Cái nhà thờ tổ

Vy mang tâm trạng vui vẻ về nhà. Hồi cuối tháng 11, bố mẹ đã bán hai con lợn. Giờ cô về đến nhà cũng không còn phải chịu cái cảnh bụng thì đói meo chưa kịp lo đã phải hầu hạ hai con ôn vật kia.

Hôm nay Vy về sớm. Bố và thằng Thành, em trai cô, vẫn chưa về, chỉ có mấy người thợ xây đang làm việc.

Cái chuồng lợn đã bị phá đi. Ở chỗ đó, bố mẹ đang cho xây cái nhà thờ tổ theo yêu cầu của ông bà nội.

Vy dựng xe, vào phòng cất cặp rồi xuống bếp cắm nồi cơm, lặt rau. Cô nhóm lò để luộc rau và hâm lại thức ăn mẹ nấu từ sáng, đợi bố và Thành về ăn cơm trưa.

Nhà Vy dùng bếp than đá, lửa cháy đượm nên cô phải canh chừng rất cẩn thận. Cô chỉ cần lơ là một tí là thể nào cũng nồi không thủng thì đồ ăn cháy đen.

Từ nhỏ, Vy đã quen làm đủ việc: quét nhà, rửa bát, giặt giũ, dọn chuồng lợn, cày ruộng, nhổ mạ, cấy lúa, gặt hái, phơi thóc… Việc gì cô cũng thành thạo, trừ... nấu ăn.

Những món Vy nấu, cơm không khê thì nát, canh không quá mặn thì cũng có vị gì đó rất buồn nôn. Mẹ kiên trì dạy Vy mấy năm, đổi lại là ba cái xoong thủng và hai cái chảo cháy đen thui. Cuối cùng bà cũng phải trợn mắt thừa nhận cái khả năng nội trợ càng học càng nát bét của Vy là vô phương cứu chữa.

Kể từ đó, việc duy nhất có liên quan đến nấu nướng mà Vy được tin tưởng giao cho trách nhiệm là luộc rau. Sau này, khi bố sắm nồi cơm điện, nấu cơm cũng vô cùng vinh dự được thêm vào danh sách, nhưng khá thường xuyên xảy ra tình trạng điện không cắm hoặc nút không bật khiến cả nhà nhiều hôm phải ôm mâm, trơ mõm ngồi chờ cơm chín.

Vy luộc rau, hâm đồ ăn, dọn ra mâm, rồi đậy cái lồng bàn vào. Sau đó cô đi sang ngó cái nhà thờ đang xây. Lúc này nhóm thợ xây cũng dừng làm việc, chuẩn bị đi về nhà ăn trưa.

Phần móng đã xong, tường cũng được xây cao quá đầu Vy. Nhìn cái nhà thờ tổ choán hết hơn một nửa diện tích đất trống của nhà mình, Vy lại thấy xót xa. Xót xa cho gia đình mình.

Bố là con cả trong một gia đình đông con, dưới bố còn có bốn em trai và ba em gái. Khi học hết cấp 2, ông bà nội bắt bố nghỉ học để phụ giúp gia đình. Ngược lại, các cô các chú đều được học đến hết cấp 3.

Mẹ là con gái út trong một gia đình nghèo. Trên mẹ có hai bác trai, hai bác gái. Ông bà ngoại thương cô con gái út này nhất. Một mình mẹ được học đến hết cấp 3. Vì muốn kiếm tiền, tốt nghiệp cấp 3 xong là mẹ xin vào một xí nghiệp làm công nhân.

Khi bố mẹ yêu nhau, muốn lấy nhau, cả ông bà nội và ông bà ngoại đều không đồng ý. Ông bà nội không đồng ý vì gia đình ông bà ngoại quá nghèo. Còn ông bà ngoại không đồng ý bởi vì họ nghe nói ông bà nội ác lắm. Nhưng bố mẹ cứ sống chết dính lấy nhau, hai gia đình cũng đành phải nhượng bộ.

Bố mẹ sau khi cưới thì vẫn sống chung với ông bà nội và các cô chú.

Khi Vy được gần sáu tuổi, còn thằng Thành em trai Vy hơn hai tuổi, ông bà nội mua cho bố mẹ một mảnh đất giãn dân khoảng hơn 200m2, bảo bố mẹ xây nhà, rồi dọn ra ở riêng.

Ông bà nội hồi đó có kha khá ruộng đất, lại làm thêm nghề thợ may. Vì tay nghề tốt, rất đông người trong làng đến nhờ ông bà may quần áo, trong nhà cũng có ít của ăn của để. Vậy mà khi bảo bố mẹ đi xây nhà, ngoài mảnh đất, ông bà một đồng cũng không cho thêm. Ông bà nói còn để dành tiền, sau này lo cho các cô, các chú.

Ông bà đúng là rất lo cho các cô chú. Lúc đó, ông bà cũng mua cho chú Chiến, một mảnh đất hơn 300 m2 để làm nhà ra ở riêng. Tiền xây nhà, ông bà cũng lo hết cho chú.

Không những thế, ông bà còn rất thiên vị mấy đứa em họ của Vy. Có lần, Vy gõ đầu thằng Trọng, con trai của chú Chiến, vì nó cướp, rồi ăn mất cái kẹo bột của thằng Thành. Ông bà nghe thấy thằng Trọng khóc, không cần hỏi han câu nào đã lấy roi đánh cho Vy một trận. Đánh đến rách cả quần của cô. Vy từ đó không động vào mấy đứa em họ nữa, chơi cũng chẳng chơi cùng.

Bố mẹ đều làm công nhân, cũng có tiết kiệm được ít tiền. Nhưng để xây nhà thì còn xa mới đủ. Ông bà ngoại dù không có nhưng cũng dúi cho mẹ một ít tiền. Còn lại đều là bố mẹ chạy vạy bên ngoài vay thêm.

Để tiết kiệm, mỗi ngày, bố mẹ sau khi đi làm về, cơm nước cho hai chị em Vy xong, là lại chạy ra ngoài chuôm đào đất sét, gánh ra lò gạch, nhờ họ nung thành gạch để xây nhà.

Đêm nào thằng Thành cũng khóc đòi bố mẹ. Những người gọi là ông bà, cô chú kia đều dửng dưng mặc kệ. Vy lại ôm em vào lòng dỗ. Dỗ đến khi hai chị em cùng lăn quay ra ngủ thì bố mẹ mới mệt lả trở về.

Ngày Vy vào lớp một, mẹ may cho cô một cái túi từ bao tải cám Con Cò, có thêm quai xách để làm cặp đi học khiến Vy thích mê tơi. Trong lớp chả ai có cái cặp đặc biệt như cô cả.  

Sau hơn một năm, nhà Vy cuối cùng cũng được xây xong. Căn nhà mái bằng đổ bê tông, một phòng khách, một phòng ngủ cho bố mẹ, một phòng ngủ của hai chị em Vy. Bếp và nhà vệ sinh được xây riêng ở bên cạnh.

So với căn buồng chật hẹp ở nhà ông bà nội, đối với Vy, ngôi nhà mới này đúng là thiên đường. Cái ngày mà cả nhà dọn vào nhà mới, Vy phấn khích, vừa chạy quanh ngôi nhà vừa gào: “Con có nhà mới rồi! Con có nhà mới rồi!”

Sau khi ra ở riêng, bố mẹ cũng tách khẩu khỏi nhà ông bà nội. Xã cấp cho bố mẹ Vy ba sào ruộng để cày cấy theo chính sách.

Được một thời gian, bố dựng thêm cái chuồng đằng sau bếp, rồi bắt hai con lợn về nuôi để kiếm thêm thu nhập.

Sau đó ít lâu, ông bà ngoại vì cuộc sống vất vả, chịu nhiều bệnh tật nên lần lượt qua đời. Mẹ đã khóc rất thương tâm. Mẹ bảo mẹ mồ côi rồi.

Vy cũng thương ông bà ngoại lắm. Thương hơn rất nhiều, rất nhiều, rất nhiều so với ông bà nội.

Hai năm sau, xí nghiệp bố đang làm, giải thể. Bố thất nghiệp phải đi làm thợ xây. Công việc vất vả, lại chẳng kiếm được bao nhiêu nên bố mày mò học thêm về kĩ thuật điện và nước rồi bắt đầu đi nhận lắp đặt điện nước cho các công trình xây dựng.

Tay nghề bố tốt, người thuê rất hài lòng. Người này nói cho người kia, số lượng công trình bố nhận được ngày càng nhiều. Tuy vất vả nhưng thu nhập khá hơn hồi bố làm công nhân. 

Khi Vy vào cấp 2, tiền nợ bố mẹ cũng trả hết, trong nhà còn có TV màu 16”, rồi cả đài cassette. Cuộc sống của gia đình Vy đang trôi qua êm đẹp thì một người đàn bà bỗng dưng tìm tới nhà họ.

Bà này là một bà cô họ xa của mẹ, cũng là người trong làng. Nhà bà ta thuộc dạng khá giả, nghe nói là nhờ làm nghề đầu tư bất động sản gì đó.

Bà ta đến hỏi bố mẹ có muốn đầu tư làm giàu không? Không biết bà ta nói gì mà bố mẹ muốn đi thăm quan cái “dự án khủng” kia.

Sau khi trở về bố mẹ quyết định dốc hết tiền tiết kiệm, cầm sổ đất, sổ nhà đến ngân hàng vay, rồi còn tìm người khác vay thêm một khoản nữa sau đó đưa hết tiền cho bà kia đem đi đầu tư.

Mấy ngày sau, bà ta cùng số tiền biến mất. Chủ nợ, còn có cả côn đồ, thi nhau tìm đến làng tìm. Sự việc lúc này mới vỡ lở.

Hóa ra, bà ta chuyên đi lừa đảo mọi người đầu tư vào những dự án bất động sản ma. Hai năm nay, bà ta đi lừa của người này bù cho người kia nên còn chưa bị phát hiện.

Có lẽ gần đây bà ta cảm giác được việc làm của mình sắp bị bại lộ cho nên đã quyết định làm một quả cuối cùng rồi cao chạy xa bay. Đối tượng bà ta chọn, bất hạnh thay, lại là bố mẹ Vy.

Sau sự việc, nhà Vy lâm vào hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Hàng tháng ngân hàng siết nợ, thi thoảng lại có người đến nhà đòi tiền.

Bố mẹ nhờ ông bà nội giúp đỡ. Ông bà không những một cắc cũng không cho mà còn mắng chửi bố mẹ té tát.

Ông bà chửi bố là đồ ngu, đồ vô tích sự, chửi mẹ là sao chổi chỉ mang lại tai họa, chửi họ hàng của mẹ là lừa đảo. Ông bà bảo mẹ có nhiều họ hàng tốt thế sao không đến nhà họ mà vay tiền?

Tính tình bố dần trở nên nóng nảy hơn. Bố bắt đầu uống nhiều rượu. Tửu lượng bố kém, chỉ cần uống vài chén đã ngà ngà say. Khi say, bố thường mất kiểm soát với hành động của mình.

Lần đầu tiên Vy thấy bố đánh mẹ là vào một lần khi ngân hàng tới đòi nợ. Bố chưa xoay được tiền từ công trình, tiền lương của mẹ cũng chưa có. Bố mẹ lại đến nhờ ông bà nội. Không biết ông bà đã nói những gì với bố mẹ nhưng khi trở về, sắc mặt của hai người đều rất khó coi.

Bố lấy rượu ra uống. Sau vài chén, bố bắt đầu lời qua tiếng lại với mẹ. Qua lời những lời bố mẹ nói Vy cũng hiểu được đôi phần.

Vy đã từng thắc mắc, tại sao bố cũng là con của ông bà mà ông bà lại đối xử với bố khác hẳn với các cô các chú. Hóa ra… Tất cả vì hai chữ mê tín.

Khi bố còn nhỏ, có một ông thầy bói đến chơi nhà và nói với ông bà rằng mệnh của bố khắc ông bà, bố lại có tướng phá của, sau này sẽ hại ông bà đến tan cửa nát nhà.

Sau đó, bố vô tình làm cháy một đống rơm, ngọn lửa suýt thì lan ra đến cả ngôi nhà. May mắn, ông bà phát hiện kịp thời, ngọn lửa nhanh chóng được dập đi.

Nhưng kể từ đó, ông bà liền tin vào lời của ông thầy bói, đối xử cực kì khắc nghiệt với bố, bắt bố phải nghỉ học sớm, làm đủ mọi công việc nặng nhọc khổ sở, chịu đủ mọi đòn roi. 

Cũng chính ông thầy bói đó nói với ông bà mẹ có tướng khắc phu. Mẹ sẽ chỉ mang tai họa, bất hạnh đến cho bố, cho gia đình ông bà. Vì thế ông bà rất ghét mẹ. Rồi ghét lây sang cả hai chị em Vy.

Vy không thể hiểu nổi, sao có người lại có thể tin vào những lời nói vô lý vậy.

Nhưng dường như khi uống rượu vào rồi bố lại bắt đầu tin. Bố đổ lỗi cho mẹ, cho họ hàng của mẹ đã đẩy cả gia đình vào hoàn cảnh này. Mẹ cãi lại. Trong cơn nóng giận, bố đã vung tay lên tát cho mẹ một cái.

Vy vẫn còn nhớ ánh mắt của mẹ lúc ấy đau lòng đến nhường nào. Sau khi tỉnh táo lại, bố đã xin lỗi mẹ và hứa sẽ không bao giờ lặp lại chuyện đó nữa.

Nhưng có lần đầu tiên sẽ có lần thứ hai, thứ ba. Mỗi lần bố uống nhiều rượu, không kiểm soát được sẽ lại động tay động chân với mẹ. Nhẹ thì tát, nặng thì đấm đá.

Vì xông vào ngăn cản bố, Vy và Thành đôi lúc cũng là nạn nhân của những cú đấm của bố. Sau mỗi lần như vậy, bố đều cầu xin mẹ tha thứ, hứa sẽ thay đổi. Sau đó ông lại quay trở lại làm một người chồng, người cha đầy trách nhiệm.

Bố cũng trở nên nghiêm khắc hơn với Vy và Thành. Trong góc nhà luôn để sẵn một cái roi tre. Vy và Thành chỉ cần làm sai điều gì, cái roi đó sẽ quất lên người hai chị em. Vy còn đỡ, nhưng Thành vốn nghịch ngợm, lại ham chơi, lười học nên thường xuyên bị đánh.

Vy thương em, muốn ngăn bố lại cũng bị bố đánh luôn. Lúc đầu Vy còn xin tha, nhưng càng xin càng bị đánh mạnh, đánh nhiều hơn. Sau này Vy không xin nữa, chỉ cắn răng chịu cho đến khi qua trận đòn.

Mỗi lần bị đánh, Vy đều tự nhủ với bản thân: “Chỉ vì mình làm sai nên mới bị đánh. Bố vẫn thương gia đình, thương hai chị em.”

Cô chưa bao giờ nghĩ mình bất hạnh. Bất hạnh là những đứa trẻ không có bố mẹ yêu thương, không có nhà để về, không đủ ăn, đủ mặc, không được đi học.

Hai chị em cô còn bố, còn mẹ, có nhà để ở, có cái để ăn, còn được đi học. Một chút cũng không bất hạnh.

Ngày trước Vy hay làm nũng, nhõng nhẽo ôm cổ bố, xin bố mua kẹo, mua váy đẹp cho cô. Nhưng dần dần cô không làm nũng, cũng không xin bố điều gì nữa. Cô hiểu nhà mình đang trong hoàn cảnh khó khăn, cô không nên đòi hỏi, tăng thêm gánh nặng cho bố mẹ.

Vy tìm cách kiếm tiền. Ban đầu là nhặt vỏ lon, vỏ chai ngoài đường mang về, gom lại một chỗ cùng với giấy vụn, sắt vụn tìm được, để bán đồng nát.

Đến kì nghỉ hè, cô đến nhà mấy người in vàng mã trong làng học việc rồi xin nhận một ít mang về nhà làm. Tiền kiếm được từ việc nhặt đồng nát và làm vàng mã giúp cô có thể tự mua sách vở, đồ dùng học tập, và đóng quỹ lớp.

Cứ như vậy, trong vòng bốn năm, dưới sự cố gắng của cả gia đình, tuy trong nhà không có thêm một đồ vật gì mới nhưng nợ cũng được trả gần hết. Cuộc sống của cả nhà cũng dễ chịu hơn. Những trận đòn roi tuy vẫn còn, nhưng cũng đã ít hơn. Rồi Vy vào cấp 3.

Thành phố có dự án xây đường giao thông qua làng Vy. Họ bắt đầu đàm phán, thu hồi ruộng đất xung quanh dự án. Ba sào ruộng của nhà Vy cũng nằm trong diện thu hồi và sẽ được đền bù.

Đợi hơn một năm, tiền đền bù cuối cùng cũng đến tay. Bố mẹ bàn bạc sửa sang lại căn nhà. Dù gì Vy cũng học lớp 11 rồi, không thể ở chung phòng với Thành mãi được.

Vy vẫn còn nhớ như in, cái buổi tối đầu tháng 11 ấy, hai tuần sau khi bố mẹ nhận được tiền đền bù, ông bà nội đến nhà cô.

Lần viếng thăm này của ông bà khiến Vy khá ngạc nhiên bởi ông bà rất ít khi đến nhà cô. Vì vậy, thay vì vào trong phòng học bài như mọi ngày, cô ở lại phòng khách nghe ông bà nói chuyện cùng bố mẹ.

Ông nội nói: “Bố mẹ nghe nói anh chị nhận được tiền đền bù rồi hả?”

Không đợi bố trả lời, ông tiếp tục hỏi: “Anh chị có định làm gì không?”

Bố mẹ nhìn nhau. Bố nói: “Không giấu gì bố mẹ, vợ chồng con định sửa sang lại cái nhà, xây thêm một tầng nữa, làm phòng cho các cháu.”

Ông bà trầm ngâm một lúc. Bà nói: “Sửa nhà thì cũng nên, nhưng mà anh chị có nghĩ đến chuyện xây thêm cái nhà thờ tổ không?”

Mẹ hỏi: “Nhà thờ tổ gì ạ?”

Bà lườm mẹ, lên giọng: “Nhà thờ tổ họ Lê chứ nhà thờ tổ gì. Không phải chị quên mất chồng chị họ gì rồi chứ?”

Bố vội vàng đỡ lời cho mẹ: “Thế bố mẹ định xây ở đâu?”

Bà lại lườm mẹ một cái nữa, nhưng giọng cũng dịu đi một chút: “Xây ở đất nhà anh chị chứ ở đâu. Bố mẹ tính rồi. Cái chuồng lợn ấy, đập đi. Nhà thờ xây từ đó, ra đến gần cổng, khoảng 50-60 m2 là được rồi.”

Bố ngập ngừng nói: “Nhưng mà chỗ đất đấy… Bọn con định để sau này cho cháu Vy.”

Ông ngay lập tức phản đối: “Nó là con gái, sau này đi lấy chồng, có nhà chồng lo, không phải chia cho nó. Đất đấy để xây nhà thờ. Con người ta ai cũng có gốc gác, phải biết nhớ đến ông bà tổ tiên. Anh là con trưởng mà đạo lý này cũng không biết sao?”

Bố mẹ cúi đầu, im lặng.

Sau một lúc không ai nói gì, bà nội lên tiếng: “Như thế này. Anh chị vừa nhận được tiền đền bù, đáng lý tiền xây nhà thờ là anh chị phải chịu hết. Nhưng bố mẹ thấy anh chị còn muốn sửa thêm nhà. Thôi thì, chi phí xây nhà thờ bố mẹ sẽ chịu một nửa, anh chị chịu một nửa. Thế nào?”

Vy nãy giờ đứng bên cạnh nghe ông bà nói chuyện không khỏi cười lạnh trong lòng mấy lần. Bọn họ sao có thể quá đáng đến vậy?

Lúc gia đình cô nợ nần chồng chất, một xu ông bà cũng không giúp. Lúc đó, họ có còn nhớ bố mẹ cũng là con cái của họ không?

Đến bây giờ, khi họ muốn xây nhà thờ tổ, thì lại đột nhiên nhớ ra bố là con trưởng. Họ không chỉ muốn bố mẹ bỏ đất, còn phải bỏ tiền. Nực cười!

Vy không nhịn được lên tiếng: “Ông bà ơi, thế các chú thì sao ạ?”

Bà nhướng mày: “Các chú mày cái gì?”

“Các chú có góp tiền để xây nhà thờ không ạ?” Vy hỏi.

“Không. Không cần.” Bà nội trả lời.

“Vậy tại sao bố cháu lại phải góp? Không phải đất để xây nhà thờ đã lấy của nhà cháu rồi sao?” Vy tiếp tục.

“Bố mày là con trưởng.” Ông nói.

“Ông bà muôn xây nhà thờ tổ họ Lê đúng không ạ? Bố cháu họ Lê, các chú cũng họ Lê. Sao chỉ có mình bố cháu là phải góp đất, góp tiền? Nhà thờ này xây xong là chỉ để cho con trưởng là bố cháu thờ cúng tổ tiên ạ?” Vy nói một mạch.

“Mày…” Bà nội tức giận.

Ông nội nhìn Vy, ánh mắt hiện lên vẻ hung ác. Rồi ông không nói không rằng, đứng dậy đi tới góc nhà lấy cái roi tre dựng ở đó, quay trở lại đến trước mặt Vy. Sau đó, ông vung roi lên, đánh liên tiếp vào người cô.

“Mày là cái thá gì mà xen vào trong lúc người lớn đang nói chuyện?” Ông vừa quất roi vừa hét: “Cái loại mất dạy! Ai dạy mày cách trả treo với người lớn như thế? Cho mày đi học để mày về cãi tay đôi với ông bà à?”

Từng cái roi rơi trên người Vy, cái nào cái nấy như muốn tróc da xé thịt. Vy cắn răng, mím chặt môi, không kêu một tiếng.

Trong sách miêu tả tình cảm của ông bà giành cho các cháu sao mà bao la, ấm áp. Còn Vy chưa từng nhận được một tí ấm áp nào từ ông bà nội cả. Trong lòng cô chỉ có lạnh lẽo.

Mẹ Vy xót con, lao lên cản ông nội lại: “Bố đừng đánh nữa! Cháu nó còn nhỏ, chưa hiểu chuyện!”

Ông nội quất một cái cuối cùng lên người Vy rồi vứt roi xuống sàn nhà, chửi một tiếng: “Cái thứ mất dạy!”

Cuối cùng, bố nghe lời ông bà làm nhà thờ tổ. Bố bảo, làm nhà thờ cũng tốt. Khi nào làm xong, cả nhà có thể dọn qua đó ở tạm để sửa lại nhà.

Từ hồi có dự án đường giao thông, lại nghe nói thành phố sắp xây mấy trường đại học, cao đẳng ở gần đó, giá đất trong làng Vy tăng vọt. Người người kéo đến mua đất.

Nhiều người trong làng Vy, nhờ bán đất, sau một đêm bỗng trở nên giàu có. Có tiền, họ bắt đầu xây nhà. Các ngôi nhà mới, khang trang, thi nhau mọc lên.

Bố không nhận công trình ở xa nữa mà nhận làm điện nước luôn cho mấy nhà mới xây trong làng. Làm gần nhà nên thi thoảng bố có thể tạt về, giám sát việc xây dựng luôn.

Vy quay trở vào nhà. Cô thở dài. Vì phải xây cái nhà thờ này, không biết bố mẹ sẽ phải vay thêm bao nhiêu tiền nữa. Cái vòng luẩn quẩn cứ vay mượn rồi lại lai lưng ra làm để trả nợ này của bố mẹ cô đến bao giờ mới kết thúc?

Từ hồi bắt đầu làm cái nhà thờ, hầu như tối nào Vy cũng thấy bố ngồi ở bên bàn phòng khách, ôm cuốn sổ ghi chép, cầm bút tính tính, toán toán. Người đàn ông mới chỉ 40 tuổi mà mái tóc đã hoa râm, gương mặt khắc khổ vì suốt ngày dãi nắng dầm mưa.

Vy thương bố vô cùng. Càng thương bố bao nhiêu, cô càng hận ông bà nội bấy nhiêu.