Những lá thư không hồi đáp.
Thành phố Hồ Chí Minh, 1981.
Sự hối hả và tấp nập trên từng con phố vẫn không thay đổi là bao sau sáu năm đất nước đã hoàn toàn thống nhất. Việt Bắc không thể nào quên được sự kiện năm 1975 khi ấy, tất cả người dân ào ra đường, ôm lấy nhau mừng rỡ dưới những hàng nước mắt ẩn chứa biết bao nhiêu xương và máu của đồng bào.
Gần chục năm trên mảnh đất Sài Gòn giờ đã được đổi tên, quen với mọi thứ nơi đây nhưng chưa bao giờ, Việt Bắc thôi không nhớ về Hà Nội. Cậu nhớ con phố ấy, khu xóm và cả hàng cây sao đen yên bình. Suốt gần mười năm qua, liệu nó có thay đổi gì nhiều hay không?
- Con đang nghĩ gì thế? - Ông Tiến vỗ vai con trai, cậu giật mình nhìn sang bố mà không hề để ý ông đã vào trong xưởng từ lúc nào. Đôi tay không quen đi găng vẫn đang mài dở bề mặt của pít tông[1].
- Không ạ. Mà dưới này nóng lắm, bố xuống đây có gì thế?
- Bố xem tiến độ công việc thôi. Một tiếng nữa là tan ca, con đợi bố rồi hai bố con mình cùng về nhé.
- Dạ. - Việt Bắc chào ông rồi tập trung hoàn thành nốt công việc. Chín giờ ba mươi lăm phút tối, cậu cùng ông trở về khu dành cho cán bộ nhân viên của nhà máy. Chi nhánh trong này không lớn nên nhà cho cán bộ cũng chỉ có một phòng đủ để sinh hoạt. Hai bố con từ Hà Nội vào đây, thoắt một cái cũng đã gần mười năm. Việt Bắc vừa đi học, vừa tham gia thanh niên xung phong. Tới năm mười bảy tuổi, cậu đành bỏ dở việc học, vào luôn nhà máy làm việc dưới sự dẫn dắt của bố vì sự thiếu hụt nhân sự trầm trọng. Đáng lẽ ông Tiến sẽ định về ngay sau khi đất nước thống nhất, nhưng các nhân viên lẫn đồng nghiệp ở đây không muốn ông đi vì rất đỗi quý mến, hơn nữa ông và Việt Bắc cũng đã dần ổn định nếp sống sinh hoạt, thành ra việc trở lại Hà Nội có chút đắn đo.
Bỏ nốt củ khoai đang cắn dở vào miệng, Việt Bắc uống một ngụm nước rồi trầm ngâm một lúc mặc cho bố vừa nhâm nhi nước chè, vừa đọc nốt tờ báo trong ngày. Suốt những năm tháng qua, hai bố con cũng chỉ qua loa bữa ăn rồi quay cuồng với công việc ở nhà máy, hỗ trợ luôn tay cho chiến dịch miền Nam. Khi đất nước thống nhất, tưởng rằng mọi thứ sẽ nhàn nhã một chút, nhưng các thiết bị phụ tùng lẫn ô tô bị hỏng hóc trong chiến tranh lại càng nhiều hơn, rồi cứ thế, cuộc sống của hai bố con trôi qua như một cỗ máy đã được lập trình sẵn. Cả ngày chỉ quanh quẩn ở xưởng, tối thì về nghỉ ngơi vì đã dành quá nhiều sức lực cho công việc.
- Tháng tới, con sẽ về Hà Nội bố ạ. - Việt Bắc đan hai tay vào nhau, ngước nhìn bố mình với sự kiên định khi thốt ra câu nói ấy. Ông Tiến ngẩng đầu lên với cặp mắt đã hằn rõ những vết chân chim qua cặp kính lão dày cộp, vẩy tờ báo với giọng điệu ngạc nhiên.
- Sao vội thế? Con có chuyện gì à?
- Không ạ. Chỉ là... con muốn đưa mẹ về ngôi nhà của chúng ta thôi.
Ông Tiến im lặng, đưa mắt sang ban thờ nhỏ cùng di ảnh của vợ mình đã nguội lạnh ở góc phòng. Ông sau đó thở dài, cảm thấy cuối cùng cũng đã tới lúc nên trở về với chính mảnh đất mà cả gia đình đã gắn bó.
- Vậy bố sẽ sắp xếp rồi trình đơn lên phòng tổ chức để chuyển con ra Hà Nội làm việc ở nhà máy, bố sẽ thu xếp rồi ra sau.
- Tạm thời con muốn ra Hà Nội để học tiếp lên Đại học. Tự con sẽ viết đơn xin chuyển sang làm ca đêm ạ. - Việt Bắc tiếp tục nói ra nguyện vọng, ông lại càng bất ngờ, đặt tờ báo xuống, nhìn con trai với cảm giác khác lạ.
- Như thế sẽ vất vả lắm đấy, vừa học vừa làm thì sao con chịu được?
- Con thanh niên rồi, còn bé bỏng nữa đâu bố. - Việt Bắc khẽ cười nhưng ẩn bên trong là tâm trạng không mấy vui vẻ, ông Tiến vẫn quan sát con trai, gặng hỏi thêm một câu. Bầu không khí bỗng dần trở nên tồi tệ hơn.
- Con... chắc là còn nhớ cô bé đó hả...?
- Bố đừng nói nữa ạ. - Việt Bắc có hơi to tiếng. Ông Tiến gật vội, đưa một tay lên để ra dấu ngừng hẳn câu chuyện. Việt Bắc đứng dậy, cậu cảm thấy có chút không phải khi đã quát bố như thế, hạ tông giọng xuống rồi đi tắm rửa.
- Con xin lỗi bố, bố ngủ sớm đi ạ.
...
Xách nước vào nhà vệ sinh rồi trút bỏ quần áo công nhân bám đầy bụi và mồ hôi. Việt Bắc dội liên tục sự mát lạnh ấy vào người để làm dịu đi tâm trạng ban nãy. Chín năm qua, cậu luôn chờ đợi một lá thư hồi âm từ Sim nhưng rốt cuộc, càng đợi lại càng chẳng thấy đâu cả. Khi bước chân tới miền Nam, vừa đặt hành lý xuống, cậu đã ngồi ngay vào bàn rồi viết thư cho cô bé, sự nhung nhớ lẫn tình yêu của một đứa trẻ con hồi đó vẫn còn rõ rệt trong tâm trí của cậu. Ông Tiến có hơi khó chịu bởi tình cảm thái quá của con trai, cậu còn hồn nhiên nhờ cả ông, ông lại càng bực mình.
- Bố ơi, bố ra bưu điện gửi lá thư này giúp con tới em Sim nhé?
- Cứ để đó đi, xong xuôi ổn định các thứ rồi bố làm. Vẽ chuyện quá!
Ba tháng trôi qua, cậu chờ nhưng chẳng thấy Sim hồi âm, hỏi lại bố mình trong khi ông vừa kết thúc công việc ở nhà máy với vẻ mặt mệt mỏi.
- Bố ơi, bố gửi lá thư của con rồi đúng không?
- Thư nào?
- Thư con nhờ bố gửi cho em Sim ấy ạ?
- Bố gửi rồi, sao thế? - Ông Tiến nhíu mày.
- Sao mãi mà em không hồi âm lại cho con nhỉ? - Việt Bắc thắc mắc trong sự sốt ruột.
- Đang chiến tranh loạn lạc thế này, con nghĩ thư từ Nam ra Bắc nhanh lắm à? Mà con bé ấy cũng quên luôn con rồi cũng nên.
- Không đúng! Bố không biết gì cả, em Sim sẽ không quên con đâu.
- Sao cũng được, giờ bố đi nghỉ đây, con đi học bài nhanh đi! - Ông Tiến gắt lên rồi trở về giường, Việt Bắc ấm ức ngồi vào bàn học. Cậu chẳng biết phải làm thế nào ngoài việc chờ đợi, đành cố che đi những giọt nước mắt khi nhớ về kí ức bên cô bé ngày nào.
Nửa năm rồi một năm trôi qua, Việt Bắc không đợi được nữa mà viết thêm một bức thư cho cô bé, cậu muốn biết tình hình của Sim lẫn tại sao lại không hồi âm gì cho cậu, hay có khi nào thư đã bị thất lạc rồi chăng?
- Con lại viết thư à? - Ông Tiến lau khô đầu khi vừa từ nhà tắm bước ra, tiện ngó qua bài vở của con trai. Cứ tưởng cậu đang học nhưng rốt cuộc lại là những dòng thư trẻ con ấy làm ông chướng mắt vô cùng. - Học thì không học, thư mới từ, con bé đó có hồi âm gì đâu?
- Chắc là thư bị thất lạc cho nên em mới không biết địa chỉ của con, con muốn gửi lại cho em ấy một lần nữa xem sao. Bố gửi đi giúp con nhé.
Ông Tiến nhắm nghiền mắt rồi thở dài ngán ngẩm, trở về giường nghỉ với một câu nói cho xong chuyện.
- Cứ để đó đi, tiện thì bố ra bưu điện gửi cùng tài liệu của cơ quan.
Thêm vài tháng nữa trôi qua, nhưng vẫn chỉ là sự mong ngóng tới hụt hẫng mỗi khi nhân viên bưu tá đi lướt qua khu vực cơ quan nơi cậu đang sinh sống cùng bố ngay bên trong. Đã mấy lần cậu chặn xe đạp của người ta, hỏi thông tin thư từ của Sim nhưng đổi lại chỉ là những cái lắc đầu. Cậu còn hỏi thêm khu vực mà Sim đang sinh sống liệu có xảy ra điều gì bất trắc hay không nhưng người bên bưu tá luôn khẳng định rằng không có gì xảy ra ở huyện Đan Phượng ngoài miền Bắc cả. Dần dần, cậu bắt đầu cảm thấy hoài nghi về Sim, về tình cảm mà cô bé đã dành cho cậu trong suốt tháng ngày đầy ắp kỉ niệm ấy. Nhưng hình ảnh về nụ cười của cô bé lẫn sự hồn nhiên, và thậm chí là cả cái thơm và nắm tay, Việt Bắc vẫn kiên định với lòng mình mà tiếp tục chờ đợi.
Nhưng... vẫn chẳng thấy một lá thư hồi âm nào cả...
Lẽ nào gia đình Sim có chuyện gì đó? Hay là chuyển nhà đi đâu rồi? Hay là Sim làm sao? Việt Bắc như phát cáu khi những câu hỏi ấy cứ lởn vởn trong đầu cậu. Sự khó chịu đã dần trở thành nỗi bứt rứt bám theo cậu thêm vài năm nữa. Cho tới khi Việt Bắc mười sáu tuổi, cậu lại tự mình viết thêm một lá thư để gửi cho Sim với sự thắc mắc lẫn mọi nỗi niềm cậu đã phải chịu đựng trong suốt quãng thời gian qua. Lần này cậu tự động ra bưu điện để đi gửi, và như thường lệ, vẫn là sự mong chờ dù cậu cảm thấy nó thật mong manh.
Thư đến vẫn sẽ gửi về nhà máy như mọi lần, cậu luôn hỏi bố về những lá thư mỗi khi thấy bưu tá đi tới văn phòng tiếp nhận, ngại khi đã hỏi họ quá nhiều lần tới mức họ phát ghét. Và sự hụt hẫng vẫn mãi còn đó, chẳng có gì ngoài tâm trạng buồn bã, hoài nghi và thất vọng.
Có lẽ đó chỉ là tình yêu của những đứa trẻ con, một thứ tình cảm ngây ngô, hẹn thề với lời hứa suông mà thôi. Việt Bắc thở dài, ngẫm nghĩ lại từng chút khi vào một ngày chiều đông ở sân sau của xưởng. Cậu đã dần thôi không mong đợi nữa. Ai rồi cũng phải lớn lên, và đương nhiên, kéo theo suy nghĩ cũng dần trưởng thành.
...
Ngày cuối cùng làm việc tại xưởng, Việt Bắc dọn dẹp cẩn thận, sắp xếp lại đồ nghề rồi đi chào từng cô chú lẫn các bác trong nhà máy. Ông Tiến khẽ ghé tai con trai, thì thầm vài điều như muốn cậu chú trọng tới việc ông đã rất hi vọng từ trước.
- Về Hà Nội rồi thì tranh thủ qua chào giám đốc nhà máy ngoài ấy nhé con.
- Con biết rồi ạ.
- Còn nữa, con gái của bác ấy kém con một tuổi đấy, có gì tiện thì qua gặp nói chuyện với em nó.
- Gặp làm gì ạ? Quen biết gì đâu mà nói chuyện hả bố? - Việt Bắc ngạc nhiên.
- Nghe bố đi!
Việt Bắc nhíu mày, ông Tiến vẫn vỗ vai cậu rồi quay sang nói cười với mọi người xung quanh trong buổi chia tay con trai mình. Cậu sau đó đã hiểu ý của bố, thú thực hiện tại cậu chẳng có tâm trạng nào để tìm hiểu và yêu đương. Chỉ im lặng gật đầu, nhưng gật đầu là một chuyện, có làm hay không thì tự cậu đã có kết luận cho chính mình.
Ra xe ca chạy đường dài để trở về Hà Nội, cậu ôm chặt lấy chiếc túi của mình, bên trong là tấm ảnh thờ của mẹ đã được cậu gói gọn cẩn thận. Bỗng có tiếng hát khẽ vọng lại từ cuối xe, một bà mẹ đang bồng con nhưng cậu không rõ là bé trai hay bé gái, cả hai cười khúc khích khi hát nối tiếp nhau.
"Bé bé bằng bông
Hai má hồng hồng
Bé đi sơ tán
Bế em đi cùng
Mẹ mua xe gỗ
Cho bé ngồi trong
Bao giờ chiến thắng cho bé về phố Đông..."[2]
Việt Bắc mỉm cười khi từng lời của bài hát lại gợi lên ký ức đi sơ tán năm nào của cậu. Sự quan tâm và chăm chút của bà Thoa khi ấy chợt hiện ra rõ mồn một khiến tâm trạng bỗng nhiên trùng xuống.
"Mẹ con mình về Hà Nội mẹ nhé. Hoà bình rồi mẹ ạ, nhiều gia đình kẻ đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh, nhưng sao con thì ngược lại thế này hả mẹ?" Cậu gục đầu xuống, cố gắng ngăn tiếng thổn thức rồi thiếp đi trên xe lúc nào không hay. Việt Bắc không thiết ăn uống hay xuống xe khi tới trạm dừng nghỉ giữa đường, cậu vẫn ngủ một mạch không biết trời đất gì, như thể bù cho những tháng ngày mệt nhọc đã qua. Sang tới ngày thứ hai, khi bình minh của ngày mới ló rạng phía đằng Đông, cậu vươn vai tỉnh dậy khi mùi hương đồng gió nội quen thuộc bỗng sộc vào mũi qua những ô cửa kính. Việt Bắc ngó đầu ra ngoài rồi nhìn xung quanh, hỏi một bác trai đang ngồi bên cạnh.
- Tới Hà Nội chưa hả bác?
- Sắp rồi, xe đang vào quốc lộ một, chắc tầm hai tiếng nữa là vào thủ đô thôi.
Việc Bắc bất giác lại nghĩ tới Sim, giờ nếu cậu bắt tiếp xe lên mạn Phùng, cậu có thể tìm tới tận nhà rồi xem cô bé giờ ra sao. Nhưng liệu rằng có nên hay không khi suốt những năm tháng qua, tình cảm của cả hai dường như đã chẳng còn khi những lá thư không hồi đáp lại ngăn cản bước chân lúc này của cậu?