Có lần anh về nhà, lúc ni anh biết mình dính H rồi mà đã dám nói với ai mô. Anh sang nhà bác ruột chơi, bác trai là anh trai đầu của bố anh ấy. Hai bác cháu vẫn ngồi uống nước, nói chuyện bình thường rứa thôi. Đến lúc anh chào bác để đi về, vừa mới bước xuống mấy bậc cầu thang thì tự nhiên nghe tiếng 'choang' một cái dưới bếp..."
Tôi thấy lòng mình thắt lại, nhưng không dám hỏi dồn. Tôi chỉ khẽ nói: "Anh kể tiếp đi."
"Tiếng vỡ ly. Cái ly anh vừa chạm môi uống nước. Anh chạy vô, thấy bác trai, bác gái đang lúi húi lấy bao gói kín nó lại, đem đi vứt. Họ sợ... Sợ cái ly có vi-rút. Anh đứng trân trân, không nói được một lời. Nước mắt cứ chực trào ra, phải nuốt ngược vào trong. Đêm đó về nhà, anh khóc. Khóc ròng rã suốt đêm. Đó là lần đầu tiên anh cảm nhận được sự kỳ thị nó tồn tại trong xã hội ni. Đau lắm em ạ. Đau hơn cả cái chết."
"Nhưng họ là người nhà của anh mà."
"Chính vì là người nhà nên mới đau. Người dưng ngoài xã hội họ sợ, họ xa lánh, mình còn hiểu được. Nhưng đây là anh trai của bố, là ruột thịt. Anh không hiểu tại răng họ lại không hiểu cho anh. Tối đó anh nằm nghĩ, nghĩ mãi. Rồi đến khoảng mười một mười hai giờ đêm, anh cầm một sợi dây thừng, lủi thủi đi ra cây khế cách nhà khoảng hai trăm mét."
Tôi nín thở.
"Anh trèo lên, buộc dây, định quàng vô cổ. Ngay lúc đó, anh nghe tiếng khóc của mẹ ngay đằng sau. Mẹ đã không ngủ nguyên đêm đó, mẹ đã thức để theo dõi xem anh làm chi."
Tôi thấy mắt mình cay cay. "Mẹ anh nói chi?"
"Mẹ khóc, bảo: con ơi, người ta có đối xử với con như thế nào thì kệ người ta đi. Miễn sao bố mẹ không bỏ con, con đừng làm như rứa. Con là nguồn sống của bố mẹ."
Tôi quay mặt đi, không dám để anh thấy mình rơm rớm. Định ngồi yên, ánh mắt xa xăm. "Đêm đó anh với mẹ nói chuyện khoảng mười, mười lăm phút. Rồi anh từ bỏ ý định tự sát, về nhà với mẹ. Đêm đó anh không ngủ luôn. Đến sáng hôm sau, những câu hỏi cứ len lỏi vô đầu anh. Tại răng mày cứ nghỉ rồi chơi, chơi rồi nghỉ? Bao nhiêu lần thấy mẹ khóc rồi? Tại răng vẫn không thể từ bỏ được?"
"Em nghĩ ai ở trong hoàn cảnh của anh cũng sẽ tự hỏi như vậy. Nhưng không phải ai cũng đứng dậy được."
"Anh cũng không đứng dậy ngay. Nhưng hình ảnh mẹ khóc dưới gốc cây khế đêm đó không bao giờ rời khỏi tâm trí anh. Nó như một cái neo, giữ anh lại mỗi khi anh muốn buông." Anh ngừng một chút. "Thôi, mình đi tiếp đi em. Anh còn phải ghé thêm vài nhà nữa."
Tôi gật đầu, đứng lên theo anh. Khi xe nổ máy, tôi ngồi sau lưng anh, lòng vẫn chưa hết bàng hoàng.
Chúng tôi rời bản nhỏ khi mặt trời đã đứng bóng. Định chở tôi quay trở ra con đường chính, nhưng thay vì về thẳng trạm y tế, anh rẽ vào một lối mòn nhỏ dẫn lên một quả đồi thoai thoải. Ở đó có một tảng đá lớn bằng phẳng, nhìn xuống thung lũng xanh thẫm. Anh dừng xe, bảo tôi xuống nghỉ chân.
"Đây là chỗ anh hay ngồi mỗi khi cần nghĩ ngợi điều chi." Anh nói, mắt nhìn ra xa. "Từ hồi làm công việc ni, thỉnh thoảng anh lại ghé qua. Em thấy chỗ ni thế nào?"
"Đẹp quá anh, yên tĩnh nữa. Ở Vinh làm gì có chỗ nào như ri. Em mà có chỗ như ni chắc tuần nào cũng ra ngồi."
"Thì em cứ ra đây, anh cho ngồi ké."
Tôi cười, ngồi xuống bên cạnh. Gió từ thung lũng thổi lên mơn man trên má. Tôi hỏi khẽ: "Sau đêm đó, anh có nói với mẹ về bệnh của mình không?"
"Có. Anh nói hết. Mẹ không sợ, không xa lánh. Mẹ chỉ khóc và bảo: con cứ uống thuốc đi, mẹ sẽ ở đây với con. Từ đó mẹ là người duy nhất anh có thể dựa vô. Mỗi lần muốn bỏ cuộc, anh lại nghĩ đến mẹ. Anh không thể để mẹ khóc thêm một lần mô nữa." Anh ngừng một chút, rồi hỏi tôi: "Em có hay tâm sự với mẹ không?"
"Có chứ anh. Mỗi lần em buồn hay stress công việc, em đều gọi về cho mẹ. Mẹ em không nói nhiều, chỉ hỏi con ăn cơm chưa, con có mệt không. Mà nghe giọng mẹ là em thấy đỡ hẳn."
"Ừ, mẹ nào cũng giống mẹ nào." Định mỉm cười. "Nhưng mà nói thật với em, sau cái đêm đó, anh vẫn chưa thay đổi được ngay đâu. Anh vẫn sống vật vờ, vẫn chơi, vẫn nghiện. Chỉ khác là trong đầu anh luôn có tiếng khóc của mẹ. Nó cứ lởn vởn, không tha."
Tôi nhìn anh. "Vậy bước ngoặt thực sự đến khi nào?"
"Bước ngoặt đến vào năm 2011." Anh xoay xoay chai nước trong tay. "Năm đó anh tự viết cái đơn xin đi trại luôn. Lần ni khác hẳn cái lần cai ở nhà dạo trước. Hồi trước là anh bị ép, để bố mẹ phải chạy vạy cầu cứu khắp nơi, rồi mẹ phải dìu anh đi vệ sinh như đứa trẻ lên ba rứa. Còn lần ni, chính cái đầu anh muốn đi. Anh thừa biết nếu mình không tự quyết cái đời mình, thì có nhốt trong trại mười năm, ra ngoài cũng chứng nào tật nấy thôi em."
Anh dừng lại, ánh mắt nhìn xa xăm về phía thung lũng. Gió thổi qua kẽ đá, mang theo tiếng lao xao của rừng già. "Nhưng mà em biết không, lắm khi anh cứ ngồi nghĩ: giá mà không có cái đêm dưới gốc cây khế tê, không nghe tiếng mẹ khóc, thì chắc chi anh đã tự viết cái lá đơn đi trại đó. Hay là anh cũng chết dấp ở xó mô từ lâu rồi không biết. Nghĩ lại thấy mình còn may mắn chán em ạ. May vì có người mẹ không bao giờ buông tay. Dù thằng con trai của bà có hư thân mất nết đến mức mô, bà vẫn thức trắng đêm để canh chừng hắn."
Tôi không nói gì, chỉ lặng lẽ nhìn anh. Định quay sang tôi, cười nhẹ. "Mình đi tiếp đi em. Em còn muốn gặp thêm nhiều người nữa mà."
Tôi gật đầu, đứng lên theo anh. Xe bon bon xuống đồi, bóng nắng đổ dài trên con đường đất. Tôi biết câu chuyện của Định vẫn còn nhiều nữa, nhưng ít nhất tôi đã hiểu, vì sao anh có thể kiên nhẫn đến vậy với những người nghiện, những người nhiễm HIV mà anh gặp. Bởi anh đã từng ở đúng chỗ của họ, và đã suýt chết ở đó, nếu không có một bàn tay kéo lên.