Cấu trúc 3 màn (3-act story structure)

Disclaimer: đây là kinh nghiệm cá nhân của người viết, chỉ dành để tham khảo, không có mục đích giáo dục hay bắt buộc phải tuân theo.

Trong lĩnh vực sáng tạo thì chắc chắn những nguyên tắc được đặt ra chỉ có tác dụng tham khảo, không bao giờ mang tính áp đặt, và tất nhiên, mỗi người có thể tự sáng tạo các kể câu chuyện của riêng mình. Nhưng nếu bồ là người mới bắt đầu hoặc đã viết được một thời gian mà vẫn cảm giác chưa chắc chắn với mạch truyện của mình, các cấu trúc kể chuyện sẽ là “giáo trình” mà bồ muốn tham khảo. Đối với tui, tui chủ yếu sẽ linh hoạt với cấu trúc 3 màn, đây cũng là cấu trúc phổ biến nhất trong nghệ thuật kể truyện.

Cấu trúc 3 màn không chỉ được áp dụng trên quy mô cả tiểu thuyết, mà có thể phóng chiếu xuống từng phần, từng chương, thậm chí từng phân cảnh nhỏ. Điểm cốt lõi của cấu trúc 3 màn là sự xây dựng những yếu tố kịch tính, nên khi đi theo cấu trúc này, câu truyện của bồ sẽ không bao giờ bị phẳng hoặc nhàm chán, hay các tình tiết bị rời rạc, mà mọi thứ đều được liên kết với nhau.  

Hôm nay tui sẽ đi qua những điểm cơ bản nhất của cấu trúc 3 màn đồng thời lấy ví dụ là phần 1 của tập 1 “Bắt lấy viên đá mắt mèo”. Xin lưu ý là đã được tối giản rất nhiều, bồ có thể tìm bản đầy đủ hơn và các phiên bản biến tấu khác trên mạng. Mong bài viết này có thể giúp được bồ phần nào trên hành trình viết lách nhé! 

𝒎𝒂̀𝒏 1 

1 - 𝑚𝑜̛̉ đ𝑎̂̀𝑢: Ở màn đầu tiên, điều quan trọng nhất là giới thiệu được nhân vật chính của bồ. Cuộc sống thường ngày của người đó như thế nào, người đó có tính cách, lý tưởng và hoàn cảnh ra sao, hay quá khứ của người đó trước khi câu truyện bắt đầu như thế nào? Đó sẽ là những câu hỏi mà bồ cần đưa đáp án cho độc giả. Nếu bồ có thể cuốn hút được độc giả từ chương đầu tiên thì rất tốt, nhưng bồ cũng chớ quá lo lắng mà nghĩ nhân vật không đủ thú vị thì sẽ không giữ chân được độc giả – chau chuốt văn phong từ những dòng đầu tiên đã là một điểm cộng rồi!

 2 - 𝑠𝑢̛̣ 𝑐𝑜̂́: Giữa màn 1, bồ sẽ muốn cho nhân vật của mình gặp phải một sự cố nào đó; không cần nghiêm trọng như là mất mát, hay tai nạn, mà có thể là phát hiện một sự thật từ quá khứ, gặp gỡ nhân vật mới, nhận được một món đồ nào đó – nói chung là, từ cuộc sống bình thường, thường ngày của nhân vật, sẽ có một cú hích khiến cuộc sống ấy biến động. Ví dụ, trong “Bắt lấy viên đá mắt mèo”, tui dành một chương prologue (tựa khúc) để giới thiệu về bối cảnh thế giới lẫn quá khứ của Linh Như, chương một mở đầu với cảnh Linh Như “đuổi bắt” hai đứa em trai nghịch ngợm, như một việc thường xuyên diễn ra, đồng thời giới thiệu các nhân vật khác trong cuộc sống của con bé. Sự cố mà Linh Như gặp phải là vụ con gái thị lang bị thiêu sống bởi lính áo gấm trắng ngay trong lễ đầy tháng của con trai cô. Sự cố này vừa gợi lại bi kịch quá khứ của nó, vừa đưa Linh Như vào một trạng thái bị sang chấn, chuẩn bị cho sự kiện tiếp theo.

3 - 𝑠𝑢̛̣ 𝑘𝑖𝑒̣̂𝑛 𝑘ℎ𝑜̛̉𝑖 đ𝑎̂̀𝑢: Sự kiện khởi đầu, cũng tức là với sự kiện này, nhân vật chính thức gác lại cuộc đời bình thường cũ mà tiến vào cuộc hành trình mới, không còn đường quay đầu, về mặt tinh thần hoặc hoàn cảnh vật chất xung quanh. Với truyện tình cảm, đây có thể là lúc hai nhân vật chính thức bị gắn chặt với nhau, không thể quay lại cuộc sống mà không có nhau nữa. Với truyện phiêu lưu, nhân vật sẽ từ bỏ quê hương để dấn thân vào hành trình phía trước, gia nhập một ngôi trường hay hội nhóm gì đó, bắt đầu cuộc đời mới.

Với “Bắt lấy viên đá mắt mèo”, đó là Linh Như gặp gỡ công chúa Xích Anh, biết được chân tướng thảm án năm Kỷ Sửu và quyết tâm không giấu giếm thân phận phù thủy của mình nữa, cùng ngài san sẻ hận nước thù nhà. 

𝒎𝒂̀𝒏 2 

1 - 𝑐ℎ𝑢𝑎̂̉𝑛 𝑏𝑖̣: Khi bắt đầu cuộc đời mới thì tất nhiên là không thể nào ném luôn nhân vật của mình vào thử thách và cho họ đối đầu hiểm nguy ngay lập tức rồi, trừ phi đó là cách để họ học hỏi, nhưng đây sẽ là cơ hội vàng để bồ mở rộng quy mô thế giới hư cấu của bồ. Hãy tưởng tượng đến Harry Potter hay các thế giới khác mà nhân vật cần học phép thuật. Độc giả sẽ tiếp nhận các thông tin dễ dàng hơn và ấn tượng sâu đậm hơn, nếu bồ cho phép độc giả đồng hành cùng nhân vật; để phản ứng của nhân vật thực tế nhất có thể, để họ va vấp, bối rối, và rồi dần trở nên thành thục, độc giả sẽ đồng cảm được với họ, đồng thời gắn bó hơn với thế giới của bồ.

2 - đ𝑖𝑒̂̉𝑚 𝑔𝑖𝑢̛̃𝑎: Theo nghĩa đen, đây là… điểm chính giữa câu truyện của bồ. Sau giai đoạn này thì vấn đề chính có thể thật sự bắt đầu, hoặc thay đổi hoàn toàn bối cảnh (nếu truyện bồ viết có nhiều tuyến nhân vật), hoặc bầu không khí sẽ khác đi. Tựu chung, cứ hình dung đây là một dấu hiệu để bồ nghỉ ngơi nếu các tình tiết trước đây bị quá dồn dập, hoặc nếu nó đã êm đềm quá lâu thì đây là lúc để đẩy mạch truyện dần tiến tới cao trào. Trong phần 1 tập 1 “Bắt lấy viên đá mắt mèo” thì điểm giữa này là màn giới thiệu hồ sơ của 7 vị Thất Đẩu Tướng – một đoạn sử khá dài và cũng khá khó nhớ =)) nhưng tui tin mọi người đọc được!!

3 - 𝑡𝑎̆𝑚 𝑡𝑜̂́𝑖: Đây là bước đệm thực sự để cao trào bùng nổ – hãy tiết lộ dần các bí mật, hãy nâng cao mâu thuẫn và bi kịch, khiến cho tình hình đối với nhân vật của bồ căng thẳng hơn bao giờ hết, nhưng khoan hãy “bùng nổ”. Tui chọn chi tiết Lan San cung cấp tin tức về các Quốc Tử cho hội phù thuỷ nghe và sự tranh cãi giữa y và Tầm Phương, đối chọi hai luồng quan niệm, đồng thời đặt một nghi vấn thoáng qua rằng tại sao ý định trừ khử các Quốc Tử của Lan San lại mãnh liệt đến vậy. 

𝒎𝒂̀𝒏 3

1 - 𝑐𝑎𝑜 𝑡𝑟𝑎̀𝑜: Sau tất cả những công đoạn gài gắm, đẩy dần mâu thuẫn, đã tới lúc để mọi thứ bùng nổ. Đây sẽ là điểm cao trào nhất của mọi sự tranh cãi, bất hoà, hoặc đối đầu giữa hai phe. Có thể là một cuộc chiến nổ ra. Có thể là trận đánh tay đôi một mất một còn giữa chính diện và phản diện. Có thể là sự sụp đổ và đau thương cùng cực. Đến đây rồi thì không cần giấu bài nữa, lật ngửa tất cả, gỡ rối dây và tiết lộ bí mật kinh hoàng nhất. Ở đây, tui chọn để Lan San giải thích lý do thật sự việc mình bỗng dưng muốn trừ khử Quốc Tử là do Gia Hinh, đứa út, đã bằng cách nào đó thoát được “ma trướng” mà phép Mê Hồn giăng nên, gây ra nguy hiểm cho Lan San và cả các phù thuỷ nữa.

2 - 𝑔𝑖𝑎̉𝑖 𝑞𝑢𝑦𝑒̂́𝑡: Khi cao trào dâng tới đỉnh điểm, nó sẽ cần phải được giải quyết, giống như con sóng lên đến độ cao tối đa thì đổ ập xuống. Đây là giai đoạn để bồ gỡ rối bi kịch, chữa lành vết thương rách, xoa dịu những sang chấn đã tạo ra ở đoạn trước. Hoặc cũng có thể là giai đoạn bình yên của cặp đôi sau màn tỏ tình “dưới cơn mưa”. Cách tui giải quyết sau cao trào, đối với phần 1 tập 1 “Bắt lấy viên đá mắt mèo” là cho Linh Như lên sàn trở lại, đưa ra phương án giải quyết, và rồi cả con bé cùng Lan San lên đường tiến hành kế hoạch của họ. 

3 - 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑡ℎ𝑢́𝑐: Phần cuối cùng rồi! Nếu bồ viết tới đây, chúc mừng bồ, nghiêm túc đó – không phải ai cũng có thể kiên trì vậy đâu. Một kết thúc không nhất thiết là sự chấm hết, mà nó có thể mở ra nhiều luồng suy tư cho độc giả đến tận khi họ đã đóng cuốn sách này lại (app hay web đọc truyện gì đó) rất lâu. Có nhiều cách viết cái kết, nên tuỳ vào câu truyện của bồ để lựa chọn nhé! 

(bài viết cũng đã được đăng tải trên trang fanpage thiều nghiên)