Trở về giữa lòng Hà Nội

Đồ đạc mang từ Nam ra Bắc chỉ có vài bộ quần áo, chiếc xe đạp Thống Nhất mà bố để lại cho cậu dùng, một chiếc quạt con cóc và một cái bàn là Liên Xô đã gần hỏng. Cậu đạp xe về từ bến đỗ, một tay ôm trọn các thứ vào lòng, một tay giữ lấy ghi đông, vừa đi vừa nghĩ ngợi lung tung một vài thứ, tiện thể ngắm nghía phố phường Hà Nội mà đã lâu lắm rồi, cậu mới có dịp tận hưởng.

Trời mới sang thu được mấy ngày, cơn gió se lạnh mơn man trên làn da khoẻ khoắn đã rám nắng. Việt Bắc đạp nhanh hơn, hít thật sâu bầu không khí sảng khoái ấy mà cười thích thú. Những đám trẻ con cùng thanh niên chạy đua nhau, bám cả lên tàu điện leng keng để tiện đi nhờ qua vài con phố. Các bác thợ xẻ gỗ cùng những người bơm vá lốp xe dọc vỉa hè, đúng là hơi thở ấy rồi. Việt Bắc bồi hồi nhớ lại kỷ niệm xưa. Hà Nội cũng không thay đổi là bao, âu chỉ có sự thay đổi duy nhất là nét mặt tươi vui của mọi người khi ngày hoà bình đã tới.

Đạp tới phố Trần Khát Chân, chỉ còn lướt qua mấy căn nhà nữa là tới con phố Lò Đúc. Hàng cây sao đen kia rồi, chúng nó vẫn thẳng tắp hàng lối hai bên vỉa hè, rung rinh nhẹ tán cây như thể chào đón cậu trở về, dường như thân cây có to hơn lẫn tán lá dày hơn thì phải. Việt Bắc nhìn xung quanh không chớp mắt, cảm giác bồi hồi trong lòng như đang sôi sục thấy rõ, và nó chính thức vỡ oà khi khu xóm 45 thân yêu dần hiện ra trong tầm nhìn của cậu.

Trông thấy một cậu thanh niên cao ráo dắt xe đạp vào ngõ, bác Sĩ hàng xóm đang quét sân trước cửa nhà liền nhìn theo, nhíu đôi lông mày đã điểm xuyết một vài sợi bạc mà ngờ ngợ hỏi:

- Ô cái thằng này...? Mày con nhà ai đây? Trông quen quen.

- Cháu chào bác, bác không nhận ra cháu ạ? - Việt Bắc dừng xe một chút rồi nghiêng nhẹ đầu, nhìn bác Sĩ đã già hơn rất nhiều so với lần cuối cùng cậu gặp khi tất tưởi chạy về từ trường học. Ông để cây chổi sang bên cạnh rồi lại gần cậu hơn mà ngắm nghía, miệng cười ha hả rồi vỗ đôm đốp vào bờ vai rắn rỏi ấy.

- Á à, thằng Bắc đây mà! Ôi dồi ôi sao giờ mày đẹp trai thế? Lớn thế này rồi.

- Cháu tưởng bác quên luôn cháu rồi cơ? - Việt Bắc cười nói cùng bác. Bác Sĩ vẫn vỗ vai cậu rồi hỏi han thêm.

- Bố mày vẫn ở Nam hả? Sao có mình mày thế này?

- Bố cháu ra sau ạ, bác vẫn khoẻ là cháu mừng rồi, thế bác Diện có hay sang chơi với bác không? - Việt Bắc vừa đáp, vừa trêu ông vì cậu thừa hiểu trong xóm, bác Sĩ và bác Diện rất hay cãi nhau vì cái bể nước dùng chung của cả hộ, hơn nữa tên của hai người cũng bị cả xóm thi thoảng lôi ra đùa không ngớt. Bác Sĩ đánh mạnh vào vai cậu với giọng bực bội. Việt Bắc kêu oai oái.

- Mày cứ trêu tao! Cái lão già ấy chí choé suốt ngày như đàn bà. Đợi đấy mà bước được chân vào nhà tao.

Việt Bắc bật cười khi có vẻ "tình làng nghĩa xóm" cũng không thay đổi mấy. Cậu sau đó không trêu ông nữa, hỏi tiếp một vài điều mà cậu cảm thấy khá cần thiết vì đã lâu lắm rồi không ở đây.

- Giờ xóm mình có gì mới không bác? Chắc năm 72 bác không đi sơ tán mà vẫn ở lại đây suốt cho tới bây giờ đúng không ạ?

- Ờ, tao không đi đâu cả dù mấy lần cũng bị ép phải sơ tán đó, cũng may chúng nó không dội bom vào phố này. Nhưng đợt đó người trong xóm chuyển đi cũng nhiều, một vài người vẫn ở lại trong đó có tao.

Việt Bắc cúi chào bác Sĩ, cậu đạp xe đi sâu vào trong ngách, nhìn ngó xung quanh theo lời kể vừa rồi của ông mà tự suy đoán. Căn nhà đối diện ở ngay nhà cậu giờ đã thuộc về chủ khác, nghe nói ngôi nhà này được uỷ ban thu về để cấp lại cho người có công đặc biệt với cách mạng. Hiện tại chủ chưa tới ở nên vẫn để không.

Cậu nhìn chếch sang bên cạnh ở hướng bên phải từ nhà mình. Ngôi nhà ấy thậm chí còn bé hơn nhiều, trước đây đúng ra nó chỉ là cái kho để đồ linh tinh như chổi, khung sắt gỉ và bẫy chuột v..vv, nhưng không biết ai đã sửa lại nó cách đây ba năm và hiện tại, người đang ở là một thanh niên tên Phát đã gần ba mươi tuổi, rất hiếm khi về đây. Bác Sĩ nói rằng thanh niên ấy hay đội mũ cối, cầm cái điếu cày rồi ngồi trước cửa rít thuốc liên tục. Ánh mắt lừ lừ như có thù với cả thế giới nên chẳng ai dám lại gần bắt chuyện.

Quan sát một hồi, cảm thấy có lẽ đã tìm hiểu đủ, Việt Bắc mở cửa nhà rồi dắt xe đạp lẫn bê đồ đạc vào trong. Chín năm với một lớp bụi dày và mạng nhện chăng đầy ngóc ngách, cậu khẩn trương dọn dẹp rồi sắp xếp lại ban thờ, cẩn thận đặt ngay ngắn di ảnh của mẹ cùng bát hương. Đôi tay quệt đi mồ hôi, nhìn bà với tâm trạng phấn chấn.

- Mẹ ơi, chúng ta về nhà rồi ạ. Nay con đã lớn rồi, mẹ yên nghỉ và đừng lo lắng cho đứa con trai này mẹ nhé.

Luộc củ khoai lẫn quả trứng để ăn tạm cho đỡ đói, xong xuôi, Việt Bắc nằm thẳng cẳng trên sàn nhà rồi đánh một giấc vì đã thấm mệt. Ngày mai sẽ tiếp tục là một ngày mới, một ngày mà chính thức từ bây giờ, cậu sẽ tự thân một mình, tự bươn trải và sinh sống trên mảnh đất Hà Nội mà cậu đã thực sự trở về trong lòng nó.

...

Loa phường đánh thức lúc sáu giờ sáng, Việt Bắc vươn vai rồi tập chống đẩy một chút trước khi đi làm một số việc. Ngày hôm nay, việc đầu tiên cậu cần phải làm là ra phường khai báo tạm trú tạm vắng và xin cấp lại sổ hộ khẩu cho cả gia đình. Bước chân ra khỏi cửa, cậu cứ ngỡ sẽ là người đầu tiên được dùng nhà vệ sinh chung trong xóm, nhưng trước đó đã có hơn mười người đứng xếp hàng. Việt Bắc liền kinh hãi.

- Bác cho em đi trước cái, không chịu nổi nữa rồi? - Một bà ôm bụng nhăn mặt đứng ở vị trí thứ hai sốt ruột nói, bà ở hàng đầu giãy nảy.

- Chị từ từ đã nào, ai cũng kêu đau bụng thì nhường cho ai? Tóm lại là ai đến trước thì đi trước.

- Đi ỉa hay đi đái đấy? - Một ông trong hàng nói xổ toẹt.

- Đi đái thôi, nhanh ý mà.

Việt Bắc đứng ở hàng cuối cùng chỉ còn biết kiên nhẫn chờ đợi dù đã sắp đạt giới hạn chịu đựng. Không rõ tại sao người trong nhà vệ sinh kia làm gì mà mãi không xong khiến ai ở ngoài cũng khó chịu. Chợt có tiếng ngâm thơ rồi tiếng sột soạt vọng ra, lúc này cơn "thịnh nộ" của mọi người đã đạt tới cực điểm.

"Gặp lại em dưới cơn mưa rào mùa hạ
Lòng anh bỗng nhớ tới những kỷ niệm xưa,
Mưa rơi ào ào như dòng thác đổ
Bổi hổi bồi hồi... ự (tiếng rặn)... con tim vẫn thổn thức..."

Cụ Trang cao tuổi nhất ở xóm 45, sát vách nhà cậu nổi tiếng có tài làm thơ ca, nhưng hầu như những câu thơ chả theo vần điệu lẫn luật lệ nào cả. Điều đáng nói là sáng nào cụ cũng là người dậy sớm nhất, ngồi trong nhà vệ sinh đọc gần hết tờ báo rồi mới chịu ra ngoài. Bác Diện bực mình, tách hàng ra rồi đập cửa làm mọi người giật thót.

- Thôi thôi bác ơi, bác già rồi ngồi lâu ruột nó lòi ra ngoài đấy, bác ngồi ôn kỷ niệm với bà nào cháu không biết chớ ngoài này nhiều người cần xả nỗi buồn lắm rồi bác ơi!

- Đúng rồi chả biết ý biết tứ gì cả, già rồi để con cháu nó tôn trọng tí đi. Sáng nào cũng như sáng nào ai mà chịu được! - Bà Mai làm bên mậu dịch gắt gỏng thêm vào.

Cụ Trang ngồi bên trong thở dài, gấp lại tờ báo rồi chậm chạp bước ra. Cụ không quên cầm theo chiếc gậy ba toong dựng ở cạnh cửa rồi trở về nhà mà không nói năng gì trước những ánh nhìn vẫn tức tối của mọi người. Việt Bắc ngó theo bóng cụ đi khỏi, cách đây chín năm, cậu vẫn hay sang nhà cụ chơi, thi thoảng, cụ lại tặng cậu mấy quyển thơ của Nguyễn Bính chỉ bé bằng lòng bàn tay cụ. Giờ trong góc bàn học, cậu vẫn còn giữ dù nó đã mốc vàng ở gáy lẫn bám đầy bụi mà cậu chưa kịp lau chùi. Tuy đã có tuổi nhưng tính cụ vẫn vậy, yêu đời và không màng người khác mắng sa sả. Việt Bắc suy tư mà quên cả việc mình cần phải đi vệ sinh khi sắp đến lượt.

- Ơ... em là Bắc đúng không? - Một người con gái xếp hàng sau cậu, nhẹ nhàng cất tiếng. Việt Bắc quay lại. Dáng người mảnh mai cùng mái tóc dài đen óng, gương mặt trái xoan với các nét tựa diễn viên. Hàng tóc mái được tỉa kiểu cách càng tôn thêm vẻ đẹp của gương mặt cùng chiếc cổ cao trắng trẻo. Việt Bắc không thể ngờ rằng chị Hạ trong xóm, con bác Mai mậu dịch viên lớn lên lại xinh đẹp như vậy.

- Ô... chị Hạ đúng không ạ?

- Ừ, chị đây. - Xuân Hạ gật đầu, nụ cười rạng rỡ hầu như ai nhìn vào cũng phải xiêu lòng. - Em về lâu chưa? Bác Tiến đâu rồi?

- Dạ em... em mới về hôm qua ạ. Bố em vẫn ở trong Nam... mà chị xinh thật. Em mãi mới nhận ra chị đó. - Việt Bắc trầm trồ một hồi. Xuân Hạ bật cười, đưa tay lên ngại ngùng mà che lấy miệng. Bà Mai cùng một vài người hàng xóm vừa giải quyết nhu cầu xong xuôi, giờ mới để ý tới cậu, ai nấy đều khá bất ngờ khi thằng nhóc Việt Bắc còi dí ngày nào giờ đã thành thanh niên trai tráng thế này.

- Ô thằng Bắc, mày về lúc nào thế? Ôi dồi ôi đẹp trai thế này!

- Cái thằng này! Sao không qua chào các bác hả?

- Bố mày đâu rồi? Qua nhà bác ăn cơm nhé?

Những câu hỏi dồn dập, những cái vỗ vai lẫn cả những cái xoa đầu làm Việt Bắc thực sự ấm lòng. Đây chính là lý do tại sao, cậu lại yêu Hà Nội, yêu con phố và khu xóm của mình đến thế.

...

Mua tạm mấy cái quẩy nóng ăn vội cho bữa sáng, Việt Bắc xong việc ở phường lại đạp xe ra thẳng Đại học Tổng hợp. Giờ là hai giờ chiều, đang diễn ra tiết học nên sân trường vắng tanh. Cậu tìm tới phòng giáo vụ, gõ nhẹ cửa ba tiếng, một bà cô trạc tuổi ngũ tuần, hạ nhẹ kính lão xuống, nhíu mày hỏi:

- Em có chuyện gì đấy?

- Xin phép cô ạ... - Việt Bắc ngồi xuống đối diện rồi trình bày một hồi. Cậu đưa ra các giấy tờ lẫn thủ tục cần thiết, chờ đợi một lúc trong khi người phụ nữ ấy vẫn đang xem kỹ từng tí một.

- Vào miền Nam chín năm cơ à? Lâu nhỉ. Bố mẹ đều là cán bộ thoát ly, tham gia cách mạng năm 47... Nếu mà không có cái dòng này thì người ta lại tưởng gia đình cậu theo Nguỵ đấy. - Bà cô bông đùa. -... Thế hộ khẩu thường trú đâu?

- Dạ, em vừa mới đi làm lại ở phường. Họ hẹn hai tuần nữa mới có. Cô có thể nào châm chước cho em được xếp lớp luôn không ạ?

- Giờ các lớp bổ túc mới đang học được hai buổi rồi, xếp em vào sợ theo không kịp. Hơi khó cho cô ấy nên em thông cảm, đợi đầu tháng chín nhé.

Việt Bắc biết sẽ không dễ dàng gì dù giấy tờ có chuẩn chỉnh đến đâu đi nữa, lôi trong cặp ra cân đường hộp sữa đã chuẩn bị từ trước rồi nhẹ nhàng đặt lên bàn. Chưa bao giờ Việt Bắc cảm thấy mình phải đi hối lộ như vậy.

- Ấy không! Cất đi, các cán bộ mà biết là chết tôi! - Bà cô giãy nảy lên nhưng ánh mắt lại biểu hiện hoàn toàn ngược lại. Việt Bắc thừa hiểu suy nghĩ của người phụ nữ ấy, cậu nhanh tay nhét ngay vào gầm bàn của bà.

- Như này là không ai thấy rồi ạ. Trăm sự em nhờ cô nhé.

...

Ra khỏi phòng giáo vụ, Việt Bắc dạo quanh một lát ngôi trường đại học nổi tiếng bậc nhất của Hà Nội mà mình sắp vinh dự được đi học lại. Cậu tiến gần tới bảng tóm tắt thông tin hàng tháng của trường được dựng ở ngay trong khuôn viên. Đọc qua một vài bài, con mắt cậu dừng ở một tin áp chót khi không ngờ rằng chị Hạ hàng xóm cũng học cùng trường.

"Giải nhất liên hoan tiếng hát sinh viên đại học Tổng hợp - em Nguyễn Xuân Hạ..."

Ngẫm lại thì hồi bé, hai chị em cũng không thân thiết cho lắm, chỉ đi qua rồi chào nhau một tiếng, ban đầu cậu tưởng Hạ bằng tuổi mình nên xưng hô ấy tớ bình thường, nhưng khi phát hiện ra Hạ hơn cậu một tuổi, Việt Bắc đột nhiên thấy xấu hổ và từ đó hay tránh mặt.

Đang mải soi thì tiếng trống báo tan học, sinh viên ùa ra nườm nượp nhưng không đông tới mức kín sân. Việt Bắc trở lại chỗ gửi xe, lúi húi mở khoá xe đạp thì một tiếng nẹt bô từ phía sau rú lên, một vài sinh viên tò mò nhìn sang khi thấy bác bảo vệ cằn nhằn.

- Ôi dồi ôi cái cậu này, đã nói bao lần là ra khỏi cổng trường mới được khởi động xe cơ mà?

- Cháu xin lỗi, cháu không cố ý đâu nhưng cứ quen tay thôi ạ.

- Liệu liệu đấy, cứ tinh tướng đi!

Chàng thanh niên gật đầu với thái độ nhận lỗi, mái tóc dài bồng bềnh chẻ ngôi theo phong cách rất lãng tử, chiếc áo khoác Nato cùng quần bò cho thấy đây thực sự là một người có tiền có của. Chiếc xe Min khờ được dắt theo bên cạnh chưa lúc nào thôi hút sự chú ý của mọi người xung quanh.

Việt Bắc tạm bỏ chiếc xe đạp, cậu chạy theo người con trai ấy, sự xúc động dâng trào khi đã rất lâu rồi cậu mới được gặp lại.

- Cậu là Thu Đông có đúng không?